Coğrafya Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 22 Cevapları

2012'de 195,2 olan girdiler 2017'de 31,65'e düşmüş, sulama çıkışı 89,08'den 91,05'e çıkmıştır. Buharlaşma da azaldığı için neden sayılmaz.

1. Su bütçesi tablosunda 2012 ve 2017 girdilerini karşılaştır: toplam girdi 195,2'den 31,65 milyon m³'e düşmüş.
2. Yağışın 28,7'den 1,64'e, yüzeysel akışın 27,7'den 4,92'ye inmesini kuraklığa bağlı doğal unsur olarak yaz.
3. Sulama amaçlı alınan suyun 89,08'den 91,05'e arttığını belirle; bunu beşerî unsur olarak yaz.
4. Kumçayı Derivasyon Kanalı'ndan gelen suyun 118,8'den 9,49'a düştüğünü ve yoğun yer altı suyu kullanımını beşerî unsurlara ekle.
5. Buharlaşmanın 98,4'ten 20,58'e azaldığını gör; bu yüzden buharlaşmayı azalma nedeni olarak yazma.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Doğal: yağışların azalması ve kuraklık; beşerî: tarımsal sulama için aşırı su çekimi ve kanallarla gelen suyun azalması. (Doğal ve beşerî unsurlar ayrı ayrı belirtilip tablo verileriyle desteklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her unsur için tabloda azalan bir girdi ya da artan bir çıktı gösterebiliyor musun?

Merak edilen bir coğrafi olay ya da olgu seçilir; seçim kişiye göre değişir, deprem burada örnek olarak verildi.

Bilgi, genel ağdaki güvenilir kurum siteleri ve kütüphane kaynaklarından toplanır; kaynağın adı da not edilir.

Toplanan bilgiler makalenin giriş, gelişme ve sonuç düzenine yerleştirilir; konuyla ilgisiz bilgiler ayıklanır.

Sayfadaki değerlendirme, konum ve ilişki belirleme, etki sorgulama ve makale yazma ölçütlerini sayıyor; sınıfça bunlara uygun bir liste çıkarılır.

Paylaşım, makalenin sınıfta sunulup geri bildirim alınmasıdır; bu geri bildirim öz düzenleme becerisine katkı sağlar.

Göl kuruyunca balıkçılık biter, tarım ve turizm zarar görür. Gelir düşer, insanlar iş için başka yerlere göç edebilir.

1. Göl çevresinde insanların geçimini sağlayan faaliyetleri belirle: balıkçılık, tarım, turizm.
2. Su azalınca bu faaliyetlerin nasıl etkileneceğini yaz: balık hastalıkları, verim düşüşü, gelir kaybı.
3. Gelir kaybının işsizlik ve göç gibi sonuçlarını ekle.
4. Metindeki çekilme alanlarının paylaşımından doğan toplumsal gerginliği de değişimler arasında say.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Göle bağlı turizm ve kuş gözlemciliği gibi etkinliklerin bitmesiyle hizmet sektöründe gelir kaybı. (Turizmin göle bağlı olduğu belirtilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her değişim hem ekonomik ya da sosyal bir sonuç mu, hem de gölün kurumasına bağlanabiliyor mu?

Amaç girdileri artırıp çıktıları azaltmaktır. Gölden çekilen su azaltılmalı, havzadaki su yönetimi planlı ve bilinçli yapılmalıdır.

1. Su bütçesinin açık verdiğini hatırla: girdiler azalmış, sulama için çekilen su artmış.
2. Çıktıları azaltacak önlemleri yaz: damla sulama, az su isteyen ürünler, yer altı suyu denetimi.
3. Girdileri artıracak önlemleri yaz: kanallarla göle ulaşan suyu artırmak, havzada planlı su yönetimi.
4. Önlemleri 'girdiyi artır, çıktıyı azalt' mantığıyla gruplayarak sun.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Göl çekilme alanlarında tarımın sınırlandırılması ve göl koruma alanı ilan edilmesi. (Gölün doğal alanını korumaya yönelik bir önlem olarak sunulursa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin her önlem su bütçesinde girdiyi artırıyor ya da çıktıyı azaltıyor mu?

Göl, çevresinin nem ve sıcaklığını dengeler. Yok olunca bitki ve hayvan türleri zarar görür, toprak kurur ve rüzgârla savrulur.

1. Gölün çevresine sağladığı faydaları düşün: nem, ılıman sıcaklık, canlılara yaşam alanı.
2. Bu faydalar ortadan kalkınca iklimde ve toprakta ne değişeceğini yaz: kuraklık, kuruyan toprak.
3. Açıkta kalan zeminin rüzgârla savrulmasından toz fırtınası ve çölleşme sonucunu çıkar.
4. Canlı türlerinin azalmasını ve yer altı suyunun düşmesini de sonuçlar arasına ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Göç yolundaki kuşların konaklama alanını kaybetmesi ve kuş türlerinin bölgeden çekilmesi. (Biyolojik çeşitlilik kaybının örneği olarak verilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her olay gölün yok olmasından sonra ortaya çıkan bir sonuç mu, yoksa kurumanın nedeni mi?

Gölün kuruması bitki, hayvan ve su dengesinin bozulması demektir. Doğayı korumak bu zararı önler.

1. Gölü bitki, hayvan ve su döngüsünden oluşan bir ekosistem olarak düşün.
2. Gölün kurumasının bu dengeyi nasıl bozduğunu Marmara Gölü örneğiyle açıkla.
3. Doğayı korumanın bu tür kayıpları önlemedeki rolünü belirt.
4. Su kaynaklarını korumanın gerekli olduğu görüşünü gerekçesiyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Doğayı korumak, insanın da bağlı olduğu su, toprak ve iklim dengesini korumak demektir. (Doğa korumanın insana dönük faydası üzerinden tartışılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Görüşün, gölün kurumasıyla bozulan bir doğal dengeyi örnek göstererek destekleniyor mu?

Gölle birlikte barınma ve beslenme alanları yok olan canlıların yaşam hakkı zarar görür.

1. Gölde ve çevresinde yaşayan canlıları düşün: balıklar, kuşlar, su bitkileri.
2. Göl kuruyunca bu canlıların barınma ve beslenme alanlarının yok olduğunu belirt.
3. İnsan ihtiyaçları karşılanırken diğer canlıların yaşam hakkının da gözetilmesi gerektiğini açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Doğadaki her canlı ekosistemde bir görev üstlenir; bir türün yok olması diğer canlıları da etkiler. (Yaşam hakkı ekosistemdeki karşılıklı bağlılıkla gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında en az bir canlı grubu ve onun yaşam alanını kaybetmesi açıkça yer alıyor mu?

Metinde çekilme alanlarının paylaşımı toplumsal gerginliğe yol açmıştır. Barışık yaşam bu çatışmayı azaltır.

1. Metinde çekilme alanlarının paylaşımının toplumsal gerginliğe yol açtığını hatırla.
2. Suyun aşırı kullanımının hem doğayla hem diğer insanlarla çatışma doğurduğunu açıkla.
3. Suyu israf etmemenin ve ortak kaynağı adil paylaşmanın barışık yaşamı nasıl desteklediğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İhtiyacı kadar tüketen birey hem vicdanen rahat olur hem de komşularının ve doğanın hakkına saygı gösterir. (Bireyin kendi tutumu üzerinden açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında birey, diğer insanlar ve doğa ile barışık olma yönlerinin üçüne de değinildi mi?

Göl ve çevresindeki canlı türleri doğal mirastır. Tanınan ve değer verilen alanlar daha iyi korunur.

1. Marmara Gölü'nün 2022'de tamamen kuruduğunu ve bir doğal güzelliğin kaybolduğunu hatırla.
2. Bir doğal alanı tanımanın ona değer vermeyi ve korumayı nasıl kolaylaştırdığını düşün.
3. Kaybolan doğal güzelliklerin kolayca geri getirilemeyeceğini belirt.
4. Bu alanları korumanın gelecek nesillere karşı bir sorumluluk olduğu görüşünü yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Göl ve çevresindeki canlıları tanıyan insanlar, kuruma başladığında sorunu erken fark edip önlem isteyebilir. (Bilmenin korumaya katkısı erken fark etme üzerinden açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında hem doğal güzellikleri tanımanın hem de korumanın önemi Marmara Gölü örneğiyle açıklanıyor mu?

Sulama için aşırı su çekilmesi gölü kurutmuştur. Dengeli ve planlı kullanım kaynakların devamını sağlar.

1. Marmara Gölü'nde sulama için çekilen suyun girdilerden fazla olduğunu ve gölün kuruduğunu hatırla.
2. Su gibi kaynakların sınırlı olduğunu ve aşırı kullanımla tükenebileceğini belirt.
3. Sürdürülebilir kullanımı tanımla: bugünün ihtiyacını gelecek nesillerin hakkını tüketmeden karşılamak.
4. Bu anlayışın ülke kaynakları için neden gerekli olduğunu görüş olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bir kaynağın tükenmesi ona bağlı tarım, balıkçılık ve yerleşmeleri de tehlikeye atar; bu yüzden planlı kullanım şarttır. (Gereklilik kaynağa bağlı ekonomik faaliyetler üzerinden açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında hem bugünün ihtiyacı hem de gelecek nesillerin hakkı birlikte geçiyor mu?