Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 221 Cevapları

Avlanmaktan vazgeçmesi için öğüt verilip gerekçe sunuluyor; amaç karşıdakini düşüncesinden döndürmek, yani ikna etmektir.

1. İstenen: 'Bundan sonra sen de artık avlanmaya çıkma...' cümlelerinin işlevini belirlemek.
2. Konuşan, aslanın avlanmayı bırakmasını istiyor ve otlağı zehir etmemesini rica ediyor.
3. Karşıdakini bir davranıştan vazgeçirmeye çalışmak ikna etmedir.

Kendini kontrol et: Konuşan, karşısındakinin bir davranışını değiştirmeye mi çalışıyor?

Anlatılanı beğenip tekrar istemek, söylenene olumlu karşılık vermek ve onay göstermektir.

1. İstenen: 'Bir kere daha söyle de hikâyen derdimize derman olsun...' cümlesinin işlevini belirlemek.
2. Konuşanlar anlatılanı beğendiklerini, ona katıldıklarını gösteriyor ve tekrar duymak istiyor.
3. Söylenene olumlu karşılık verip benimsemek onaylama işlevidir.

Kendini kontrol et: Konuşanlar duydukları hikâyeye karşı mı çıkıyor, yoksa onu benimsiyor mu?

Padişahı bir davranışa yönlendirmek için nedenler gösterilip ricada bulunuluyor; bu ikna etmedir.

1. İstenen: 'Zulüm görmüş... Lütfen onu yolundan kovma.' cümlesinin işlevini belirlemek.
2. Konuşan, padişahtan bir davranış (özrü kabul etme) bekliyor ve buna gerekçe (zavallılık, padişahlığın zekâtı) sunuyor.
3. Karşıdakini gerekçeyle bir davranışa yönlendirmek ikna etmedir.

Kendini kontrol et: Cümlede bir istek ve bu isteği destekleyen bir gerekçe birlikte var mı?

Olayın nedenini ve durumu bilgi vererek betimliyor; bir şeyi açıklıyor.

1. İstenen: 'Tavşanın gecikmesinden ötürü aslan öfkeliydi...' cümlesinin işlevini belirlemek.
2. Cümle kimseyi bir şeye yönlendirmiyor, onaylamıyor; aslanın durumunu ve nedenini bildiriyor.
3. Bilgi veren, durumu anlatan cümleler açıklama işlevi taşır.

Kendini kontrol et: Cümle bir istekte bulunuyor mu, yoksa yalnız bir durumu ve nedenini mi bildiriyor?

Düzenin işleyişini ve sonucunu bilgi olarak aktarıyor; açıklama niteliğindedir.

1. İstenen: 'Her günün payı... başka bir isteği olmayacaktı.' cümlesinin işlevini belirlemek.
2. Cümle, kurulan düzenin nasıl işleyeceğini ve sonucunu bildiriyor.
3. Bir durumu bilgi olarak aktaran cümle açıklama işlevi taşır.

Kendini kontrol et: Cümlede birine seslenme ya da bir şey isteme var mı, yoksa yalnız bilgi mi veriliyor?

Fabl öğüt vermek amacıyla yazıldığı için ikna edici ifadeler, açıklamalar ve karşılıklı onaylar üslubu öğretici ve etkileyici kılar.

1. Tabloda işaretlediğin işlevleri hatırla: açıklama, ikna etme ve onaylama.
2. Fablın oluşturulma amacını belirle: öğüt vermek.
3. Bu işlevlerin öğüt amacına nasıl hizmet ettiğini ve üslubu nasıl etkilediğini ilişkilendirerek yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İkna cümleleri kahramanlar arasındaki tartışmayı canlandırır; okur da bu tartışmadan ders çıkarır. (İşlevlerden biri fablın öğretici amacıyla ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında işaretlediğin işlevler ile fablın öğüt verme amacı arasında bir bağ kurdun mu?

Metinde fıkıh, tefsir, hadis, Arap-Fars edebiyatı ve yunan felsefesinden söz edilir. Fablda ders veren hikâye ve tartışma felsefe ile edebiyat birikimini gösterir.

1. Metinde Mevlana'nın ilgilendiği alanları bul: fıkıh, tefsir, hadis, Arap ve İran edebiyatları, Yunan felsefesi.
2. Fablda bu alanların izlerini ara: hikâyeyle ders verme, tevekkül ve çaba tartışması.
3. Alanları sayıp her birine fabldan bir örnek bağlayarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Felsefe: Fabldaki çaba mı tevekkül mü tartışması felsefi düşünme birikimini gösterir. (Metindeki bir alan fabldan somut bir örnekle ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın alanlar metinde geçiyor mu ve her birine fabldan bir örnek verdin mi?

Fıkıh, hadis ve felsefe bilgisi iletileri sağlam temellere oturtur; edebiyat bilgisi ise bunları hikâye ve söz sanatlarıyla etkili anlatmasını sağlar.

1. Mevlana'nın bilgi sahibi olduğu alanları hatırla: fıkıh, hadis, edebiyat, felsefe.
2. Fablın konusunu ve iletilerini belirle: çaba, tevekkül, akıl, adalet.
3. Her alanın bu iletilere nasıl katkı verdiğini açıkla: dinî temel, ahlaki öğüt, etkili anlatım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Edebiyat bilgisi, derin düşünceleri hayvan hikâyesiyle herkesin anlayacağı biçimde anlatmasını sağlamıştır. (Bir bilgi alanı fablın anlatımına ya da iletisine bağlanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında en az bir bilgi alanını fablın bir iletisine bağladın mı?