Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 128›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Kaynaştırma (Yardımcı) Ünsüzleri
Bilgi notu
Kaynaştırma (Yardımcı) Ünsüzleri
- Türkçede iki ünlü genellikle yan yana gelmez.
- Ünlüyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan ek gelince araya y, s, ş, n harflerinden biri girer; bunlara kaynaştırma (yardımcı) ünsüzleri denir.
- Ünsüzle biten kelimelerde araya harf girmez.
- Örnek: masa-y-a, masa-s-ı, iki-ş-er, kapı-n-ın; ama defter-i.
Örnek: 'Bahçe' sözcüğüne yönelme eki (-e) getirilirse sözcük nasıl yazılır ve araya hangi ünsüz girer?
Çözüm: Bahçe ünlüyle biter, -e eki ünlüyle başlar; iki ünlü yan yana gelmesin diye araya y girer: bahçe-y-e.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kaynaştırma (yardımcı) ünsüzleri hangileridir?
'Araba' sözcüğüne yönelme eki (-a) getirilirse sözcük nasıl yazılır?
'Defter' sözcüğüne iyelik eki (-i) geldiğinde araya kaynaştırma ünsüzü girer mi? Sözcüğün yazımı nasıldır?
Uygulama
Aşağıdaki sözcüklere verilen ekleri getirerek yazınız ve araya giren kaynaştırma ünsüzünü belirtiniz: (a) bahçe + yönelme eki (-e), (b) kedi + tamlayan eki (-in), (c) elma + iyelik eki (-ı), (d) altı + dağıtma eki (-ar).
'Sabah okulaya yürüdüm.' cümlesindeki yazım yanlışını düzeltiniz ve nedenini yazınız.
iki, üç, altı ve beş sayılarına dağıtma ekini (-ar/-er) getirerek yazınız ve araya ş girenleri belirtiniz.
Düşün
'Masa' sözcüğüne iyelik eki -ı eklendiğinde araya kaynaştırma ünsüzü girmeseydi ne olurdu? Bunun nedenini açıklayınız ve aynı kuralı gösteren iki farklı örnek veriniz.
Bir arkadaşınız, 'Ek alan her sözcüğün sonuna y, s, ş ya da n koyarım' diyor. Bu düşünceyi örneklerle değerlendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | y, s, ş, n. | Ünlüyle biten kelimeye ünlüyle başlayan ek gelince araya bu dört ünsüzden biri girer. | 8 |
| 2 | Arabaya. | Araba ünlüyle biter, -a eki ünlüyle başlar; araya y girer: araba-y-a. | 8 |
| 3 | Girmez; defteri. | Defter ünsüzle biter; ünsüzle biten kelimelerde araya harf girmez. | 8 |
| 4 | (a) bahçeye, y; (b) kedinin, n; (c) elması, s; (d) altışar, ş. | Dört sözcük de ünlüyle bitiyor ve ek ünlüyle başlıyor; araya sırasıyla y, n, s, ş girer. | 12 |
| 5 | Doğrusu 'okula'dır. Okul ünsüzle bittiği için araya kaynaştırma ünsüzü girmez. | Kaynaştırma ünsüzü yalnız ünlüyle biten kelimeye ünlüyle başlayan ek geldiğinde araya girer. | 12 |
| 6 | ikişer, üçer, altışar, beşer; ş giren sayılar: iki ve altı. | İki ve altı ünlüyle bittiği için araya ş girer; üç ve beş ünsüzle bittiği için girmez. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Nedeni açıklama (8 puan): Türkçede iki ünlü yan yana gelmez, 'masaı' gibi bir okunuş zorlaşırdı; araya girmesi bunu önler. Birinci örnek (6 puan), örneğin masa-s-ı. İkinci örnek (6 puan), örneğin kapı-y-a. | Kaynaştırma ünsüzü iki ünlünün yan yana gelmesini engeller; ünlüyle biten ve ünlüyle başlayan ek alan kelimelerde görülür. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Düşüncenin yanlış olduğunu belirtme (4 puan). Ünsüzle biten sözcüklerde ünlüyle başlayan ek gelince araya harf girmediğini örnekle gösterme, örneğin okul-u (8 puan). Yalnız ünlüyle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince girdiğini örnekle gösterme, örneğin masa-y-a (8 puan). | Kural iki koşula bağlıdır: kelime ünlüyle bitmeli ve ek ünlüyle başlamalıdır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Ünsüzle biten kelimelere de araya y, s, ş, n harfi koyar (okulaya gibi). · Kaynaştırma ünsüzünü ünsüz yumuşamasıyla (kitap-kitabı) karıştırır.
Öz kontrol: Kelimem ünlüyle mi bitiyor, ek ünlüyle mi başlıyor; öyleyse araya y, s, ş, n harflerinden hangisi girer?