Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 171 Cevapları

Her ikisi de anonim, kahramanlık ve olağanüstü olay anlatan sözlü gelenek ürünüdür.

1. Oğuz Kağan Destanı'nın kenar bilgideki destan tanımına uyup uymadığını kontrol et.
2. Hazret-i Ali metninde kahramanın olağanüstü bir varlıkla mücadelesini ve dinî ögeleri belirle.
3. Her iki metnin anonim ve kahramanlık konulu olduğunu göz önüne alarak türlerini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Oğuz Kağan Destanı destan; Hazret-i Ali metni dinî-destani bir cenknamedir. (Cenkname türü sınıfta işlendiyse veya gerekçeyle açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Belirlediğin türün özellikleri iki metinde de gerçekten var mı?

Sorunun ikinci kısmı metinlerde geçen ve bugün de kullanılan deyimleri ister; bu deyimler Oğuz Kağan ve Hazret-i Ali destanlarında geçer.

1. Sorunun iki bölümlü olduğunu belirle: sözlü gelenek özellikleri ve bugün de kullanılan deyimler.
2. Metinlerin anonim olduğuna, tekrarlara, kalıp sözlere ve konuşma diline dikkat et.
3. Bu özellikleri gerekçe göstererek sözlü geleneği yansıttıklarını açıkla.
4. Oğuz Kağan Destanı'ndan "dile gelmek", "bel bağlamak", "aman vermek" deyimlerini bul.
5. Hazret-i Ali metninden "ödü patlamak", "yüreği coşmak" deyimlerini ekleyerek cevabını yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğin her deyimi bugün kendi kurduğun bir cümlede kullanabiliyor musun?

Yazı yaygın olmadan önce toplumlar olayları sözle yaşatırdı.

1. Yazının yaygın olmadığı dönemlerde olayların nasıl aktarıldığını düşün.
2. Sözlü anlatımın hafızada kalıcılığı ve ortak bilinci sağladığını belirt.
3. Metinlerdeki günlük konuşma ifadelerinin anlatımı samimi, canlı ve anlaşılır yaptığını açıkla.

Kendini kontrol et: Cevabın sözlü anlatımın sebeplerini ve konuşma dilinin katkısını ayrı ayrı içeriyor mu?

Metinler birçok bilim için kaynak olabilir; örneğin tarih döneme, halk bilimi geleneğe ışık tutar.

1. Metinlerin içerdiği bilgi türlerini belirle: tarihî olay, gelenek, inanç, coğrafya, dil.
2. Her bilgi türünü ilgili bilim dalıyla eşleştir; örneğin gelenekleri halk bilimiyle.
3. Her disiplin için metinden kısa bir örnek vererek açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tarih, halk bilimi ve dil bilimi (Her biri metinden bir örnekle açıklanırsa daha kısa liste de geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her disiplin için metinden bir dayanak gösterebiliyor musun?

Türk metinlerinde bozkır, Mağrip metninde kuyu ve pınar öne çıkar.

1. Oğuz Kağan Destanı'ndaki doğa ögelerini bul: orman, ırmak, dağ, buzlar, at.
2. Hazret-i Ali metnindeki Mağrip'e özgü ögeleri bul: kuyu, pınar, su kıtlığı.
3. Bu ögelerin olayları ve yaşam biçimini nasıl şekillendirdiğini karşılaştırarak açıkla.

Kendini kontrol et: Her iki metin için coğrafyadan kaynaklanan en az bir öge gösterdin mi?

Bu ögeler metni destan türüne bağlar.

1. Destan türünün tanımındaki ölçütleri hatırla: anonimlik, kahramanlık, olağanüstülük.
2. Metinlerde yazarın bilinip bilinmediğine ve kahramanların özelliklerine bak.
3. Olağanüstü olayları ve sözlü gelenekten gelen dil özelliklerini belirleyip ölçütleri sırala.

Kendini kontrol et: Sıraladığın her ölçütü metinden bir örnekle gösterebiliyor musun?

Şiir biçimi duyguyu ve ritmi, düzyazı akıcı anlatımı öne çıkarır.

1. Oğuz Kağan metninin şiir (nazım), Hazret-i Ali metninin düzyazı biçiminde olduğunu belirle.
2. Nazmın ahenk ve uyakla ezberlemeyi, aktarmayı kolaylaştırdığını açıkla.
3. Düzyazının olayları ayrıntılı, açık ve konuşmalarla anlattığını belirt.

Kendini kontrol et: Her iki biçim için anlatıma yaptığı birer katkıyı yazdın mı?

Oğuz ve Hazreti Ali metinlerinde kahraman halkı tehlikeden kurtarır.

1. Her iki metnin ana olayını belirle: gergedan ve ejderhayla mücadele.
2. Kahramanların halkı tehlikeden kurtarmasından kahramanlık ve yurt savunması konusunu çıkar.
3. Metinlerdeki Tanrı'ya bağlılık ve birlik vurgusunu da konulara ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın konular iki metnin ikisinde de karşılık buluyor mu?

Tekrar eden anahtar sözcükler konuyu gösterir.

1. Metinlerde sık tekrar eden kelimeleri işaretle.
2. Bu kelimelerden konuyu gösterenleri seç: ejderha, cenk, kağan, yiğit, Tanrı.
3. Seçtiğin kelimelerin hangi konuya işaret ettiğini kısaca belirt.

Kendini kontrol et: Yazdığın kelimeler kahramanlık ve mücadele konusunu açıkça gösteriyor mu?

Kültürler arası etkileşim ve ortak insani değerler benzerlik doğurur.

1. İki metnin ortak noktalarını belirle: kahramanın canavarla savaşıp halkı kurtarması.
2. Bu benzerliğin ortak kültür ve değerlerden kaynaklanabileceğini düşün.
3. Sözlü aktarımla toplumlar arasındaki etkileşimi ve benzer yaşam koşullarını sebep olarak ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın sebepler iki metindeki benzerliği gerçekten açıklıyor mu?

Savaş, göç gibi gerçekler vardır; ejderha gibi öğeler hayalîdir.

1. Metinlerde gerçek hayatta yaşanabilecek olayları bul: savaş, göç, konaklama.
2. Gerçek dışı ögeleri belirle: gergedanın yurdu yok etmesi, ejderha.
3. Olayların gerçek yaşantıdan beslendiğini ama abartı ve olağanüstülükle süslendiğini sonuç olarak yaz.

Kendini kontrol et: Cevabında hem gerçek hem olağanüstü ögelere örnek verdin mi?

Ejderha gibi öğeler mücadeleyi ve kahramanın gücünü vurgular.

1. Metinlerdeki hayalî ve olağanüstü ögeleri listele: ejderha, gergedan, olağanüstü doğum.
2. Bu ögelerin kahramanı nasıl güçlü ve büyük gösterdiğini açıkla.
3. Okurda merak ve heyecan uyandırdığını, sembolik anlam kattığını belirt.

Kendini kontrol et: Her katkı için metinden bir olağanüstü öge örneği verdin mi?

Bu unsurlar kültürel sürekliliğin göstergesidir.

1. Metinlerde dönemin yaşamını gösteren ifadeleri bul: çadır kurmak, ata binmek, davul, şölen, kağan, beğ.
2. Bu unsurlardan hangilerinin bugün de sürdüğünü düşün.
3. Bu ifadelerin kültürün günümüze aktarılmasına katkısını açıklayarak görüşünü yaz.

Kendini kontrol et: Bulduğun ifadelerden en az birinin bugün de yaşadığını örnekle gösterebiliyor musun?