Ana sayfa›Kitaplar›Tarih 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 271
Tarih 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 271 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1Grafik 3.1'e göre gelir-gider dengesizliğinin olası nedenleri
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Grafikte 1564-1565'ten sonra kırmızı gider çubukları her dönemde maviden yüksektir. Savaşların maliyeti, maaşlı ordunun büyümesi ve fiyat artışları açığı büyütmüş olabilir.
- İstenen: Grafik 3.1'deki gelir (mavi) ve gider (kırmızı) çubuklarını karşılaştırıp dengesizliğin olası nedenlerini açıklamak.
- 1509-1547 arasında gelir giderden fazla ya da ona yakındır; 1564-1565'ten itibaren kırmızı gider çubukları her dönemde daha yüksektir.
- 1608-1609'da gider yaklaşık 600 milyona çıkarken gelir yaklaşık 400 milyonda kalmış, açık büyümüştür.
- Sayfadaki metinden ve konudan nedenler çıkarılır: uzun savaşlar, artan maaşlı asker (ulufe) gideri, fiyat artışları ve nüfus artışı.
- Gelirler bu giderlerle aynı hızda artmadığı için devlet her dönem gider fazlası, yani bütçe açığı vermiştir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Akçenin değer kaybetmesi (tağşiş) ve para darlığı nedeniyle gelirlerin gerçek değerinin düşmesi. (Fiyat artışlarıyla ilişkilendirilerek gider fazlasının nedeni olarak açıklanırsa geçerlidir.)
- Yalnız grafikteki sayıları okuyup neden yazmamak — grafik yalnız açığı gösterir; soru bu açığın nedenlerini ister.
- Dengesizliği bütün döneme yaymak — 1564-1565 öncesinde gelir giderden az değildir; kırılma noktası doğru belirtilmelidir.
Kendini kontrol et: Yazdığım her neden giderleri artıran ya da gelirleri azaltan bir etken mi ve 1564 sonrası açıkla bağlantılı mı?
2Grafik 3.2'ye göre nüfus artışının en fazla olduğu bölge
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Grafikte Anadolu için 1520-1530 ve 1570-1580 çubukları arasındaki fark diğer bölgelerden belirgin biçimde fazladır; yaklaşık 500'den 650'ye çıkmıştır.
- Grafik 3.2'de her bölge için 1520-1530 (mavi) ve 1570-1580 (kırmızı) hane çubukları karşılaştırılır.
- Anadolu'da çubuk yaklaşık 500 binden 650 bine çıkmıştır; artış yaklaşık 150 bin hanedir.
- Karaman, Zülkadriye, Rum-i Kadim ve Rum-i Hadis'te iki çubuk arasındaki fark bundan belirgin biçimde azdır.
- En büyük fark Anadolu'da olduğu için en fazla nüfus artışı Anadolu'da (Batı Küçük Asya) gerçekleşmiştir.
- Yalnız en uzun çubuğa bakmak — artış iki dönem arasındaki farkla bulunur; en kalabalık bölge her zaman en çok artan değildir.
- Renkleri karıştırmak — mavi 1520-1530, kırmızı 1570-1580 dönemidir; artış kırmızı değerden mavi değer çıkarılarak bulunur.
Kendini kontrol et: Her bölgede kırmızı çubuk değerinden mavi çubuk değerini çıkardığımda en büyük fark Anadolu'da mı çıkıyor?
3Nüfus artışının gelir-gider dengesini nasıl etkilemiş olabileceği
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Artan nüfus geçim sorunu ve işsiz güruh doğurdu. Vergi geliri artsa da enflasyon ve ordu masrafları bunu aştı.
- İstenen: Grafik 3.2'deki nüfus artışını Grafik 3.1'deki gelir-gider dengesizliğiyle ilişkilendirerek açıklamak.
- Grafik 3.2'ye göre 1520-1530 ile 1570-1580 arasında incelenen bölgelerin hepsinde hane sayısı artmıştır.
- Nüfus artarken tarım toprakları aynı kaldığı için toprak yetmez; topraksız ve işsiz kalanlar çoğalır.
- Artan nüfusun talebi fiyatları yükseltir; devletin asker, maaş ve erzak harcamaları da artar.
- Gelirler bu hızla artmadığından Grafik 3.1'de 1564-1565 sonrası görülen gider fazlası büyümüş olabilir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Nüfus artışı vergi veren haneyi çoğaltıp gelirleri artırmış, ancak giderlerdeki hızlı artışı karşılayamamıştır. (Gelir artışının giderlerin gerisinde kaldığı açıkça vurgulanırsa geçerlidir.)
- Nüfus artışını yalnız olumlu görmek — vergi veren hane çoğalsa da toprak, fiyat ve işsizlik sorunları giderleri daha çok artırmıştır.
- İki grafiği ayrı ayrı yorumlamak — soru nüfus artışı ile gelir-gider dengesi arasında neden-sonuç bağı kurmanı ister.
Kendini kontrol et: Açıklamamda nüfus artışından gider fazlasına uzanan neden-sonuç zincirini adım adım kurabildim mi?