Ana sayfa›Kitaplar›Tarih 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 169
Tarih 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 169 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1Verilen kaynakların birinci veya ikinci el olduğunu nedeniyle belirtme
Çözüm Yolu
Yazılı alıntıların yazarları dönemin tanığı değildir, eserleri yorumlar. 16. yüzyıl başında yapılmış türbe ise dönemin doğrudan kalıntısıdır. Görsel 2.23 ve 2.24 temsilî olduğundan tarihsel belge sayılmaz.
- Sayfa 165-167'deki sosyal yapılarla ilgili kaynakları (P, R, S, Ş, T) tek tek listele.
- Her kaynağın olayların yaşandığı dönemde mi, yoksa çok sonra mı üretildiğine bak; alıntıların altındaki yazar ve yıl bilgisini kontrol et.
- Selçuk 2022, Turgut 2018, Karaköse 2017, Alyüz 2022 gibi günümüz araştırmacılarının yazdıklarını ikinci elden kaynak olarak işaretle.
- 1507-1508'de yapılan Otman Baba Türbesi dönemden kalan doğrudan bir kalıntı olduğu için birinci elden kaynak say.
- Görsel 2.23 ve 2.24'ün "Temsilî" olduğunu fark et; bunları tarihsel belge olarak sınıflandırma.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kaynak O (Hüdavendigâr Camisi) birinci elden, Kaynak Ö (Doğru, 2002) ikinci elden kaynak olarak da eklenebilir. (Öğrenci sayfa 165'teki kaynakları da incelenen kaynaklara dâhil ettiyse geçerlidir.)
- Fotoğrafı günümüzde çekildiği için ikinci el saymak — fotoğraftaki yapı dönemden kalmadır, kaynak yapının kendisidir.
- Temsilî resimleri birinci elden kaynak saymak — bunlar sonradan hazırlanmış canlandırmalardır, dönem belgesi değildir.
Kendini kontrol et: Her kaynak için sordum mu: Bunu üreten kişi ya da yapı olayların yaşandığı döneme mi ait?
2Bu kaynakların türünü yazma
Çözüm Yolu
Alıntılar bilimsel yayınlardan alınmış yazılı metinlerdir. Türbe fotoğrafı yazısız, maddi bir kalıntıyı gösterir. Temsilî resimler günümüzde hazırlanmış canlandırmalardır.
- Her kaynağın biçimine bak: metin alıntısı mı, yapı fotoğrafı mı, resim mi?
- Tırnak içinde verilen ve yazar-yıl-sayfa bilgisi taşıyan P, S, Ş ve T'yi yazılı kaynak olarak grupla.
- Kaynak R'deki türbenin yazı içermeyen, maddi bir kalıntı olduğunu belirleyip görsel-mimari (sözsüz) kaynak olarak yaz.
- Altında "Temsilî" yazan Görsel 2.23 ve 2.24'ü ayrı bir grupta, temsilî resim olarak belirt.
- Kaynak türünü birinci/ikinci el ile karıştırmak — tür sorusu kaynağın biçimini (yazılı, sözsüz, görsel) sorar.
Kendini kontrol et: Her kaynağı "yazılı mı, yazısız/maddi mi, canlandırma mı?" sorusuyla bir gruba yerleştirebildim mi?
3Yazarların bakış açısının kaynağa yansımasını açıklama
Çözüm Yolu
Metinlerde bu yapıların iskân, İslamlaşma, üretim ve sosyal yardımdaki katkıları öne çıkarılır; sorunlar ve olumsuz yönler pek anılmaz. Bu, yazarların konuya katkı odaklı yaklaşımını gösterir.
- P, S, Ş ve T alıntılarında ahilik, dervişler ve Bacıyân-ı Rum için kullanılan nitelendirmeleri işaretle.
- Bu ifadelerin olumlu mu olumsuz mu olduğunu belirle; ör. "son derece önemlidir", "önemli katkıları olmuştur".
- Metinlerde bu yapıların olumsuz yönlerine ya da eleştirilere yer verilip verilmediğini kontrol et.
- Yazarların bu yapıları iskân, İslamlaşma ve sosyal yardıma katkı odaklı, olumlu biçimde sunduğu sonucunu yaz.
- Bakış açısı yerine kaynağın konusunu özetlemek — soru, yazarın konuya nasıl yaklaştığını sorar.
- Kanıt göstermeden yorum yapmak — bakış açısını alıntıdaki somut ifadelerle desteklemek gerekir.
Kendini kontrol et: Bakış açısı için yazdığım her yargıyı alıntıdan en az bir ifadeyle gösterebiliyor muyum?
4Kaynakların yanlılık ve yanıltıcılık durumlarını yazma
Çözüm Yolu
Yazarların yorumu, dönemin tüm bölgelerini yansıtmayabilir. Bilgiler birincil belgelerle karşılaştırılmalıdır. Temsilî görsel kesin tarihsel kanıt sayılmamalıdır.
- Alıntılarda yalnız olumlu yönlerin anlatılıp anlatılmadığını kontrol et; tek yönlü anlatım yanlılık belirtisidir.
- Birkaç örnekten bütün Balkanlar için genel sonuç çıkarılıp çıkarılmadığına bak.
- Temsilî görsellerin hayal ürünü olduğunu, gerçek görünümü yansıtmayabileceğini not et.
- Bilgilerin birinci elden belgelerle karşılaştırılması gerektiğini belirterek yanlılık ve yanıltıcılık durumlarını yaz.
- Yanlılığı "yanlış bilgi" sanmak — yanlılık, bilginin seçilerek ve tek yönlü sunulmasıdır.
- Temsilî görselleri kanıt gibi kullanmak — bunlar yanıltıcı olabilir, tarihsel kanıt sayılmaz.
Kendini kontrol et: Kaynakların hangi yönleri öne çıkarıp hangilerini anlatmadığını en az bir örnekle gösterebildim mi?