Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 34›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Sözcükte Anlam: Çok Anlamlılık, Deyim, Atasözü
Bilgi notu
Sözcükte Anlam: Çok Anlamlılık, Deyim, Atasözü
- Bir sözcük farklı cümlelerde ayrı anlamlar kazanabilir; anlamı cümle belirler.
- Eş anlamlı sözcükler aynı ya da çok yakın anlamdadır; zıt anlamlı sözcükler birbirinin karşıtıdır.
- Deyim, genellikle mecaz anlamlı kalıplaşmış söz grubudur: ‘göz atmak’, bir şeye hızlıca bakmak demektir.
- Atasözü, öğüt veren ve yargı bildiren kalıplaşmış sözdür: ‘Sakla samanı, gelir zamanı.’
Örnek: ‘Ayak’ sözcüğü ‘Ayağı burkuldu.’ ve ‘Dağın ayağında kamp kurduk.’ cümlelerinde hangi anlamlarda kullanılmıştır?
Çözüm: İlk cümlede ‘ayak’ vücudun bir organıdır. İkinci cümlede dağın en alt kısmı, yani eteği anlamındadır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
‘Yüz’ sözcüğü ‘Yüzünü yıkadı.’ ve ‘Yüz metre koştu.’ cümlelerinde hangi iki anlamda kullanılmıştır?
‘Cesur’ sözcüğünün zıt anlamlısını yazınız.
‘Göz kulak olmak’ deyimi ne anlama gelir?
Uygulama
‘Kapıyı çaldım, açan olmadı.’ cümlesindeki ‘çaldım’ ile ‘Hırsız cüzdanı çaldı.’ cümlesindeki ‘çaldı’ arasındaki anlam farkını yazınız.
‘Damlaya damlaya göl olur.’ atasözü hangi davranışı öğütler?
‘Ayşe kaybettiği kalem için o kadar kafayı taktı ki akşama kadar başka bir şey düşünemedi.’ cümlesindeki deyimi bulup anlamını yazınız.
Düşün
Dedem her sabah bahçedeki gülleri sular. Hepimiz onun gölgesinde büyüdük; çünkü dedem ailemizin çınarıdır. Sözleri bize hep yol gösterir. Bu metinde ‘çınar’ sözcüğü gerçek anlamında mı kullanılmıştır? Gerekçenizi yazınız ve bu kullanımla dedenin hangi özelliklerinin anlatılmak istendiğini açıklayınız.
Deyim ile atasözü arasındaki farkı, her biri için kendi seçtiğiniz bir örnekle açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | İlk cümlede vücudun bir kısmı olan surat; ikinci cümlede 100 sayısı anlamındadır. | Aynı yazılan ve okunan, ama anlamları birbirinden ilgisiz iki sözcük vardır (sesteş sözcük). | 8 |
| 2 | Korkak (ürkek de kabul edilir). | Cesur, korkmayan kişidir; zıt anlamlısı korkak olandır. | 8 |
| 3 | Birini ya da bir şeyi gözetmek, korumak, ona dikkat etmek. | Deyim, gerçek anlamıyla değil mecaz anlamıyla kullanılır. | 8 |
| 4 | Birinci cümlede ‘çalmak’ kapıya vurup ses çıkarmak, ikinci cümlede izinsiz alıp götürmek anlamındadır. | Aynı sözcük cümledeki kullanımına göre farklı anlamlar taşır. | 12 |
| 5 | Küçük miktarları sürekli biriktirmeyi (tasarruf etmeyi, sabırla birikim yapmayı) öğütler. | Damlaların birikip göl olması, küçük şeylerin zamanla büyük bir sonuç oluşturduğunu anlatır. | 12 |
| 6 | Deyim ‘kafayı takmak’tır; bir konuya aşırı takılıp sürekli onu düşünmek anlamına gelir. | Cümlenin devamı, deyimin ‘sürekli düşünüp takılıp kalma’ anlamını destekler. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Gerçek anlamında değil, mecaz anlamında kullanıldığını belirtme (5 puan); dedenin bir ağaç olmadığını, benzetme yoluyla anlatıldığını açıklama (5 puan); dedenin sağlam, köklü, saygın, koruyan, güven veren gibi özelliklerinden en az ikisini yazma (10 puan). | Dede bir ağaç değildir; çınar, güçlü ve uzun ömürlü bir ağaç olduğu için dedenin sağlamlığı ve ailesini koruyan konumu mecazla anlatılmıştır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Deyimin kalıplaşmış, genellikle mecaz anlamlı bir söz grubu olduğunu, öğüt vermediğini belirtme (5 puan); atasözünün öğüt veren, yargı bildiren kalıplaşmış bir söz olduğunu belirtme (5 puan); doğru bir deyim örneği verme (5 puan); doğru bir atasözü örneği verme (5 puan). | Deyim bir anlam kalıbıdır ve cümleye uyarlanır; atasözü ise bir öğüt veya yargı taşıyan bütün bir sözdür. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Deyimleri sözcük sözcük gerçek anlamıyla yorumlamak. · Sözcüğün anlamını cümleye bakmadan yalnız ilk akla gelen anlamıyla belirlemek.
Öz kontrol: Sözcüğün anlamını yalnız kendisine değil, cümlenin tamamına bakarak mı belirledim?