Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 82›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Şiirin Biçim Özellikleri
Bilgi notu
Şiirin Biçim Özellikleri
- Şiirin her satırına dize, dizelerden oluşan bölüme bent denir.
- Akrostiş, dizelerin ilk harfleri alt alta okununca bir sözcük ya da ad oluşturan şiirdir.
- Uyak, dize sonlarındaki ses benzerliğidir: yol - kol.
- Ünsüz yumuşaması: sert ünsüzle biten sözcüğe ünlüyle başlayan ek gelince ünsüz yumuşar: kitap → kitabı.
- Ünsüz benzeşmesi: sert ünsüzden sonra ek başındaki d, t olur: kitap + da → kitapta.
Örnek: “Akşam çöktü köye / Yıldızlar yandı sessizce” şiiri akrostiş midir?
Çözüm: Dizelerin ilk harfleri A ve Y'dir. Alt alta okununca “AY” sözcüğü çıkar; şiir akrostiştir. Şiirde 2 dize ve 1 bent vardır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Şiirin her bir satırına ne denir?
Akrostiş bir şiirde dizelerin hangi özelliği bir sözcük oluşturur?
“Kitap” sözcüğüne “-ı” eki gelince “kitabı” olur. Bu ses olayının adı nedir?
Uygulama
Dalgalar kıyıya vurdu / Eski bir türkü ezgisiyle / Neşeyle uyandı gün / İçimde ışıldadı umut / Zamanı durdurdu dalga. Bu şiirin dizelerinin ilk harflerini alt alta okuyunuz ve şiirin dize sayısını yazınız.
“Akşam oldu, kapandı yol / Rüzgâr eserken titredi kol” dizelerinde uyaklı sözcükleri yazınız.
“Kitap + da → kitapta” ve “çalış + dı → çalıştı” örneklerindeki ortak ses olayı nedir? Hangi ünsüz hangisine dönüşmüştür?
Düşün
“BAHAR” sözcüğüyle bir akrostiş şiir yazılacaktır. Bir öğrenci ilk üç dizeyi şöyle yazmıştır: “Bulutlar çekildi göğden / Ağaçlar çiçek açtı / Hava ısındı”. (a) Şiir kaç dizeden oluşmalıdır? (b) İlk üç dize akrostiş koşuluna uygun mudur? (c) 4. ve 5. dizeler hangi harflerle başlamalıdır?
Şiir parçası: “Gün ağardı, kuşlar uyandı / Çiçekler güne gülümsedi / Dere şıpır şıpır akarken / Köy yavaşça gözlerini açtı”. Parçanın dize sayısını ve bent sayısını yazınız. Parçanın akrostiş olup olmadığını gerekçesiyle belirtiniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Dize. | Dizelerden oluşan bölüme bent denir. | 8 |
| 2 | Dizelerin ilk harfleri alt alta okunduğunda bir sözcük ya da ad oluşur. | Akrostişin tanımı budur. | 8 |
| 3 | Ünsüz yumuşaması. | Sert ünsüz olan p, ünlüyle başlayan ek gelince yumuşak ünsüz b'ye dönüşmüştür. | 8 |
| 4 | İlk harfler DENİZ sözcüğünü oluşturur; şiir 5 dizedir ve akrostiştir. | D, E, N, İ, Z harfleri yukarıdan aşağıya okunur. | 12 |
| 5 | yol - kol | İki dize de “-ol” sesleriyle biter; uyak, dize sonlarındaki ses benzerliğidir. | 12 |
| 6 | Ünsüz benzeşmesi (sertleşme); ek başındaki d, t'ye dönüşmüştür. | Sert ünsüz p ve ş'den sonra gelen d sertleşerek t olur. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): (a) Şiir 5 dizeden oluşmalıdır, çünkü BAHAR sözcüğü 5 harflidir (6 puan). (b) İlk üç dize B, A, H ile başladığı için koşula uygundur (8 puan). (c) 4. dize A, 5. dize R harfiyle başlamalıdır (6 puan). | Akrostişte dize sayısı sözcüğün harf sayısına eşittir ve ilk harfler sırayla sözcüğü oluşturur. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): Parça 4 dizedir (5 puan). Parça tek bent oluşturur (5 puan). Akrostiş değildir; ilk harfler (G, Ç, D, K) alt alta okununca anlamlı bir sözcük oluşmaz (10 puan). | Akrostiş için dize başı harflerinin anlamlı bir sözcük ya da ad oluşturması gerekir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Akrostişte dize başı harfleri yerine dize sonu harflerine bakmak. · Ünsüz yumuşaması (k → ğ, p → b) ile ünsüz benzeşmesini (d → t) karıştırmak.
Öz kontrol: Şiirin dizelerinin ilk harflerini alt alta okuyarak akrostiş olup olmadığını denetledim mi?