Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 225
Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 225 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1.aBasit elektrik devresi ile su kaydırağı sistemi arasındaki benzerlik ve farklılıkları yazma
Çözüm Yolu
Pompa pil gibi enerji verir, vana akışı kısıp açarak anahtar veya direnç gibi davranır, su akışı akıma benzer. Fark akışkanın cinsinde ve gözlenebilirliğindedir.
- Su kaydırağı sistemindeki elemanları (pompa, vana, borular/kaydırak, su akışı) belirleyip basit elektrik devresindeki karşılıklarıyla eşleştiririz.
- Pompanın üretece, boru ve kaydırağın iletkene, vananın anahtar veya reostaya, su akışının elektrik akımına benzediğini yazarız.
- İki sistem arasındaki temel farkı belirtiriz: Suda gözle görülür madde akışı varken elektrik devresinde mikroskobik yük taşıyıcıları hareket eder.
Kabul edilebilir başka cevaplar: A ve B kaydırakları paralel bağlı farklı dirençlere karşılık gelir; su kütlesel akarken devrede elektronlar hareket eder. (En az bir doğru benzerlik ve bir doğru farklılık açıkça belirtildiğinde geçerlidir.)
- Pompayı elektrik akımıyla eşleştirmek — pompa akımın kendisi değil, yükleri harekete geçiren enerji kaynağı yani üreteçtir.
- Yalnızca benzerlikleri yazıp farklılıkları atlamak — soru kökünde hem benzerliklerin hem de farklılıkların belirtilmesi istenmektedir.
Kendini kontrol et: Yazdığın cevapta hem sistem elemanları arasındaki en az bir benzerlik hem de su ile elektrik arasındaki bir fark yer alıyor mu?
1.b Potansiyel FarkBenzerliklere dayanarak potansiyel farkın tanımına ilişkin çıkarım
Çözüm Yolu
Su yüksekliği farkı akışı sağlar; benzer şekilde iki nokta arasındaki potansiyel fark yükleri harekete geçirir.
- Su parkında suyun kaydıraktan aşağı akmasını sağlayan etkenin pompanın oluşturduğu yükseklik ve potansiyel enerji farkı olduğunu belirleriz.
- Bu durumu elektrik devresindeki üretecin işleviyle ilişkilendiririz: Üreteç de devredeki yük taşıyıcılarına enerji kazandırır.
- Potansiyel farkı, devrede iki nokta arasında birim yükün hareket etmesi için üretecin sağladığı enerji farkı olarak tanımlarız.
Kabul edilebilir başka cevaplar: İletkenin iki ucu arasında yüklerin hareket etmesini sağlayan birim yük başına enerji farkıdır. (Birim yüke aktarılan enerji veya yük akışını sağlayan etki vurgusu korunduğunda geçerlidir.)
- Potansiyel farkı geçen yük miktarı sanmak — potansiyel fark yük miktarı değil, birim yüke aktarılan enerjidir.
Kendini kontrol et: Tanımında suyun yükseklik farkı ile üretecin birim yüke verdiği enerji arasındaki ilişkiyi kurdun mu?
1.b Elektrik AkımıBenzerliklere dayanarak elektrik akımının tanımına ilişkin çıkarım
Çözüm Yolu
Suyun akış hızı debiyle ölçülür; akım da zaman başına geçen yüktür.
- Kaydıraktan akan suyun şiddetinin, birim zamanda geçen su miktarı (debi) ile ölçüldüğünü düşünürüz.
- Su moleküllerini elektrik yükleriyle, kaydırak kesitini ise iletken telin kesitiyle eşleştiririz.
- Elektrik akımını, iletkenin dik kesitinden birim zamanda geçen elektrik yükü miktarı olarak ifade ederiz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: İletkenin dik kesitinden birim zamanda geçen net elektrik yükü miktarıdır. (Birim zamanda iletken kesitinden geçen yük miktarı anlamını taşıdığında geçerlidir.)
- Birim zaman kavramını atlayıp akımı yalnızca toplam yük olarak tanımlamak — akım toplam yük değil, birim zamanda geçen yüktür.
Kendini kontrol et: Tanımında hem 'iletken kesiti' hem de 'birim zamanda geçen yük miktarı' ifadeleri yer alıyor mu?
1.b DirençBenzerliklere dayanarak direncin tanımına ilişkin çıkarım
Çözüm Yolu
Vana kısıldıkça su akışı azalır; direnç arttıkça aynı potansiyel farkta akım azalır.
- Su sisteminde vananın kısılmasının veya uzun/kıvrımlı kaydırak yolunun su akışını zorlaştırdığını gözlemleriz.
- Akışı sınırlandıran bu engelleri elektrik devresinde yük hareketine karşı konulan etkiyle eşleştiririz.
- Direnci, bir iletkenin elektrik yüklerinin geçişine (akıma) karşı gösterdiği zorluk olarak tanımlarız.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bir iletkenin veya devre elemanının üzerinden geçen elektrik akımına karşı gösterdiği zorluktur. (Elektrik yüklerinin akışına karşı gösterilen zorluk anlamını taşıdığında geçerlidir.)
- Direnci akımı tamamen kesen açık anahtar sanmak — direnç akımı sıfırlamak zorunda değildir, yük geçişini zorlaştırarak sınırlar.
Kendini kontrol et: Direnç tanımın, suyun akışını zorlaştıran vana veya sürtünme benzerliğiyle uyumlu biçimde 'akıma karşı zorluk' anlamı taşıyor mu?