Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 253 Cevapları

Sürdürülebilir süreç az kaynak ve enerji harcar, az atık üretir, yenilenebilir girdi kullanır ve çevreye zarar vermez.

1. Metin ve tablodaki temel ölçütleri (deneysel atom ekonomisi, su ayak izi ve kimyasal atık miktarı) belirleriz.
2. Yeşil kimya ilkeleri doğrultusunda hammadde miktarı, enerji tüketimi ve zararlı madde kullanımını değerlendirmeye ekleriz.
3. Kaynakların yenilenebilirliğini ve oluşan ürün ile atıkların ekosistem üzerindeki etkilerini kriter olarak yazarız.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Atom ekonomisi, karbon ve su ayak izi, atık önleme, enerji tasarrufu ve tehlikeli kimyasal kullanımının azaltılması. (Yeşil kimya ve sürdürülebilirlik ölçütlerinden temel olanlar doğru biçimde sıralandığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın kriterler atom ekonomisi, atık miktarı, su ve enerji kullanımı gibi temel yeşil kimya ölçütlerini kapsıyor mu?

Yüksek atom ekonomisinde başlangıç maddelerinin büyük kısmı istenen ürüne dönüşür; bu yüzden atık ve maliyet azalır.

1. Atom ekonomisinin, tepkimeye giren maddelerin ne kadarının istenen ürüne dönüştüğünü gösterdiğini hatırlarız.
2. Girdi atomlarının çoğunun ürüne katılmasıyla yan ürün ve kimyasal atık oluşumunun azaldığını belirleriz.
3. Bunun sonucunda hammadde ve enerji tasarrufu sağlandığını, maliyetin ve çevre kirliliğinin düştüğünü yazarız.

Kendini kontrol et: Cevabında yüksek atom ekonomisinin hem çevresel (az atık) hem de ekonomik (hammadde ve maliyet tasarrufu) faydalarına değindin mi?

Amaç, girdi atomlarının mümkün olduğunca çoğunun ürüne geçmesidir; ekleme tepkimeleri tercih edilir, atıklar yeniden değerlendirilir.

1. Atom ekonomisini düşüren temel etkenin istenmeyen yan ürün ve madde kayıpları olduğunu tespit ederiz.
2. Giren atomların tamamına yakınının ürüne dönüştüğü tepkime türlerini ve seçici katalizör kullanımını öneririz.
3. Mikro ölçekli çalışma, uygun tepkime koşulları ve yan ürünlerin geri kazanımıyla verimliliğin artırılabileceğini açıklarız.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Deneyleri mikro ölçekte yürütmek, hassas ölçüm yapmak ve daha az basamaklı sentez yolları seçmek. (Madde kaybını ve yan ürün oluşumunu azaltan bilimsel olarak geçerli her öneri kabul edilir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin yöntemler yan ürün ve atık oluşumunu azaltıp giren atomların ürüne dönüşme oranını artırıyor mu?

Miktarlar küçüldüğünde ölçüm hataları artabilir; bu yüzden hassas ekipman, dikkatli gözlem ve atıkların doğru yönetimi gerekir.

1. Metindeki mikro ölçek uygulamalarını inceleyerek madde miktarlarının 0,1–1 gram ve mikrolitre düzeyine indiğini görürüz.
2. Küçük miktarlarda hata payını önlemek için hassas terazi, mikropipet ve küçük cam eşyalar kullanılması gerektiğini belirleriz.
3. Laboratuvar güvenliğinden ödün verilmemesi ve ürün kalitesi ile sonuçların güvenilirliğinin korunması gerektiğini açıklarız.

Kabul edilebilir başka cevaplar: 0,001 g duyarlıklı terazi, otomatik mikropipet ve küçük hacimli cam eşyalar kullanılmalı; ayırma ve saflaştırmada madde kaybı önlenmelidir. (Metindeki mikro ölçekli deney donanımı ve ölçüm hassasiyeti doğru açıklandığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Açıklamanda hassas ölçüm, uygun küçük ekipman seçimi, güvenlik ve sonuç güvenilirliği noktalarına yer verdin mi?

Ekonomik büyüme için yapılan müdahaleler çevreyi bozarken, koruma girişimleri bu zararı azaltmaya çalışır; denge ancak sürdürülebilir kalkınmayla kurulur.

1. İnsanın sanayi ve üretimle doğayı kontrol altına alıp kaynakları aşırı tüketmesinin çevreyi nasıl bozduğunu belirleriz.
2. Ortaya çıkan iklim krizi ve kirlilik karşısında yine insanın çevreyi koruma çabasına girmesindeki çelişkiyi ortaya koyarız.
3. Bu çelişkinin doğaya egemen olmak yerine kaynakları sürdürülebilir ve dengeli kullanmakla çözülebileceğini özetleriz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ekonomik büyüme uğruna doğanın tahrip edilmesiyle yaşam alanını koruma zorunluluğu çelişir; denge yeşil teknoloji ve sürdürülebilir kalkınmayla sağlanır. (Egemenlik çabası ile koruma ihtiyacı arasındaki çelişki tutarlı biçimde özetlendiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Özetinde insanın doğayı tüketme eğilimi ile koruma çabası arasındaki çelişkiyi ve sürdürülebilirlik çözümünü belirttin mi?

Isınma buharlaşmayı artırır ve buzulları eritir; aşırı su çekimi ve kirlilik tatlı su kaynaklarını azaltır, iklim ve ekosistem dengesi bozulur.

1. Fosil yakıt kullanımı, ormansızlaşma, su kirliliği ve aşırı su tüketimi gibi insan faaliyetlerini belirleriz.
2. Küresel ısınmanın buharlaşma ve yağış düzenini değiştirdiğini, kirlilik ve aşırı çekimin tatlı su rezervlerini azalttığını açıklarız.
3. Dünya için olası sonuçlar olarak kuraklık, ani seller, buzul erimesi ve temiz su kıtlığını yazarız.

Kendini kontrol et: Cevabında hem insan faaliyetlerinin su döngüsüne etkisini hem de kuraklık, sel ve su kıtlığı gibi sonuçları açıkladın mı?

Mikro ölçekte daha az madde ve genellikle daha az enerji kullanılır; bu yüzden mikro ölçekli deneylerde enerjinin daha fazla olduğunu söyleyen D yanlıştır. Diğer ifadeler doğrudur.

1. Tablo verilerine göre makro ölçekte su israfı (1000–3000 mL) ve kimyasal atık daha fazla olduğundan A ve B seçenekleri doğrudur.
2. Atom ekonomisi girenlerin ürüne dönüşme oranını ölçer; yükseldiğinde atık azalır ve sürdürülebilirlik artar, dolayısıyla C ve E doğrudur.
3. Mikro ölçekli deneylerde çok az madde kullanıldığı için harcanan enerji daha azdır; daha fazla olduğunu söyleyen D seçeneği yanlıştır.

Kendini kontrol et: Tablodaki madde miktarlarını düşünerek mikro ölçekli deneylerin enerji tüketimini artırmak yerine azalttığını doğruladın mı?