Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 206
Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 206 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
a-SeriTabloda seri bağlı devrenin eşdeğer direnci, ana kol akımı ve en büyük gerilimli direnç
Çözüm Yolu
Seri bağlamada dirençler toplanır: 6+6+6=18 Ω. I=36/18=2 A. Her dirençte V=2·6=12 V; özdeş olduklarından gerilimler eşittir.
- Verilen: Şekil 1'de üç adet 6 Ω direnç seri bağlı, üreteç 36 V.
- Seri bağlamada dirençler toplanır: R_eş = 6 + 6 + 6 = 18 Ω.
- Ana kol akımı I = 36/18 = 2 A; seri devrede her dirençten aynı akım geçer.
- Her direncin gerilimi V = 2·6 = 12 V; özdeş oldukları için hepsinde eşittir (3·12 = 36 V kontrol).
- Üretece daha yakın olan K direncinin gerilimini daha büyük sanmak — seri bağlı özdeş dirençlerden aynı akım geçtiği için gerilimleri eşittir.
- Her direncin gerilimini üreteç gerilimi olan 36 V almak — seri devrede üreteç gerilimi dirençler arasında paylaşılır (36/3 = 12 V).
Kendini kontrol et: Üç seri direncin gerilimleri toplamı 12 + 12 + 12 = 36 V üreteç gerilimine eşit oluyor mu?
a-ParalelTabloda paralel bağlı devrenin eşdeğer direnci, ana kol akımı ve en büyük gerilimli direnç
Çözüm Yolu
Özdeş üç direnç paralelde 6/3=2 Ω eder. I=36/2=18 A. Paralel kollarda gerilim üreteç gerilimine eşittir, her dirençte 36 V.
- Verilen: Şekil 2'de üç adet 6 Ω direnç paralel bağlı, üreteç 36 V.
- Özdeş dirençler paralelde: R_eş = 6/3 = 2 Ω.
- Ana kol akımı I = 36/2 = 18 A; her koldan 36/6 = 6 A geçer (3·6 = 18 A kontrol).
- Paralel kollarda gerilim üreteç gerilimine eşittir; her dirençte 36 V, yani gerilimler eşittir.
- 1/R_eş = 3/6 = 1/2 bulduktan sonra ters çevirmeyi unutup 1/2 Ω yazmak — kesir ters çevrilerek R_eş = 2 Ω alınmalıdır.
- Bir koldaki 6 A akımı ana kol akımı sanmak — ana kol akımı paralel üç kolun akımları toplamıdır (3·6 = 18 A).
Kendini kontrol et: Üç paralel kolun akımları toplamı (36/6)·3 = 18 A, I = 36/2 = 18 A ana kol akımını doğruluyor mu?
a-BirleşikTabloda birleşik bağlı devrenin eşdeğer direnci, ana kol akımı ve en büyük gerilimli direnç
Çözüm Yolu
Paralel iki 6 Ω direnç 3 Ω eder; seri 6 Ω ile toplam 9 Ω. I=36/9=4 A. Seri direncin gerilimi 4·6=24 V, paralel grubun 4·3=12 V'tur.
- Verilen: Şekil 3'te M lambası (6 Ω), paralel iki 6 Ω'luk lambaya seri bağlı; üreteç 36 V.
- Paralel iki özdeş 6 Ω direncin eşdeğeri 6/2 = 3 Ω olur.
- Bu gruba seri 6 Ω eklenir: R_eş = 6 + 3 = 9 Ω.
- Ana kol akımı I = 36/9 = 4 A bulunur.
- Gerilimler: M üzerinde 4·6 = 24 V, paralel grupta 4·3 = 12 V. En büyük gerilim M'de, 24 V (24 + 12 = 36 V kontrol).
- Üç direnç özdeş olduğu için gerilimlerinin de eşit olacağını sanmak — M'den ana kol akımı (4 A), paralel kollardan 2 A geçer.
- Tüm dirençleri seri (18 Ω) veya paralel (2 Ω) toplamak — önce paralel grup (6/2=3 Ω), sonra seri M (6+3=9 Ω) hesaplanmalıdır.
Kendini kontrol et: M lambasının gerilimi (24 V) ile paralel kolun gerilimi (12 V) toplandığında 24 + 12 = 36 V üreteç gerilimini veriyor mu?
bLambalar sökülmeden ışık vermesi engellenirse eşdeğer direnç ve ana kol akımına etkisi
Çözüm Yolu
Lamba açık devre olur. Seri yolda akım kesilir; paralelde kalan iki 6 Ω kol 3 Ω eder, 36/3 = 12 A.
- Lamba devreden ayrılmadan ışık vermesi engellendiğinde bulunduğu kol açık devre gibi davranır ve o koldan akım geçmez.
- Şekil 1'de (seri) K açık devre olunca tek akım yolu kesilir; eşdeğer direnç sonsuz büyür ve ana kol akımı 0 olur.
- Şekil 2'de L kolu açılınca iki 6 Ω paralel kalır; R_eş 2 Ω'dan 6/2 = 3 Ω'a çıkar, akım 36/3 = 12 A'e düşer.
- Şekil 3'te (birleşik) M lambası ana kol üzerinde seri bağlı olduğundan devre açılır, R_eş sonsuz olur ve ana kol akımı 0'a düşer.
- Paralel devrede bir kol devre dışı kalınca eşdeğer direncin azalacağını sanmak — paralel kol sayısı azaldıkça eşdeğer direnç artar (2 Ω → 3 Ω).
- Seri devrede K'yi söküp kalan iki direnci birbirine bağlayarak R_eş = 12 Ω bulmak — K devreden ayrılmadığı için devre açık kalır, akım kesilir.
Kendini kontrol et: Paralel devrede çalışan iki koldan geçen akımlar toplamı 6 A + 6 A = 12 A, yeni ana kol akımını doğruluyor mu?
cDevrelerin eşdeğer direnç ve akım dağılımlarına göre çıkarımlar
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bağlantı türü eşdeğer direnci ve akımın dağılımını belirler; kullanım amacına göre seri, paralel ya da birleşik seçilir.
- Tablodaki eşdeğer dirençleri karşılaştır: seri bağlamada direnç en büyük (18 Ω), paralel bağlamada en küçük (2 Ω), birleşikte ara değerdedir (9 Ω).
- Akım dağılımını yorumla: seri devrede her elemandan aynı küçük akım (2 A) geçerken paralelde ana kol akımı büyür (18 A) ve kollara bölünür.
- Arıza durumunu değerlendir: seri koldaki bir eleman akımı kesince tüm devre durur; paralel kollardaki elemanlar ise birbirinden bağımsız çalışmayı sürdürür.
- Birleşik bağlamanın hem ana kol kontrolü hem de paralel kollarda akım paylaşımı sağlayarak iki bağlama türünün özelliklerini birleştirdiğini belirt.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Evlerde cihazların eşit gerilimle bağımsız çalışması için paralel bağlama, akımı sınırlamak ve tüm devreyi tek koldan kontrol etmek için seri bağlama uygundur. (Tablodaki eşdeğer direnç ve akım dağılımı verileriyle tutarlı bilimsel çıkarımlar geçerlidir.)
- Paralel bağlamada eşdeğer direnç küçüldüğü için ana kol akımının da küçüleceğini sanmak — sabit gerilimde direnç küçülünce ana kol akımı artar.
Kendini kontrol et: Yazdığın çıkarımlar tablodaki R_eş (18 Ω, 2 Ω, 9 Ω) ve akım (2 A, 18 A, 4 A) verileriyle uyumlu mu?