Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 216 Cevapları

Kusurlu kablo, aşırı yük ve ıslak ortam tehlikeyi artırır. Yalıtım, topraklama, sigorta ve koruyucu ekipman riski azaltır.

1. Elektriğin insan ve çevre üzerindeki temel risklerini belirle: elektrik çarpması, yanıklar ve elektrik kaynaklı yangınlar.
2. Tehlikeyi artıran durumları düşün: yıpranmış kablolar, ıslak zeminler, yüksek gerilim panoları ve aşırı yüklenmiş prizler.
3. Bu riskleri önleyecek tedbirleri sırala: sağlam yalıtım, topraklama, sigorta, kaçak akım rölesi ve koruyucu ekipman kullanımı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kısa devre kaynaklı patlama ile kas kasılması tehlikeleri; kaçak akım rölesi ve yalıtkan eldiven kullanımı. (Hem geçerli elektrik tehlikelerini hem de uygun güvenlik önlemlerini birlikte içeren yanıtlar kabul edilir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında hem elektrik kaynaklı tehlikelere hem de bunları önleyecek somut güvenlik tedbirlerine örnek verdin mi?

Potansiyel fark akımı oluşturur ama zarar akımın şiddetine ve süresine bağlıdır. Akım, potansiyel farkın vücut direncine bölünmesiyle bulunur.

1. Potansiyel fark (V) ile akım şiddetinin (I) rolünü Ohm Yasası (I = V/R) üzerinden ayırt et.
2. Statik elektrik gibi yüksek voltajların çok küçük akım oluşturduğunda ölümcül olmadığını, doku hasarını geçen akımın yaptığını hatırla.
3. Sonuç olarak kas, sinir ve kalp üzerindeki tehlike boyutunu esas olarak vücuttan geçen elektrik akımının belirlediğini yaz.

Kendini kontrol et: Kuru havada kapı kolundan sıçrayan yüksek voltajlı statik elektriğin neden ölümcül olmadığını akım kavramıyla açıklayabiliyor musun?

Nem ve ter deriyi iletken yapar, direnç düşer, aynı gerilimde daha büyük akım geçer. Kesin değerler kişiye göre değişir.

1. Kuru derinin elektriğe karşı yalıtkan katman gibi davrandığını ve direncinin on binlerce ohm (10.000–100.000 Ω) düzeyinde olduğunu belirt.
2. Su ve terdeki iyonların derinin iletkenliğini artırdığını, bu nedenle ıslak veya terli vücut direncinin keskin biçimde düştüğünü açıkla.
3. Islak veya terli durumda vücut direncinin yaklaşık birkaç yüz ile 1.000 Ω aralığına inebileceğini karşılaştırmalı olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kuru deride yaklaşık 10.000–100.000 Ω, ıslak veya terli deride yaklaşık 500–1.000 Ω. (Kuru durumda yüksek (binlerce-on binlerce ohm), ıslak/terli durumda düşük (yüzlerce-bin ohm) yaklaşık aralıklar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Kuru hal için verdiğin direnç aralığı, ıslak ve terli hal için verdiğin değerden belirgin biçimde büyük mü?

Aşırı akım veya kısa devre kabloyu ısıtır, yalıtım yanabilir. Sigorta akımı keser, doğru kesitli kablo ısınmayı azaltır.

1. İlk soruyu yanıtla: aşırı akım veya kısa devre kabloları aşırı ısıtarak yalıtkan dış kılıfın tutuşmasına yol açabilir.
2. Isınma nedenlerini düşün: tek prize çok sayıda yüksek güçlü cihaz bağlamak ve ince ya da yıpranmış kablo kullanmak.
3. Önlemleri sırala: akıma uygun kesitte sağlam kablo seçmek, sigorta ve kaçak akım rölesi kullanmak, prizleri aşırı yüklememek.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Evet, kısa devre ve aşırı ısınmayla tutuşabilir; standartlara uygun yalıtımlı kablo, düzenli tesisat bakımı ve sigorta kullanılmalıdır. (Tutuşma olasılığını doğrulayıp aşırı ısınma ve kısa devreyi önleyen geçerli tedbirleri içeren yanıtlar kabul edilir.)

Kendini kontrol et: Hem kabloların neden tutuşabileceğini hem de aşırı akımı önleyecek tesisat tedbirlerini birlikte yazdın mı?

Su iletkendir ve vücut direncini azaltır, akım artar. Bu yüzden ıslak yerlerde prizler korunmalı, cihazlar ıslak elle kullanılmamalıdır.

1. Kuru ve ıslak ortamlarda karşılaşılan temel tehlike türlerini (elektrik çarpması, kısa devre) karşılaştır.
2. Suyun iletkenliği artırdığını ve ıslak derinin direncini düşürerek Ohm Yasası'na (I = V/R) göre vücuttan geçen akımı büyüttüğünü açıkla.
3. Tehlike türlerinin benzer olduğunu, ancak banyo gibi ıslak zeminlerde çarpılma riski ve şiddetinin çok daha yüksek olduğunu belirt.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Risk düzeyi aynı değildir; ıslak zeminlerde su iletkenliği artırdığı ve vücut direncini düşürdüğü için çarpılma tehlikesi çok daha yüksektir. (Soruyu risk büyüklüğü açısından yorumlayıp ıslak ortamda tehlikenin arttığını direnç-akım ilişkisiyle açıklayan yanıtlar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Islak zeminlerin vücut direncini azaltarak geçen akımı ve çarpılma riskini artırdığını yanıtında vurguladın mı?

Vücuttan geçen akım kasları ve kalbi etkileyip yanık yapabilir. Kısa devre ve aşırı yük kabloları ısıtıp yangına neden olabilir.

1. Elektrik akımının insan vücudu üzerindeki etkilerini belirle: elektrik çarpması, doku yanıkları, istemsiz kas kasılması ve kalp ritmi bozuklukları.
2. Elektrik akımının tesisat ve çevre üzerindeki tehlikelerini ekle: aşırı ısınma, kısa devre kaynaklı yangın ve patlama.
3. Her tehlikenin nasıl oluştuğunu (vücuttan akım geçmesi veya iletkenlerin aşırı ısınması) kısaca açıklayarak yanıtı tamamla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sinir sistemi hasarı, solunum durması, doku yanıkları ve kısa devre sonucu oluşan elektrik yangınları. (Elektrik akımının insan sağlığı ve çevre üzerindeki gerçek tehlikelerini nedenleriyle açıklayan yanıtlar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında hem insan sağlığına yönelik etkileri (çarpılma, yanık, kalp/kas etkisi) hem de yangın gibi çevresel tehlikeleri açıkladın mı?