Biyoloji Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 43 Cevapları

Kuşlarda diş olmadığından yiyecek kaslı taşlıkta sert maddelerle öğütülür.

1. İstenen: tabloda kuşun mide yapısını yazmak.
2. Kuşların dişi olmadığından besin ağızda çiğnenemez.
3. Besin önce bezli midede enzimlerle karışır, sonra kaslı taşlıkta öğütülür.
4. Cevap: bezli mide ve kaslı taşlıktan oluşan yapı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İki bölmeli yapı (bezli mide ve taşlık) (Salgı yapan bezli mide ile öğütücü taşlık bölümlerini belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 42'deki kuş görselinde görülen iki ayrı mide bölümünü (bezli mide ve taşlık) belirttin mi?

Bitkisel besinler (selüloz) zor sindirildiği için uzun bağırsak gerekir; et kolay sindirilir.

1. Sayfa 42'deki görsellerde kurt, inek ve insanın bağırsak kıvrımlarını karşılaştır.
2. Selüloz içeren bitkisel besinlerin sindirimi zor olduğu için otçullarda bağırsağın uzun olduğunu belirle.
3. Et kolay sindirildiği için etçillerde bağırsağın kısa, karışık beslenenlerde ise orta uzunlukta olduğunu yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet, değişir; sindirimi güç olan bitkisel besinlerle beslenen otçulların bağırsağı, etçillerinkinden daha uzundur. (Bağırsak uzunluğunun değiştiğini ve besinin sindirilme güçlüğüyle ilişkisini doğru açıkladığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Bağırsak uzunluğunu uzundan kısaya 'otçul > hem etçil hem otçul > etçil' sırasıyla ilişkilendirdin mi?

Kendi sınıflandırmanı yapmak için bu karşılaştırılabilir özellikler kullanılabilir.

1. Kuş, kurt, inek ve insanın sindirim sistemlerinde gözlemlenen temel farklılıkları gözden geçir.
2. Ağız ve diş durumu, mide bölme sayısı ile bağırsak uzunluğu gibi karşılaştırılabilir yapısal özellikler seç.
3. Seçtiğin bu ayırt edici özellikleri sınıflandırma ölçütleri başlığı altına maddeler hâlinde yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ağızda diş bulunup bulunmaması, taşlık varlığı, midenin bölme sayısı ve bağırsak uzunluğu. (Sindirim yapılarını karşılaştırmaya elverişli en az iki bilimsel ölçüt içerdiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Belirlediğin ölçütler dört canlıyı sindirim yapılarına göre birbirinden ayırmaya yetiyor mu?

Özet, belirlenen ölçütlere göre dört canlıyı ayırır.

1. Bir önceki basamakta belirlediğin diş yapısı, mide bölmesi ve bağırsak uzunluğu ölçütlerini temel al.
2. Kuş, kurt, inek ve insanı bu ölçütlerin her biri açısından ayrı ayrı değerlendir.
3. Dört canlının ayırt edici sindirim özelliklerini özetleyerek boş bırakılan alana karşılaştırmalı biçimde yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dişsiz ve taşlıklı: kuş; tek bölmeli mideli: kurt (sivri diş, kısa bağırsak) ve insan (karma diş, orta bağırsak); dört bölmeli mideli ve uzun bağırsaklı: inek. (Dört canlıyı seçilen ölçütlere göre bilimsel olarak doğru ayrıştırdığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Özetinde kuş, kurt, inek ve insanın her biri için diş, mide ve bağırsak özelliklerine yer verdin mi?

Ölçüt olarak mide ve diş yapısı seçilip canlılar bu ölçütlere göre gruplandırıldı.

Kaynaklara göre kuşlarda diş yerine gaga ve taşlık bulunur.

1. İstenen: kuşun sindirim yapısının bilimsel kaynaklardaki karşılığı.
2. Kaynaklara göre kuşlarda diş yoktur; besin gaga ile alınır.
3. Mide bezli mide ve besini öğüten kaslı taşlıktan oluşur.
4. Bağırsak, beslenme biçimine (tohum, böcek, et) göre farklılık gösterir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dişsiz gaga yapısı, kursak, bezli mide ve kaslı taşlıktan oluşan sindirim kanalı (Kuşların temel sindirim sistemi özelliklerini bilimsel olarak doğru özetlediğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Bilimsel karşılık sütununda kuş için gaga, bezli mide ve taşlık yapılarını doğruladın mı?

Etçil memeli özellikleri kaynaklarla uyumludur.

1. İstenen: kurdun sindirim yapısının bilimsel kaynaklardaki karşılığı.
2. Kurt etçil bir memelidir.
3. Sivri köpek ve yırtıcı dişleri, tek bölmeli midesi vardır.
4. Et kolay sindirildiği için bağırsağı kısadır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Karnivor (etçil) memeli; parçalayıcı dişler gelişmiş, mide tek bölmeli, bağırsak kısadır. (Etçil memeli sindirim özelliklerini bilimsel olarak doğru ifade ettiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Kurt için etçil beslenme, parçalayıcı dişler, tek bölmeli mide ve kısa bağırsak bilgilerini yazdın mı?

Geviş getiren otçul memeli özellikleri.

1. İstenen: ineğin sindirim yapısının bilimsel kaynaklardaki karşılığı.
2. İnek otçul ve geviş getiren bir memelidir.
3. Dişleri öğütücü azılar ağırlıklıdır; midesi dört bölmelidir.
4. Selülozun sindirimi uzun sürdüğü için bağırsağı uzundur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Herbivor (otçul) geviş getiren memeli; yassı azılar, dört bölmeli mide ve uzun bağırsak bulunur. (Geviş getiren otçul memeli sindirim özelliklerini doğru özetlediğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: İnek için otçul beslenme, öğütücü azılar, dört bölmeli mide ve uzun bağırsak özelliklerini belirttin mi?

Omnivor beslenme özellikleri.

1. İstenen: insanın sindirim yapısının bilimsel kaynaklardaki karşılığı.
2. İnsan hem etçil hem otçul (karışık) beslenir.
3. Karma diş yapısı ve tek bölmeli midesi vardır.
4. Bağırsak uzunluğu etçil ile otçul arasında, orta uzunluktadır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Omnivor (karışık beslenen) memeli; dört tip diş bir arada, tek bölmeli mide ve orta uzunlukta bağırsak bulunur. (Omnivor sindirim sistemi özelliklerini bilimsel olarak doğru belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: İnsan için hem etçil hem otçul beslenme, karma dişler, tek bölmeli mide ve orta bağırsak bilgilerini yazdın mı?

Kuşlar besini gagayla alır; mekanik sindirim taşlıkta yapılır.

1. İstenen: tabloda kuşun diş yapısını yazmak.
2. Kuşlar besini gagalarıyla alır ve parçalar.
3. Dişleri yoktur; öğütme işi taşlıkta yapılır.
4. Cevap: diş yok, gaga var.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Diş bulunmaz; besin almaya uyumlu gaga vardır. (Dişsiz olma ve gaga bulundurma özelliğini belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 42'deki kuş kafatası görselinde diş bulunmadığını ve gaga yapısını ifade ettin mi?

Etçil canlıda mide tek bölmelidir; protein sindirimi yapılır.

1. İstenen: tabloda kurdun mide yapısını yazmak.
2. Kurt etçildir; et kolay sindirilir ve geviş gerektirmez.
3. Bu nedenle midesi tek bölmeli ve kaslıdır, proteinler burada sindirilmeye başlar.
4. Cevap: tek bölmeli, kaslı mide.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tek bölmeli, genişleyebilen kaslı mide (Tek bölmeli yapıyı doğru belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 40 ve 42'deki etçil memeli örneklerine uygun olarak tek bölmeli mide yapısını yazdın mı?

Av yakalamak ve eti koparıp parçalamak için sivri dişler gelişmiştir.

1. İstenen: tabloda kurdun diş yapısını yazmak.
2. Kurt etçildir; avını yakalayıp eti koparması ve parçalaması gerekir.
3. Bu iş için köpek dişleri ve yırtıcı azı dişleri gelişmiş ve sivridir.
4. Cevap: gelişmiş, sivri köpek dişleri ve yırtıcı azılar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Uzun, keskin köpek dişleri ve parçalayıcı azı dişleri gelişmiştir. (Et koparmaya uyumlu sivri diş yapısını belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 42'deki kurt kafatasında öne çıkan uzun ve sivri köpek dişlerini vurguladın mı?

Selüloz içeren bitkisel besinler geviş getirilerek bu bölmelerde sindirilir.

1. İstenen: tabloda ineğin mide yapısını yazmak.
2. İnek otçuldur; selülozlu bitkileri geviş getirerek sindirir.
3. Bunun için midesi işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden olmak üzere dört bölmeye ayrılmıştır.
4. Cevap: dört bölmeli mide.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dört bölmeli mide (Midenin dört bölmeden oluştuğunu belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 40'taki dört bölmeli mide şemasını (işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden) dikkate aldın mı?

Bitkileri koparıp öğütmeye uygun yassı geniş azılar vardır.

1. İstenen: tabloda ineğin diş yapısını yazmak.
2. İnek otçuldur; bitkileri koparıp iyice öğütmesi gerekir.
3. Kesici dişleri yalnızca alt çenededir, köpek dişi yoktur veya körelmiştir.
4. Cevap: geniş, yassı öğütücü azılar gelişmiştir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Geniş ve yassı öğütücü azı dişleri çok gelişmiştir; köpek dişleri bulunmaz. (Otçul beslenmeye uyumlu öğütücü azı gelişimini belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 42'deki inek kafatasında köpek dişlerinin bulunmadığını ve geniş öğütücü azıları belirttin mi?

Mide duvarı kaslıdır; besinler mide özsuyu ile karışır.

1. İstenen: tabloda insanın mide yapısını yazmak.
2. İnsan karışık (hem bitkisel hem hayvansal) beslenir ve geviş getirmez.
3. Bu yüzden midesi tek bölmelidir; kaslı duvarı besini mide öz suyuyla karıştırır.
4. Cevap: tek bölmeli, kaslı mide.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tek bölmeli mide (İnsan midesinin tek bölmeli yapısını belirttiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sayfa 41 ve 42'deki bilgilere göre insan midesinin tek bölmeli ve kaslı olduğunu yazdın mı?

Hem etçil hem otçul beslenmeye uygun karma diş yapısı vardır.

1. İstenen: tabloda insanın diş yapısını yazmak.
2. İnsan hem bitkisel hem hayvansal besinlerle beslenir.
3. Bu yüzden kesici, köpek, küçük azı ve büyük azı dişlerinin hepsi bulunur.
4. Cevap: karma diş yapısı (dört diş çeşidi birlikte).

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hem bitkisel hem hayvansal beslenmeye uyumlu dengeli (kesici, köpek, azı) diş yapısı vardır. (Farklı diş çeşitlerinin birlikte bulunduğunu ifade ettiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: İnsanda hem kesici ve köpek hem de öğütücü azı dişlerinin bir arada bulunduğunu belirttin mi?

Kurtta yırtıcı dişler, inekte düz azılar, insanda karma dişler; kuşta diş yok.

1. Tablodaki dört omurgalının (kuş, kurt, inek, insan) beslenme biçimleri ile diş yapılarını karşılaştır.
2. Etçil kurtta eti parçalamak için sivri köpek dişlerinin, otçul inekte bitkileri ezmek için yassı azıların geliştiğini belirle.
3. Karışık beslenen insanda tüm diş çeşitlerinin bulunduğunu, dişsiz kuşta ise gaga ve taşlığın görev aldığını belirterek uyumu açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Canlıların diş yapısı tükettikleri besini koparma veya öğütme ihtiyacına göre şekillenmiştir; etçillerde parçalayıcı, otçullarda öğütücü, karışık beslenenlerde karma dişler gelişmiştir. (Besin türü ile diş şekli arasındaki işlevsel uyumu örneklerle açıkladığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Açıklamanda etçil, otçul ve karışık beslenme tiplerini ilgili diş özellikleriyle eşleştirdin mi?