Ana sayfa›Kitaplar›Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 242
Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 242 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
6-1. YayTablo 2'de 1. yay için uzama miktarı ve 250 g ile 500 g kütle periyotları
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
6-2. YayTablo 2'de 2. yay için uzama miktarı ve periyot ölçümleri
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
8Yay ve basit sarkaçta periyodu etkileyen özellikler hakkında tahmin
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Basit sarkaçta ip uzunluğu ve yer çekimi ivmesi; yay sarkacında kütle ve yay sabiti periyodu etkiler.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Grup tahmini olarak bu değişkenler yazılır; deneyle sınanır.
- Deney düzeneğindeki basit sarkaç için ip uzunluğu, asılan kütle ve ortamın yer çekimi ivmesi gibi değişkenleri belirleyiniz.
- Yay sarkacı düzeneği için yaya asılan kütle ve yayın sertliği (yay sabiti) gibi olası değişkenleri listeleyiniz.
- Basit sarkaçta ip uzunluğu ile yer çekimi ivmesinin, yay sarkacında ise kütle ile yay sabitinin periyodu etkileyeceği tahminini yazınız.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Basit sarkaçta ip uzunluğu ve kütle; yay sarkacında yay sertliği, kütle ve çekme miktarı periyodu etkileyebilir. (Deney verileriyle sınanmak üzere kurulan, düzenekteki ölçülebilir değişkenlere dayalı ön tahmin ifadeleri geçerlidir.)
- İki sarkaç türünü tek sistem gibi düşünmek — basit sarkaç ve yay sarkacında periyodu belirleyen fiziksel özellikler birbirinden farklıdır.
Kendini kontrol et: Tahmininizde hem basit sarkaç hem de yay sarkacı için sınanabilir fiziksel değişkenlere yer verdiniz mi?
9İp uzunluğu ve kütle değişiminin basit sarkaç periyoduna etkisi
Çözüm Yolu
Periyot yalnızca ip uzunluğu ve yer çekimi ivmesine bağlıdır.
- Tablo 1'de aynı ip uzunluğunda 100 g ve 200 g kütleler için ölçülen ortalama periyot değerlerini karşılaştırarak kütlenin periyodu değiştirmediğini belirleyiniz.
- Kütle sabit tutulup ip uzunluğu 50 cm'den 100 cm'ye çıkarıldığında 10 tam titreşim süresinin ve ortalama periyodun arttığını gözlemleyiniz.
- Sonuç olarak basit sarkaçta ip uzunluğu arttıkça periyodun arttığını, kütle değişiminin ise periyodu etkilemediğini ifade ediniz.
- Ağır cismin daha hızlı veya yavaş sallanacağını düşünmek — küçük açılarda basit sarkacın periyodu asılan kütleden bağımsızdır.
- 10 tam titreşim süresini doğrudan periyot sanmak — bir tam salınım süresini (periyodu) bulmak için toplam süre 10'a bölünmelidir.
Kendini kontrol et: Açıklamanızda hem ip uzunluğu artışının periyodu artırdığını hem de kütlenin periyodu etkilemediğini belirttiniz mi?
10Yay sertliği ve kütle değişiminin yay sarkacı periyoduna etkisi
Çözüm Yolu
Periyot kütleyle doğru, yay sabitiyle ters orantılı değişir; yer çekimine bağlı değildir.
- Tablo 2'de aynı yay ucundaki kütle 250 g'dan 500 g'a çıkarıldığında bir tam salınım süresinin (periyodun) arttığını belirleyiniz.
- Aynı kütle asıldığında daha az uzayan yani sertliği (yay sabiti) daha büyük olan yayda salınımın daha kısa sürede tamamlandığını karşılaştırınız.
- Yay sarkacında periyodun kütle arttıkça arttığını, yay sertliği (yay sabiti) arttıkça ise azaldığını yazınız.
- Yay sarkacında da kütlenin periyodu etkilemediğini sanmak — basit sarkaçtan farklı olarak yay sarkacında kütle artışı periyodu artırır.
- Sert yayın periyodu artıracağını düşünmek — yay sabiti büyüdükçe geri çağırıcı etki güçlenir ve salınım süresi kısalır.
Kendini kontrol et: Kütle ile periyot arasında doğru, yay sertliği ile periyot arasında ters ilişki kurdunuz mu?
Değerlendirme-1Deneylerden yola çıkarak periyodu etkileyen değişkenler ile periyot ilişkisini yorumlama
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Basit sarkaçta periyot ip uzunluğuyla artar, kütleden bağımsızdır; yay sarkacında kütleyle artar, yay sertliğiyle azalır. Periyodik hareketler sabit sürede tekrar eder.Çözüm Yolu
Deney sonuçları periyodik hareketin, sistemin özelliklerine bağlı sabit bir periyotla tekrarlandığını gösterir.
- Basit sarkaç deneyinden elde ettiğiniz verileri özetleyerek periyodun ip uzunluğuyla arttığını ve kütleye bağlı olmadığını belirtiniz.
- Yay sarkacı deneyindeki ölçümleri özetleyerek periyodun asılan kütleyle arttığını, yay sertliği arttıkça azaldığını ifade ediniz.
- Her iki düzenekte sistem özellikleri değiştirilmediği sürece salınımların denge konumu etrafında eşit zaman aralıklarıyla tekrarlandığını vurgulayarak periyodik hareketi değerlendiriniz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Sistem özellikleri sabitken iki sarkaç da denge noktası etrafında eşit sürede salınır; basit sarkaçta uzunluk, yay sarkacında kütle ve yay sabiti periyodu belirler. (İki sarkaçta periyodu etkileyen değişkenleri doğru karşılaştırıp hareketin düzenli tekrarlandığını belirten açıklamalar geçerlidir.)
- Basit sarkaç ve yay sarkacının değişkenlerini birbirine karıştırmak — kütle yay sarkacında periyodu etkilerken basit sarkaçta etkilemez.
- Yalnızca değişkenleri sıralayıp periyodik hareketin yapısına değinmemek — hareketin sabit zaman aralıklarıyla tekrarlandığı da belirtilmelidir.
Kendini kontrol et: Değerlendirmenizde her iki sarkacın değişkenlerini karşılaştırıp periyodik hareketin eşit sürede tekrarlandığını açıkladınız mı?