Ana sayfa›Kitaplar›Coğrafya Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 26
Coğrafya Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 26 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
5Uydu görüntülerindeki değişimden Aral Gölü'ndeki çevre sorununu belirleme
Çözüm Yolu
Görüntülerde su yüzeyi her yıl daralmakta, yerini kuru toprak almaktadır. Bu, gölün su kaybettiğini ve çevre felaketi yaşandığını gösterir.
- 1989 görüntüsünde gölün geniş ve koyu mavi su yüzeyini incele.
- 2000, 2006 ve 2018 görüntülerinde su yüzeyinin giderek daraldığını karşılaştır.
- Sudan boşalan alanların açık renkli kuru toprağa dönüştüğünü fark et.
- Gölün küçülüp neredeyse kuruduğu ve çölleşme sorunu yaşandığı sonucunu yaz.
- Yalnız 'göl değişti' demek — değişimin yönünü, yani küçülme ve kurumayı açıkça belirtmelisin.
- Renk değişimini kirlilik sanmak — açık renkli alanlar sudan boşalmış kuru zemindir.
Kendini kontrol et: 1989 ile 2018 görüntülerini yan yana koyduğunda su yüzeyinin küçüldüğü açıkça görülüyor mu?
6Aral Gölü sorunundan doğrudan etkilenen ülkeleri işaretleme
Çözüm Yolu
Aral Gölü Kazakistan ile Özbekistan sınırında yer alır; kıyıları bu iki ülkededir. Azerbaycan ve Tacikistan gölün kıyısında değildir.
- Aral Gölü'nün Orta Asya'da hangi ülkelerin sınırları içinde olduğunu hatırla.
- Gölün kuzeyinin Kazakistan'da, güneyinin Özbekistan'da kaldığını belirle.
- Azerbaycan'ın Kafkasya'da, Tacikistan'ın ise göle kıyısı olmayan dağlık bir ülke olduğunu ele.
- Kazakistan ve Özbekistan seçeneklerini işaretle.
- Yalnız bir ülkeyi işaretlemek — göl iki ülke arasında paylaşıldığı için iki seçenek doğrudur.
- Tacikistan'ı işaretlemek — Tacikistan'ın Aral Gölü'ne kıyısı yoktur.
Kendini kontrol et: İşaretlediğin ülkelerin her birinin Aral Gölü'ne kıyısı var mı?
7Sorunun ortaya çıkmasında etkili doğal ve beşerî faktörler
Çözüm Yolu
Gölü besleyen nehirlerin suyu tarımsal sulamada kullanılınca göle yeterli su ulaşmadı; kurak iklim kaybı hızlandırdı.
- Gölün çevresinin kurak bir bölge olduğunu ve uydu görüntülerinde çöl renklerinin hâkim olduğunu gör.
- Doğal faktörleri yaz: az yağış, yüksek sıcaklık ve buharlaşma.
- Gölü besleyen Amu Derya ve Sır Derya ırmaklarını hatırla.
- Beşerî faktörü yaz: bu ırmakların suyu pamuk tarımı için sulamaya çevrilmiş, göle yeterli su ulaşmamıştır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Beşerî: ırmaklar üzerinde kurulan barajlar ve uzun sulama kanallarında yaşanan su kayıpları. (Su yönetimindeki insan müdahalesi olarak açıklanırsa geçerlidir.)
- Kurumayı yalnız iklime bağlamak — asıl hızlandırıcı etken ırmak sularının sulamada kullanılmasıdır.
- Doğal ve beşerî faktörleri karıştırmak — sulama insan faaliyeti, düşük yağış doğal koşuldur.
Kendini kontrol et: Yanıtında en az bir doğal ve en az bir beşerî faktör ayrı ayrı açıklandı mı?
8Aral Gölü'ndeki değişimin ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri
Çözüm Yolu
Gölün çekilmesiyle balıkçı kasabaları işlevini yitirdi; açıkta kalan tuzlu zeminden tuz ve toz fırtınaları çıktı.
- Ekonomik etkiyi yaz: göl çekilince balıkçılık çökmüş, işsizlik artmıştır.
- Sosyal etkiyi yaz: geçim kaybı göçe yol açmış, tozlu ve tuzlu hava sağlık sorunları doğurmuştur.
- Çevresel etkiyi yaz: açıkta kalan tuzlu zemin çölleşmeye ve tuz-toz fırtınalarına neden olmuştur.
- Biyolojik çeşitlilik kaybını ve yerel iklimin sertleşmesini çevresel etkilere ekle.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Ekonomik: tuzlanan topraklarda tarımsal verimin düşmesi. (Tuz fırtınalarının tarım alanlarına etkisi olarak açıklanırsa geçerlidir.)
- Etkileri başlıklara ayırmamak — soru ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri ayrı ayrı istiyor.
- Nedenleri etki olarak yazmak — pamuk sulaması kurumanın nedenidir, sonucu değildir.
Kendini kontrol et: Üç başlığın her biri altında gölün kurumasından doğan en az bir sonuç yazdın mı?