Felsefe Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 67 Cevapları

Metnin son cümlesi örneklerden çıkarılan genel iddiayı verir.

1. Metni okuyup beyaz karınca, ateş karıncası ve işçi arı örneklerinin ortak noktasını belirle.
2. Örneklerin ardından gelen ve "Özetle" ile başlayan genelleme cümlesini bul.
3. Bu cümleyi iddia olarak yaz: Her tür hayvan, başkalarının tehlikesini azaltıp kendi tehlikesini artıran davranışlarda bulunur.

Kendini kontrol et: Yazdığın cümle metindeki tüm örnekleri kapsayan genel bir yargı mı?

Beyaz karınca, ateş karıncası ve işçi arı gibi tek tek örneklerden tüm hayvanlar için genel bir sonuca varılmıştır.

1. Metindeki gerekçelerin tek tek canlı türlerine ait özel örnekler olduğunu fark et.
2. Sonucun "her türden hayvan" diyerek tüm hayvanlara genellendiğine dikkat et.
3. Özelden genele giden akıl yürütmenin tümevarım olduğunu hatırlayarak cevabı yaz.

Kendini kontrol et: Akıl yürütme özel örneklerden başlayıp genel bir sonuca mı ulaşıyor?

Genel öncülden özel sonuca giden akıl yürütme tümdengelimdir.

1. Metinde tümevarım kullanıldığı için tümdengelim ve analoji türlerinde yeni örnekler yazman gerektiğini belirle.
2. Tümdengelim için önce genel bir öncül yaz: kolonisi için kendini tehlikeye atan her canlı kendi tehlikesini artırır.
3. İkinci öncülde özel bir durumu bu genel kurala bağla: işçi arılar kolonisi için kendini tehlikeye atar.
4. Sonucu öncüllerden zorunlu olarak çıkar ve P1, P2, C biçiminde alt alta yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: P1: Bütün sosyal böcekler kolonisi için kendini feda eder. P2: Ateş karıncası sosyal böcektir. C: Ateş karıncası kolonisi için kendini feda eder. (Genel öncülden özel sonuca giden, metindeki iddiayı destekleyen her tümdengelim geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Öncüllerin ikisi de doğruysa sonucun yanlış olması mümkün mü? Değilse tümdengelim kurmuşsun.

Genel bir önermeden özel bir sonuç çıkarılmıştır.

1. Yazdığın birinci akıl yürütmenin genel bir öncülle başlayıp başlamadığına bak.
2. Sonuç genel öncülden özel bir duruma iniyorsa türünü tümdengelim olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Analoji (benzetme) (Öğrenci birinci sıraya analoji örneği yazdıysa.)

Kendini kontrol et: Birinci akıl yürütmende genelden özele mi gidiyorsun?

Benzer özelliklere dayanarak bir canlıdan diğerine sonuç aktarıldığı için analojidir.

1. Metinde kullanılmayan ikinci türün analoji olduğunu belirle.
2. Karınca ve arıların ortak özelliklerini yaz: sosyal böcektirler ve kolonileri için ölümü göze alırlar.
3. Termitlerin de sosyal böcek olduğunu belirterek benzerliği kur.
4. Benzerlikten hareketle termitlerin de kolonileri için kendilerini tehlikeye attığı sonucunu P1, P2, C biçiminde yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: P1: İşçi arılar kovanı korumak için kendini feda eder. P2: Asker karıncalar da arılar gibi koloni yaşar. C: Asker karıncalar da yuvası için kendini feda eder. (Benzerliğe dayanarak bir canlıdan diğerine sonuç aktaran her analoji geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sonuç, iki varlık arasındaki bir benzerliğe dayanarak birinden diğerine mi aktarılıyor?

Benzerlikten benzer sonuca geçilmiştir.

1. Yazdığın ikinci akıl yürütmede sonucun bir benzerliğe dayanıp dayanmadığına bak.
2. Bir varlığın özelliği benzer başka bir varlığa aktarılıyorsa türünü analoji olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tümdengelim (Öğrenci ikinci sıraya tümdengelim örneği yazdıysa.)

Kendini kontrol et: İkinci akıl yürütmende iki varlık arasındaki benzerlikten mi sonuç çıkarıyorsun?

Tümdengelimde öncüller sonucu zorunlu kılar, çelişki yoktur.

1. Birinci akıl yürütmedeki öncülleri ve sonucu yan yana koyup birbirleriyle çelişip çelişmediklerini kontrol et.
2. Çelişki yoksa akıl yürütmenin tutarlı olduğunu yaz.
3. Öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak çıkıp çıkmadığını sına; çıkıyorsa geçerli olduğunu belirt.

Kendini kontrol et: Öncüllerden biri, sonuçla ya da diğer öncülle aynı anda doğru olamaz mı?