Tarih 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 146 Cevapları

Tımar toprağı devlete aittir, sipahiler kanunlara bağlıdır, tımarlar görevden alınabilir; böylece merkezî yönetim taşrayı denetler.

1. İstenen: tımarın siyasi faydaları; toprak mülkiyeti ve sipahinin yetkileriyle ilgili bilgilere bakılır.
2. Toprak devlete (mirî) aittir; sipahi devletin temsilcisi olup alacağı vergi kanunla belirlenmiştir.
3. Görevini yapmayanın tımarı alınır; ölünce oğluna yalnız kılıç hakkı verilir, böylece tımar büyümez.
4. Bu bilgilerden merkezî otoritenin taşrada güçlendiği ve sipahilerin yerel güç olamadığı sonucu çıkarılır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Taşrada vergi ve yönetim düzeni kanunlarla sağlanmış, keyfî uygulamalar önlenmiştir. (Merkezî denetimin güçlenmesi vurgulanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın fayda, devletin taşra üzerindeki yönetim gücünü nasıl etkilediğini açıklıyor mu?

Sipahiler gelirleri karşılığında savaşa katılır ve cebelü askeri besler; devlet hazineden maaş ödemeden büyük bir ordu kurar.

1. İstenen: tımarın askerî faydaları; metindeki cebelü ve sipahi görevlerine bakılır.
2. Tımarlı sipahiler vergi gelirleri karşılığında savaşa katılır; belirli gelire göre cebelü askeri yetiştirir.
3. Bu askerler teçhizatlı ve savaşa hazır tutulur; ordunun büyük bölümünü oluşturur.
4. Böylece devlet hazineden maaş ödemeden sürekli savaşa hazır, büyük bir atlı ordu elde eder.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Savaş sırasında sipahilerin bir kısmı yerinde kaldığı için bölgenin güvenliği korunur. (Bölge savunması askerî açıdan açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın fayda, devletin ordu kurmasını veya orduyu savaşa hazır tutmasını nasıl kolaylaştırıyor?

Sipahiler köylerinde oturup düzeni sağlar, reaya fazla vergi talebinde kadıya başvurur; toplumsal adalet ve yerleşik düzen güçlenir.

1. İstenen: tımarın sosyal faydaları; sipahinin köydeki görevleri ve reayanın hakları incelenir.
2. Sipahi dirliğinde oturmak zorundadır ve köydeki düzenden sorumludur; savaşta bir kısmı bölgeyi korumak için kalır.
3. Kanun dışı vergi istenirse reaya kadıya şikâyette bulunabilir; kadı ilişkileri denetler.
4. Bu durum köyde güvenliği, düzeni ve reayanın haksızlığa karşı korunmasını sağlar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Köylü toprağı işlemekle yükümlü olduğu için yerleşik hayat ve toplumsal düzen korunur. (Yerleşik düzen toplumsal boyutuyla açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın fayda köylünün güvenliği, köydeki düzen veya reayanın haklarıyla ilgili mi?

Sipahi boş mirî araziyi reayaya işletir, üretimi organize eder ve vergiyi toplar; devlet maaş ödemeden gelir ve üretim elde eder.

1. İstenen: tımarın ekonomik faydaları; önceki sayfadaki tımar sistemi metnine bakılır.
2. Sipahi, boş mirî arazileri reayaya dağıtıp işletir; toprağı üç yıl boş bırakan çiftbozan vergisi öder.
3. Böylece arazi boş kalmaz, tarımsal üretim düzenli sürer ve vergiler yerinde toplanır.
4. Sipahi geçimini bu vergiden sağladığı için devlet hazineden maaş ödemez.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Devlet, büyük kısmı ayni olan tarım vergilerini sipahiler aracılığıyla kolayca toplayabilmiştir. (Vergi toplama kolaylığı ekonomik fayda olarak açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın fayda üretimle, vergi geliriyle veya hazinenin harcamasıyla ilgili mi?

Metne göre tımar mirasla büyümesin diye oğula aynı tımar verilmez, mazeretsiz savaşa gelmeyenin tımarı alınır, kadılar denetler.

1. s.145'teki metinde sipahinin toprak üzerindeki haklarını sınırlayan ve onu denetleyen hükümler bulunur.
2. Toprağın mülkiyeti devlete aittir; sipahi yalnız vergi gelirini alır ve alacağı vergi kanunla belirlenmiştir.
3. Mazeret belirtmeden sefere gitmeyen sipahinin tımarı elinden alınır.
4. Sipahi ölünce oğluna yalnız kılıç hakkı verilir ve oğul başka tımarda görevlendirilir; böylece tımar büyümez.
5. Sipahiler alay ve sancak beylerine bağlıdır; reayayla ilişkilerinin kanuna uygunluğunu kadılar denetler.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Reayadan kanun dışı vergi isteyen sipahinin kadıya şikâyet edilebilmesi. (Kadı denetimi önlem olarak açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her önlem, sipahinin toprağa veya halka kalıcı olarak hâkim olmasını nasıl engelliyor?