Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 198 Cevapları

Carnap'a göre bilimsel bilgi doğrudan (gözlemle) ya da dolaylı (araç/laboratuvarla) doğrulanabilir; metafizik bilimsel değer taşımaz.

1. Carnap sütununun açıklama satırı için Carnap metnini okuyoruz.
2. Carnap'a göre bilginin bilimsel olması için önce anlamlı, sonra doğrulanabilir olması gerekir.
3. Doğrulama doğrudan (gözlemle) ya da dolaylı (araç, laboratuvarla) yapılabilir; doğrulanamayan önermeler metafiziktir.

Kendini kontrol et: Yazdığım açıklamada "anlamlılık" ve "doğrulanabilirlik" ölçütlerinin ikisi de var mı?

Doğrulanabilirlik ölçütü bilimsel ile bilimsel olmayanı ayırmayı kolaylaştırır ve keyfî iddiaları eler.

1. Carnap sütununda güçlü yönler isteniyor; anlamlılık ve doğrulanabilirlik ölçütlerine bakıyoruz.
2. Bu ölçütler bir önermenin bilimsel olup olmadığına karar vermek için açık bir sınır çizer.
3. Gözlemle ya da laboratuvarla doğrulanamayan iddialar elendiği için bilgi kanıta dayanır.

Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yön, Carnap'ın ölçütünün bilime sağladığı bir yararı gösteriyor mu?

Yanlışlanabilirlik, tümevarımın doğrulama sorununu aşar ve bilimin geçici, gelişen doğasını açıklar.

1. Popper sütununda güçlü yönler isteniyor; metindeki yanlışlanabilirlik düşüncesine bakıyoruz.
2. Bilgi yanlışlanana kadar geçici doğru sayıldığı için sürekli yeni deney ve gözlemlerle sınanmaya açıktır.
3. Metin bunun bilimi dogmatizmden uzak tuttuğunu ve kendini yenilemesini sağladığını belirtir.

Kendini kontrol et: Güçlü yön olarak yazdığım ifade metindeki "dogmatizmden uzak kalma" vurgusuyla örtüşüyor mu?

Paradigma, olağan bilim ve bilimsel devrim kavramları bilim tarihindeki köklü değişimleri iyi açıklar.

1. Kuhn sütununda güçlü yönler isteniyor; paradigma örneğine bakıyoruz.
2. Dünya'nın düz kabul edilmesinden yuvarlak olduğunun benimsenmesine geçiş, bilim tarihindeki köklü bir değişimi gösterir.
3. Olağan bilim, bunalım ve yeni paradigma kavramları bu tür değişimleri adım adım açıklar.

Kendini kontrol et: Yazdığım güçlü yönü bilim tarihinden bir örnekle destekleyebiliyor muyum?

Bilim insanları çoğu zaman karşı örneklere rağmen kuramı korur; yanlışlama ölçütü bu pratiği yeterince açıklayamaz.

1. Popper sütununda zayıf yönler isteniyor; yanlışlama ölçütünü bilimin gerçek işleyişiyle karşılaştırıyoruz.
2. Ölçüte göre tek çelişen gözlem kuramı yanlışlamaya yeter.
3. Oysa bilim insanları çoğu zaman karşı örneklere rağmen kuramı hemen bırakmaz, düzeltmeye çalışır.

Kendini kontrol et: Yazdığım zayıf yön, yanlışlama ölçütünün bilim pratiğinde zorlandığı bir durumu gösteriyor mu?

Paradigmaların kıyaslanamazlığı bilimde ilerlemenin ve nesnel ölçütün olmadığı izlenimini verebilir; görecelik eleştirisi alır.

1. Kuhn sütununda zayıf yönler isteniyor; yeni paradigmanın nasıl kabul edildiğine bakıyoruz.
2. Metne göre yeni paradigma dirençle karşılaşır ve bir süre sonra topluluk tarafından kabul edilir.
3. Kabulün toplumsal etkenlere bağlanması, seçimin yalnız akılcı ölçütlerle yapılmadığı izlenimi verir.

Kendini kontrol et: Yazdığım zayıf yön, paradigma seçiminin nesnelliğiyle ilgili bir soruna işaret ediyor mu?

Paradigma, belli dönemde kabul gören genel görüştür; yanıtlayamadığı sorular bunalım yaratır ve yeni paradigma direnç görerek yerleşir.

1. Kuhn sütununun açıklama satırı için Kuhn metnini okuyoruz.
2. Paradigmayı, bir dönemde bir alanda geçerli olan genel kabul olarak tanımlıyoruz.
3. Paradigma soruları yanıtladığı dönem olağan bilimdir; yanıtlayamayınca bunalım ve olağanüstü bilim dönemi başlar.
4. Bu dönemden, dirençle karşılaşsa da zamanla kabul edilen yeni bir paradigmayla çıkılır; bilim böyle ilerler.

Kendini kontrol et: Açıklamamda paradigma tanımı ve dönemlerin doğru sırası yer alıyor mu?

Carnap doğrulama, Popper yanlışlama için deneyime başvurur; Kuhn paradigmalar üzerinden bilimi açıklar.

1. Carnap sütununun benzerlik satırı isteniyor; Carnap ve Popper metinlerini karşılaştırıyoruz.
2. Carnap bilginin deney ve gözlemle doğrulanmasını ister; Popper da bilginin deney ve gözlemle sınanmasını ister.
3. Kuhn ise bilimin nasıl ilerlediğini paradigmalarla açıklar; ortak nokta bilimin ne olduğunu sorgulamaktır.

Kendini kontrol et: Yazdığım benzerlik hem Carnap'ın hem de karşılaştırdığım filozofun metninde geçiyor mu?

Popper'ın sınama vurgusu Carnap'la, bilimin geçiciliği ve yenilenmesi vurgusu Kuhn'un bilimsel devrim anlayışıyla ortaktır.

1. Popper sütununun benzerlik satırı isteniyor; Popper'ı diğer iki filozofla karşılaştırıyoruz.
2. Popper bilgiyi deney ve gözlemle sınar; Carnap da bilgiyi deney ve gözlemle doğrulamayı esas alır.
3. Popper bilimi dinamik sayar; Kuhn da bilimin paradigma değişimleriyle değiştiğini söyler.

Kendini kontrol et: Hem Carnap hem Kuhn ile birer benzerlik yazdım mı?

Kuhn da Popper gibi bilimsel bilginin kesin ve değişmez olmadığını, yeni gözlemlerle yenilendiğini kabul eder.

1. Tablonun T. S. Kuhn sütununda benzerlik satırı isteniyor; önceki sayfadaki üç filozof metnine bakıyoruz.
2. Kuhn bilimin paradigma değişimleriyle ilerlediğini, yani değişen bir süreç olduğunu söyler.
3. Popper da bilimin dinamik olduğunu, bilginin yanlışlanana kadar geçici doğru sayıldığını savunur.

Kendini kontrol et: Kuhn için yazdığım benzerliği Popper metnindeki "bilim dinamik bir süreçtir" ifadesiyle eşleştirebiliyor muyum?

Carnap bilimi doğrulama ve anlamlılıkla tanımlar, metafiziği dışlar; diğerleri doğrulamayı yetersiz bulur ya da bilimi tarihsel bağlamda açıklar.

1. Carnap sütununun fark satırı isteniyor; üç filozofun ölçütlerini yan yana koyuyoruz.
2. Carnap doğrulanabilirliği ve anlamlılığı ölçüt alır, metafiziği dışlar.
3. Popper doğrulamayı imkânsız bulup yanlışlanabilirliği, Kuhn ise tarihsel paradigmaları öne çıkarır.

Kendini kontrol et: Carnap'a özgü olup Popper ve Kuhn'da bulunmayan ölçütü açıkça yazdım mı?

Popper, Carnap'ın doğrulanabilirlik ölçütünü eleştirir; Kuhn'dan farklı olarak bilimin ölçütünü mantıksal yanlışlanabilirlikte arar.

1. Popper sütununda fark satırı isteniyor; Popper'ı Carnap ve Kuhn ile karşılaştırıyoruz.
2. Carnap doğrulanabilirliği ölçüt alır; Popper doğrulamanın zaman ve imkân bakımından mümkün olmadığını söyleyip yanlışlanabilirliği ölçüt yapar.
3. Kuhn bilimi paradigma ve dönemlerle açıklar; Popper böyle bir dönem ayrımı yapmaz.

Kendini kontrol et: "Bütün kuğular beyazdır" örneğiyle Popper'ın farkını açıklayabiliyor muyum?

Carnap ve Popper mantıksal ölçüt arar; Kuhn tarihsel ve toplumsal etkenlere dayalı paradigma kavramıyla bilimi açıklar.

1. Kuhn sütununun fark satırı isteniyor; Kuhn'u Carnap ve Popper ile karşılaştırıyoruz.
2. Carnap ve Popper bilimi doğrulama ya da yanlışlama gibi mantıksal bir ölçütle tanımlar.
3. Kuhn ise doğrusal ilerleyen bilim anlayışına karşı çıkar, gelişimi paradigma değişimleriyle açıklar.

Kendini kontrol et: Yazdığım fark Carnap ve Popper'da bulunmayan paradigma kavramına dayanıyor mu?