Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 15 Cevapları

Her dörtlük 'Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm' ile biter; ölümün kaçınılmazlığı ve acısı işlenir, bu yüzden ağıt temalıdır.

1. Her dörtlüğün sonunda tekrarlanan "Bir ayrılık bir yoksulluk bir ölüm" dizesine dikkat et.
2. İkinci dörtlükte sultanların tahttan inmesi, gül benzinin solması gibi ölümün kaçınılmazlığını anlatan ifadeleri bul.
3. Koşma türleri tablosundaki tanımla karşılaştır: ölümden duyulan acıyı dile getiren koşmaya ağıt denir.
4. Boşluğa "ölüm ve ayrılık (ağıt)" yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğim tema, her dörtlüğün sonunda tekrarlanan dizeyle ve tablodaki ağıt tanımıyla uyuşuyor mu?

Taşa, kardaşa, yaşa sözcüklerinde 'aş' sesleri tekrarlanır; iki ses benzerliği tam kafiyedir. Sonraki -a ek redifidir.

1. Birinci dörtlüğün dize sonlarını yaz: taşa, kardaşa, yaşa.
2. Sondaki ortak -a ekini ayır; kalan kökler taş, kardaş, yaş olur.
3. Köklerde tekrarlanan "aş" seslerini say: a ve ş, yani iki ses.
4. Tanıma göre iki ses benzerliği tam kafiyedir; boşluğa "tam kafiye: taş, kardaş, yaş" yaz.

Kendini kontrol et: Redifi ayırdıktan sonra kalan ortak sesleri saydığımda iki ses buluyor muyum?

Taş-a, kardaş-a, yaş-a sözcüklerinde sonda tekrarlanan -a eki aynı görevdedir; bu yüzden redif sayılır.

1. taş-a, kardaş-a, yaş-a sözcüklerinde sonda tekrarlanan -a ekini belirle.
2. Bu ekin her sözcükte aynı görevde, yönelme eki olarak kullanıldığını fark et.
3. Tanıma göre görevi ve anlamı aynı tekrarlanan ekler redif olduğundan boşluğa "redif" yaz.

Kendini kontrol et: Tekrarlanan -a her sözcükte "-e doğru" anlamını veren aynı ek mi?

İndir-di, soldur-du, gönder-di sözcüklerinde ortak tek ses r'dir; tek ses benzerliği yarım kafiyedir.

1. İkinci dörtlüğün dize sonlarını yaz: indirdi, soldurdu, gönderdi.
2. Sondaki -di/-du ekini ayır; kalan sözcükler indir, soldur, gönder olur.
3. Bu sözcüklerin sonunda ortak olan sesi bul: yalnız r tekrarlanıyor.
4. Tek ses benzerliği yarım kafiye olduğundan boşluğa "yarım kafiye: indir, soldur, gönder" yaz.

Kendini kontrol et: Redifi ayırdıktan sonra üç sözcükte de aynı olan tek bir ses mi kalıyor?

Dize sonlarında tekrarlanan -di (-du) eki aynı görevli ek olduğundan redif sayılır.

1. indir-di, soldur-du, gönder-di sözcüklerinin sonundaki ekleri belirle.
2. Bu eklerin hepsinin aynı görevde, görülen geçmiş zaman eki olduğunu fark et.
3. Ünlü uyumuyla -di/-du biçimine girse de görevi aynı olduğu için boşluğa "redif" yaz.

Kendini kontrol et: Üç dizedeki ek de eylemin geçmişte olduğunu bildiren aynı ek mi?

Göçülmez, içilmez, seçilmez sözcüklerinde redif öncesi tekrarlanan tek ses ç'dir; bu yarım kafiyedir.

1. Üçüncü dörtlüğün dize sonlarını yaz: göçülmez, içilmez, seçilmez.
2. Sondaki -ülmez/-ilmez ekini ayır; kalan kökler göç, iç, seç olur.
3. Köklerde ortak olan sesi bul: yalnız ç tekrarlanıyor.
4. Tek ses benzerliği yarım kafiye olduğundan boşluğa "yarım kafiye: göç, iç, seç" yaz.

Kendini kontrol et: Kökleri yan yana yazdığımda üçünde de aynı olan tek ses ç mi?

Göçülmez, içilmez, seçilmez sözcüklerinde sonda aynı ek (-ilmez) tekrarlanır; bu redif sayılır.

1. göç-ülmez, iç-ilmez, seç-ilmez sözcüklerinin sonundaki ek grubunu belirle.
2. Eklerin her sözcükte aynı görevde, edilgenlik ve olumsuzluk anlamı verdiğini fark et.
3. Görevi ve anlamı aynı tekrarlanan ekler redif olduğundan boşluğa "redif" yaz.

Kendini kontrol et: Üç sözcükteki ek de "yapılamaz/yapılmaz" anlamını mı veriyor?

Şiir dörder dizelik bölümlerden oluşur; anlam bütünlüğü sağlayan en küçük topluluk dörtlüktür.

1. Şiirin bölümlerini say ve her bölümdeki dize sayısını belirle: her bölüm dört dizedir.
2. Tablodaki tanımı hatırla: anlam bütünlüğü sağlayan en küçük dize topluluğu nazım birimidir.
3. Bölümler dörder dizeden oluştuğu için boşluğa "dörtlük" yaz.

Kendini kontrol et: Şiirdeki her bölüm gerçekten dört dizeden mi oluşuyor?

Dizeler hece sayısına göre eşittir; 'Va-ra va-ra var-dım ol ka-ra ta-şa' 11 hecedir. Halk şiirinde hece ölçüsü kullanılır.

1. Bir dizeyi hecelere ayır: Va-ra va-ra var-dım ol ka-ra ta-şa.
2. Heceleri say: 11 hece.
3. Başka bir dizeyi de say: Bir ay-rı-lık bir yok-sul-luk bir ö-lüm, yine 11 hece.
4. Dizeler hece sayısınca eşit olduğundan boşluğa "11'li hece ölçüsü (6+5)" yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğim iki farklı dizedeki ünlü sayısı da 11 çıkıyor mu?