Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 177 Cevapları

Üç Şehitler parçası savaş öncesi bekleyişi ve Kemalettin Sami Bey ile Salih Bey'in cepheye gelişini anlatır; şehit düşme bu parçada yer almaz.

1. Oğuz Kağan Destanı'nda anlatılan başlıca olayları sırayla hatırla: doğumu, büyümesi, akınları ve fetihleri.
2. Üç Şehitler Destanı parçasındaki "İnönü Dolaylarında Düşünceler" bölümünde askerlerin savaş öncesi gece neler düşündüğünü belirle.
3. "Bir Parıltı" bölümünde düşman ateşi altında yaklaşan iki gölgenin kim olduğunu bul: Kemalettin Sami Bey ve Salih Bey.
4. Her destanın olayını tablodaki "Olay" satırına, kendi sütununa kısa bir cümleyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Oğuz Kağan: olağanüstü doğumu, gergedanı öldürmesi ve dünya hâkimiyeti için savaşları. (Destanın kitapta okunan bölümünde bu olaylar yer alıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın Üç Şehitler olayı, parçadaki dizelerde gerçekten anlatılıyor mu?

İnönü'nün soğuk rüzgârı ve savaş kaygısı askerleri uyutmamaktadır; cümle bu durumun sebebini verir.

1. Tablodaki sonucu oku: 'Askerlerin uyumaması'. Uyumayı engelleyen durumu metinde ara.
2. İlk bölümün ilk dizesine bak: 'İnönü'nün yeli gelir uyutmaz.'
3. Bu dizede rüzgârın uyutmadığı açıkça söylendiği için sebep cümlesi olarak tabloya yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğin dizede 'uyutmaz' gibi uyumamayı doğrudan anlatan bir söz var mı?

Düşman saldırırsa ikinci bir savaş çıkacağı koşul ifadesiyle anlatılmıştır. Bu cümleler olayları açıklayarak metne anlam bütünlüğü katar.

1. Tablodaki sonucu oku: 'İkinci İnönü Savaşı'nın çıkacağının düşünülmesi'. Bunu bir koşula bağlayan cümleyi ara.
2. Koşul eklerine dikkat et: '-sa/-se' ve 'eğer' koşul bildirir.
3. 'İnönü'nde bu ikinci savaş olacak, saldırırlarsa eğer.' cümlesini bul; savaş düşmanın saldırmasına bağlanmıştır.
4. Cümleyi tabloya yaz ve olayları birbirine bağlayarak anlam bütünlüğü sağladığını belirt.

Kendini kontrol et: Seçtiğin cümlede '-sa/-se' veya 'eğer' gibi bir koşul işareti var mı?

Yapma destan gerçek olaya dayandığı için olayları birbirini açıklar; doğal destanda kurt, ışık gibi olağanüstü öğeler tutarlılığı sınırlar.

1. Tutarlılığı tanımla: olayların birbirini mantıklı biçimde izlemesi ve gerçekliğe uygun olması.
2. Oğuz Kağan'da doğar doğmaz konuşması, kırk günde yürümesi gibi olağanüstü olayları belirle.
3. Üç Şehitler'de savaş öncesi bekleyiş ve komutanların gelişi gibi gerçek, tarihe uygun olayları belirle.
4. Sonucu yaz: gerçek olaya dayanan Üç Şehitler daha tutarlıdır; Oğuz Kağan'ın olayları inanca ve hayal gücüne dayanır.

Kendini kontrol et: Her destandan tutarlılığı etkileyen en az bir olayı örnek gösterebiliyor musun?

Oğuz Kağan'da hayalî ve olağanüstü kişiler yer alırken Üç Şehitler'de tarihte yaşamış gerçek komutanlar ve askerler vardır.

1. Bakılan satır: Kişiler; iki destanda yer alan kahramanlar yazılacak.
2. Oğuz Kağan'da Oğuz Kağan, Uruz Beğ'in oğlu Saklap, Karluk ve Kalaç adı verilen beyler ile düşman hanlar geçer.
3. Üç Şehitler'de Kemalettin Sami Bey, Salih Bey ve askerler yer alır.

Kendini kontrol et: Üç Şehitler'de 'atlısı' ve 'yayası' diye anılan iki komutanın adını metinde bulabiliyor musun?

Oğuz Kağan'da mekân genel ve geniştir; Üç Şehitler'de İnönü ve çevresi gibi adı belli, gerçek yerler geçer.

1. Bakılan satır: Mekân; iki destanda olayların geçtiği yerler yazılacak.
2. Oğuz Kağan'da büyük orman, Oğuz yurdu, karlı dağlar ve İdil Irmağı gibi geniş, genel mekânlar var.
3. Üç Şehitler'de İnönü cephesi ve Nazlıdır Dursunbey köyü gibi adı belli, gerçek yerler geçer.

Kendini kontrol et: Üç Şehitler'deki mekânları bugün haritada bulabilir misin? Oğuz Kağan'dakileri bulmak neden zordur?

Kitaptaki Oğuz Kağan metni manzumdur ve 'öküz ayağı gibi' gibi benzetmeler içerir.

1. Bakılan satır: Üslup; iki metnin anlatım biçimi karşılaştırılacak.
2. Oğuz Kağan Destanı manzumdur; yalın bir dil, tekrarlar ve 'öküz ayağı gibi' türü benzetmeler kullanılır.
3. Üç Şehitler Destanı da şiir biçimindedir ama imgeler ve duygular ön plandadır, şairin kişisel söyleyişi hissedilir.

Kendini kontrol et: Üç Şehitler'den 'Uyuyordu namlular kör, dipçikler sağır' gibi bir imgeyi Oğuz Kağan'daki benzetmelerle karşılaştırabiliyor musun?

Oğuz Kağan Destanı çok eski bir döneme aittir, Üç Şehitler Destanı ise Cumhuriyet öncesi Kurtuluş Savaşı yıllarını anlatır.

1. Bakılan satır: Dönem; destanların hangi tarihsel döneme ait olduğu yazılacak.
2. Oğuz Kağan Destanı doğal destandır; İslamiyet öncesi Orta Asya Türk hayatını yansıtır.
3. Üç Şehitler Destanı yapma destandır; İnönü savaşlarını, yani Millî Mücadele yıllarını anlatır.

Kendini kontrol et: İkinci İnönü Savaşı Cumhuriyet'in ilanından önce mi sonra mı yapılmıştır?

Doğal destan toplumun ortak ürünüdür, olağanüstülük ve belirsizlik taşır; yapma destanı şair yazar, gerçek olay, kişi ve zaman bellidir.

1. Tablodaki satırlara bakıp iki destanın benzer yönünü bul: ikisi de kahramanlığı ve yurt sevgisini anlatır.
2. Farklı yönleri sırala: kişiler, zaman, mekân ve üslup birinde belirsiz ve olağanüstü, ötekinde belirli ve gerçekçidir.
3. Farkın sebebini yandaki bilgi kutusuyla açıkla: Oğuz Kağan doğal, Üç Şehitler ise şairin yazdığı yapma destandır.
4. Düşünceni benzerlik, fark ve sebep sırasıyla bir paragrafta yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın her farkı 'doğal destan–yapma destan' ayrımıyla açıklayabiliyor musun?

Oğuz Kağan'da 'bir gün' gibi belirsiz zaman ifadeleri kullanılır; Üç Şehitler'de gece, sabah gibi belirli zamanlar anlatıma gerçeklik katar.

1. Oğuz Kağan'daki zaman ifadelerini bul: 'kırk gün', 'geceler günler geçti'; bunlar genel ve belirsizdir.
2. Üç Şehitler'deki zaman ifadelerini bul: 'geceden', 'ikinci savaş'; bunlar belirli bir anı ve olayı gösterir.
3. Belirsiz zamanın anlatımı yalın ve kalıplaşmış, belirli zamanın ise somut ve ayrıntılı yaptığını karşılaştır.
4. Düşünceni bu iki örnekle destekleyerek yaz.

Kendini kontrol et: Her iki destandan birer zaman ifadesi gösterip anlatıma ne kattığını söyleyebiliyor musun?

Askerler komutanlarının gülümseyen yüzünü görünce cesaret bulmuş, bu da moral kazanmalarının nedenidir.

1. Tablodaki sonucu oku: 'Askerlerin moral bulması'. Bunun sebebini metinde arayacaksın.
2. 'Bir Parıltı' bölümüne bak; komutanlar düşman ateşi altında cesurca yaklaşınca askerlerin içi aydınlanır.
3. Askerlerin cesaretini dile getiren dizeyi seç: 'Gördük azıcık ışımış, cesaret güzel şey, yaşanmaz onsuz.'
4. Cümlenin metne katkısını yaz: komutanın cesareti askerlere geçer, olaylar arasında sebep-sonuç bağı kurulur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gülümsüyordu onların görünüşü, dağlar gibi, düşmana, ateşlere, cesur ve sonsuz. (Moral bulmanın sebebi komutanların cesur ve gülümseyen görünüşü olarak gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Seçtiğin cümleyi 'Bu yüzden askerler moral buldu.' cümlesinin önüne koyunca anlam tutarlı oluyor mu?