Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 179
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 179 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-1Kırk gün geçtikten sonra cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
'Sonra' eylemin zamanını bildirir.
- Cümle: 'Kırk gün geçtikten sonra, yürür oynaşur oldu!' Zarf bulunacak.
- 'Kırk gün geçtikten sonra' grubu, yürümenin ne zaman başladığını bildirir.
- 'Ne zaman?' sorusuna cevap verdiği için zaman zarfıdır.
- 'Kırk' sözcüğünü görüp miktar zarfı işaretlemek — 'kırk gün' bir süreyi, yani eylemin zamanını bildirir.
Kendini kontrol et: Yüklemi 'Ne zaman yürür oynaşur oldu?' diye sorduğunda cevap 'kırk gün geçtikten sonra' oluyor mu?
1-10Nihayet durdu bir gün, nece sonra günlerden cümlesindeki zarflar
Çözüm Yolu
'Nihayet', 'bir gün', 'nece sonra' zamanı bildirir.
- Cümle: 'Nihayet durdu bir gün, nece sonra günlerden.' Zarflar bulunacak.
- 'Nihayet', 'bir gün' ve 'nece sonra' fiilin ne zaman gerçekleştiğini bildirir.
- 'Ne zaman durdu?' sorusuna cevap verdikleri için zaman zarfıdır.
- 'Nece' sözcüğünü görüp miktar zarfı işaretlemek — 'nece sonra' (nice sonra) uzun bir süre sonrasını, yani zamanı bildirir.
Kendini kontrol et: Bulduğun her zarf 'Ne zaman durdu?' sorusuna cevap veriyor mu?
2-aHazret-i Ali bu kez ejderhaya heybetle baktı cümlesindeki zarflar ve anlamı
Çözüm Yolu
'Bu kez' zamanı, 'heybetle' bakışın nasıl olduğunu bildirir. Alt çizilecek zarflar bunlardır.
- Yüklemi bul: 'baktı'. Zarfları bulmak için yükleme 'ne zaman?', 'nasıl?' sorularını sor.
- 'Ne zaman baktı?' sorusunun cevabı 'bu kez'dir; zaman anlamı katar.
- 'Nasıl baktı?' sorusunun cevabı 'heybetle'dir; durum anlamı katar.
- 'Ejderhaya' yönelme eki aldığı için zarf değildir; iki zarfın altını çiz.
- 'Ejderhaya' sözcüğünü yer-yön zarfı saymak — yönelme eki alan isim zarf değil, yer tamlayıcısıdır.
- Yalnız bir zarf bulmak — cümlede hem zaman hem durum bildiren iki zarf vardır.
Kendini kontrol et: Altını çizdiğin her sözcük 'baktı' yüklemine sorulan bir soruya cevap veriyor mu?
2-bDaha bu yaşta iken, çıkar avlara gider cümlesindeki zarfın anlamı
Çözüm Yolu
'Daha bu yaşta iken' çocukken avlara gittiğini, yani zamanı bildirir.
- Yüklemleri bul: 'çıkar' ve 'gider'. Yükleme 'Ne zaman?' sorusunu sor.
- Cevap 'daha bu yaşta iken' olur; Oğuz'un küçük yaşta avlara gittiği anlatılır.
- Bu söz grubu eylemin zamanını bildirdiği için boşluğa 'zaman' yaz.
- 'Daha' sözcüğünü tek başına miktar zarfı saymak — burada 'bu yaşta iken' ile birlikte zaman bildirir.
Kendini kontrol et: 'Daha bu yaşta iken' yerine 'çocukken' diyebiliyor musun? Diyebiliyorsan zaman bildirir.
2-cBu yönde Oğuz Han'a yerince akıl verdi cümlesindeki zarfın anlamı
Çözüm Yolu
'Yerince' akıl vermenin nasıl, uygun biçimde yapıldığını bildirir.
- Yüklemi bul: 'akıl verdi'. Yükleme 'Nasıl akıl verdi?' sorusunu sor.
- Cevap 'yerince'dir; akıl vermenin uygun biçimde yapıldığını anlatır.
- 'Bu yönde' bulunma eki aldığı için zarf sayılmaz; boşluğa 'durum' yaz.
- 'Bu yönde' sözcüklerini yer-yön zarfı saymak — bulunma eki aldığı için zarf değildir, burada 'bu konuda' anlamındadır.
Kendini kontrol et: 'Yerince' yerine 'uygun biçimde' diyebiliyor musun? Diyebiliyorsan durum bildirir.
2-dToplandı birdenbire taa hücrelere dağılmış canımız cümlesindeki zarfın anlamı
Çözüm Yolu
'Birdenbire' toplanmanın nasıl, ansızın gerçekleştiğini bildiren durum zarfıdır.
- Yüklemi bul: 'toplandı'. Yükleme 'Nasıl toplandı?' sorusunu sor.
- Cevap 'birdenbire'dir; toplanmanın ansızın gerçekleştiğini anlatır.
- Eylemin oluş biçimini bildirdiği için boşluğa 'durum' yaz.
- 'Hücrelere' sözcüğünü yer-yön zarfı saymak — yönelme eki alan isim zarf değil, yer tamlayıcısıdır.
Kendini kontrol et: 'Birdenbire' yerine 'ansızın' koyunca cümlenin anlamı korunuyor mu?
2-eGördük azıcık ışımış cümlesindeki zarfın anlamı
Çözüm Yolu
'Azıcık' ışımanın az olduğunu, yani miktarı bildirir.
- Yüklemi bul: 'ışımış'. Yükleme 'Ne kadar ışımış?' sorusunu sor.
- Cevap 'azıcık'tır; ışımanın az olduğunu bildirir.
- Eylemin miktarını bildirdiği için boşluğa 'miktar' yaz.
- 'Azıcık' sözcüğünü durum zarfı sanmak — eylemin nasıl değil, ne kadar olduğunu bildirir.
Kendini kontrol et: 'Azıcık' yerine 'biraz' koyunca yine ölçü bildiriyor mu?
3Zaman zarflarının destanın dil ve anlatımına katkısı hakkında çıkarım yaz
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
'Bir gün', 'nece sonra', 'nihayet' gibi ifadeler olaylar arasında geçiş sağlar; zamanın belirsizliğini göstererek destanın efsanevi havasını güçlendirir.
- Tablodaki zaman zarflarını topla: 'kırk gün geçtikten sonra', 'duyunca', 'yine', 'nihayet', 'bir gün', 'nece sonra'.
- Bu zarfların olayları sıraya koyduğunu ve bir olaydan ötekine geçişi sağladığını belirt.
- Hiçbirinin kesin tarih vermediğini fark et; bu belirsizlik destana eski ve masalsı bir hava katar.
- Çıkarımını bu örneklerle destekleyerek birkaç cümleyle yaz.
- Yalnız zarfları sıralamak — soru bu zarfların dil ve anlatıma katkısını soruyor; etkisini yorumlamalısın.
Kendini kontrol et: Yazdığın katkıyı destandan en az bir zaman zarfı örneğiyle gösterebiliyor musun?
1-2Ormanda avlanarak cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
'Avlanarak' eylemin nasıl yapıldığını bildiren durum zarfıdır; 'ormanda' hâl ekli olduğu için zarf sayılmaz.
- Cümle: 'Ormanda avlanarak, bir geyiği avladı.' Zarf bulunacak.
- 'Avlanarak' zarf-fiili, avlama eyleminin nasıl yapıldığını bildirir.
- 'Ormanda' bulunma eki aldığı için zarf değil, yer tamlayıcısıdır.
- 'Ormanda' sözcüğünü yer-yön zarfı saymak — hâl eki almış isimler zarf olmaz, yer tamlayıcısı olur.
Kendini kontrol et: 'Nasıl avladı?' sorusunun cevabı 'avlanarak' mı oluyor?
1-3Çok güzel bir kızdı cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
'Çok', 'güzel' sözcüğünün derecesini bildirir.
- Cümle: 'Çok güzel bir kızdı bu, sanki kutup yıldızı!' Zarf bulunacak.
- 'Çok' kelimesi 'güzel' sıfatının derecesini bildirir.
- 'Ne kadar güzel?' sorusuna cevap verdiği için miktar zarfıdır.
- 'Güzel' sözcüğünü durum zarfı sanmak — burada 'kız' adını niteleyen sıfattır; zarf onu derecelendiren 'çok'tur.
Kendini kontrol et: 'Çok' yerine 'pek' veya 'en' koyunca anlam yine derece bildiriyor mu?
1-4Bakmadan sağa sola cümlesindeki zarfın çeşidi
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-5O yerde durmuş idi cümlesindeki zarfın çeşidi
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-6Tıpkı bir insan gibi cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
Kurdun dönüş biçimi benzetmeyle anlatılır; eylemin nasıl yapıldığını bildirir.
- Cümle: 'Döndü bu kurt Oğuz'a, tıpkı bir insan gibi!' Zarf bulunacak.
- 'Tıpkı bir insan gibi' grubu, kurdun dönüşünün nasıl olduğunu benzetmeyle anlatır.
- 'Nasıl döndü?' sorusuna cevap verdiği için durum zarfıdır.
- 'Tıpkı' sözcüğünü tek başına miktar zarfı saymak — 'tıpkı bir insan gibi' bütün olarak eylemin nasıl yapıldığını bildirir.
Kendini kontrol et: 'Nasıl döndü?' sorusuna 'tıpkı bir insan gibi' cevabı uyuyor mu?
1-7Toplattı çadırını, Oğuz duyunca bunu cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
'Duyunca' eylemin ne zaman olduğunu, yani duyduğu anı bildirir. Cümlede başka belirgin zarf yoktur.
- Cümle: 'Toplattı çadırını, Oğuz duyunca bunu.' Zarf bulunacak.
- 'Duyunca' zarf-fiili, çadırın ne zaman toplatıldığını bildirir.
- 'Ne zaman toplattı?' sorusunun cevabı olduğu için zaman zarfıdır.
- '-ınca' ekli sözcüğü durum zarfı sanmak — '-ınca' eki eylemin gerçekleştiği anı, yani zamanı bildirir.
Kendini kontrol et: 'Duyunca' yerine 'duyduğu anda' diyebiliyor musun? Diyebiliyorsan zaman bildirir.
1-8Ayıyı astı yine, o ağaçtan aşağı cümlesindeki zarflar
Çözüm Yolu
'Yine' eylemin tekrar zamanını, 'aşağı' yönü bildirir; iki sütun işaretlenir.
- Cümle: 'Ayıyı astı yine, o ağaçtan aşağı.' Zarflar bulunacak.
- 'Yine' asma eyleminin tekrarlandığını, yani zamanını bildirir: zaman zarfı.
- 'Aşağı' ekiz kullanılmış ve 'nereye?' sorusuna cevap verir: yer-yön zarfı.
- 'O ağaçtan' için Yer-Yön işaretlemek — ayrılma eki alan söz grubu zarf değil, yer tamlayıcısıdır.
- Yalnız bir sütun işaretlemek — cümlede iki zarf vardır; iki sütun da işaretlenmelidir.
Kendini kontrol et: 'Aşağı' sözcüğü ek almış mı? Ek almadıysa ve yön bildiriyorsa yer-yön zarfıdır.
1-9Bu İdil sularını nasıl geçeceğiz cümlesindeki zarfın çeşidi
Çözüm Yolu
'Nasıl' eylemin yapılış biçimini soran soru zarfıdır.
- Cümle: 'Bu İdil sularını, nasıl geçeceğiz biz?' Zarf bulunacak.
- 'Nasıl' kelimesi geçme eyleminin yapılış biçimini sorar.
- Fiilin nasıl yapılacağını soran kelime soru zarfıdır.
- 'Nasıl' sözcüğünü durum zarfı işaretlemek — eylemin durumunu bildirmez, sorar; bu yüzden soru zarfıdır.
Kendini kontrol et: Sözcük bir bilgi mi veriyor, yoksa bilgi mi istiyor? Bilgi istiyorsa soru zarfıdır.