Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 24
Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 24 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-İçerik (Koşuk)Tabloda koşuğun içeriğini yazma
Çözüm Yolu
Koşukta bulutların gürlemesi, karların erimesi, çiçeklerin açması ve hayvanların semirmesiyle baharın gelişi ve doğanın uyanışı anlatılır.
2Sözlü gelenekle ilgili genellemeleri yazma
Çözüm Yolu
Sayfa 21'deki metne ve genel bilgiye göre sözlü ürünler halkın ortak ürünüdür, nesilden nesile aktarılırken değişir, yaşam tarzını yansıtır.
- Koşuk ve Lisan için tabloya yazılan tespitler gözden geçirilir.
- Koşuğa özgü özellikler seçilir: anonim olma, ağızdan ağza aktarım, ezgi, ölçü ve uyak.
- Bu özellikler yalnız bir örneğe değil, tüm sözlü ürünlere uygulanabilecek genel cümlelere dönüştürülür.
- Aktarım sırasında değişme ve toplumun ortak değerlerini yansıtma da genelleme olarak eklenir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Sözlü gelenek ürünlerinin söyleyeni çoğunlukla bilinmez; ürünler zamanla anonimleşir. (Koşuğun 'Anonim' olarak verilmesine dayandırılırsa geçerlidir.)
- Yalnız okunan koşuğu özetlemek — genelleme, sözlü geleneğin bütün ürünleri için geçerli bir yargı olmalıdır.
- Lisan şiirinin özelliklerini sözlü geleneğe mal etmek — Lisan, şairi belli yazılı bir şiirdir.
Kendini kontrol et: Yazdığım her genelleme, okuduğum koşuk dışındaki sözlü ürünler için de doğru olur mu?
3Koşuk ve Lisan içeriğini nasıl bir görselle yansıtmak isteyeceğini gerekçeyle açıklama
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-İçerik (Lisan)Tabloda Lisan şiirinin içeriğini yazma
Çözüm Yolu
Şiirde açık söz, Türkçe karşılıkların tercihi ve halkın yeni söz yaratmadaki rolü vurgulanır.
- Şiirin dizelerinde neyin anlatıldığına bakılır.
- İlk dörtlük açık sözü ve eş anlamlı sözcüklerden Türkçesinin seçilmesini ister.
- İkinci dörtlük yeni sözlerde halkın söz yaratma yolunun benimsenmesini önerir.
- İçerik: Türkçenin sadeleşmesi ve halkın diline dayanan bir dil anlayışı.
- Yalnız 'yabancı kelime kullanmayalım' yazmak — halkın söz yaratma yolunun benimsenmesi de içeriğin parçasıdır.
- İçerik yerine ölçü ve uyak yazmak — içerik ölçütü şiirin ne anlattığını sorar, nasıl anlattığını değil.
Kendini kontrol et: Yazdığım içerik, iki dörtlükte anlatılan düşüncelerin ikisini de kapsıyor mu?
1-Dönem (Koşuk)Tabloda koşuğun dönemini yazma
Çözüm Yolu
Koşuk, İslamiyet öncesi sözlü edebiyat ürünüdür; sayfa 21'deki sözlü kültür metni de bunu destekler.
- Tablodaki 'Dönem' ölçütü için koşuğun hangi edebiyat dönemine ait olduğu düşünülür.
- Koşuk, sözlü gelenekte doğup yaşayan, sığır törenlerinde söylenen bir türdür.
- Bu nedenle koşuk İslamiyet öncesi Türk edebiyatına (sözlü dönem) aittir.
- Koşuk Dîvânu Lugâti't-Türk'te geçtiği için onu İslami dönem ürünü saymak — eser sonradan derlenmiştir, koşuk daha eski sözlü geleneğe aittir.
- Koşuğu koşmayla karıştırıp âşık edebiyatına yerleştirmek — koşma, koşuktan zamanla gelişen sonraki dönem türüdür.
Kendini kontrol et: Koşuğun derlendiği eserin dönemiyle koşuğun doğduğu dönemi birbirinden ayırdım mı?
1-Dönem (Lisan)Tabloda Lisan şiirinin dönemini yazma
Çözüm Yolu
Ziya Gökalp'in Yeni Hayat adlı eserinden alınan şiir, Millî Edebiyat akımı öncesi-dönemi 20. yüzyıl başına aittir.
- Şiirin altındaki bilgiye bakılır: şair Ziya Gökalp'tir.
- Ziya Gökalp, 20. yüzyıl başında dilde sadeleşmeyi savunan Millî Edebiyat döneminin öncülerindendir.
- Şiirin alındığı Yeni Hayat kitabı da bu döneme aittir; dönem 20. yüzyıl başı Millî Edebiyat olarak yazılır.
- Şiiri Cumhuriyet dönemine yerleştirmek — Gökalp'in dilde sadeleşme görüşleri Cumhuriyet'ten önce, 1910'larda dile getirilmiştir.
- Dili sade olduğu için şiiri halk edebiyatı saymak — şairi bellidir ve 20. yüzyılda yazılmıştır.
Kendini kontrol et: Şairin yaşadığı yıllar, dilde sadeleşme hareketinin yıllarıyla örtüşüyor mu?
1-Üslup (Koşuk)Tabloda koşuğun üslubunu yazma
Çözüm Yolu
Açık uçlu etkinlik (Tabloda koşuğun üslubunu yazma). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.
1-Üslup (Lisan)Tabloda Lisan şiirinin üslubunu yazma
Çözüm Yolu
Şiir kısa dizelerle, anlaşılır bir dille ve emir-gereklilik kipleriyle öğüt verici biçimde yazılmıştır.
- Şiirin dil ve anlatım özelliklerine bakılır: kısa dizeler, günlük ve anlaşılır sözcükler.
- 'Kalmalı, salmalı, almalı' gibi gereklilik bildiren yüklemler öğüt veren bir ton oluşturur.
- Hece sayılır: 'A-çık-söz-le-kal-ma-lı' 7 hecedir; 'kalmalı, salmalı, almalı' uyaklıdır, yani şiir ölçülü ve uyaklıdır.
- Üslubu içerikle karıştırmak — üslup, şiirin ne söylediği değil nasıl söylediğidir.
- 'Müteradif' gibi tek bir eski kelime yüzünden dili ağır saymak — şiirin geneli günlük, anlaşılır sözcüklerle kuruludur.
Kendini kontrol et: Üslup için yazdığım her özelliği şiirden bir dizeyle gösterebiliyor muyum?
1-İletiler (Koşuk)Tabloda koşuğun açık ve örtük iletilerini yazma
Çözüm Yolu
Açık uçlu etkinlik (Tabloda koşuğun açık ve örtük iletilerini yazma). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.
1-İletiler (Lisan)Tabloda Lisan şiirinin açık ve örtük iletilerini yazma
Çözüm Yolu
Dizeler açıkça Türkçe karşılıkların kullanılmasını ister; halkın söz yaratmadaki payı dilin ortak değer olduğunu çağrıştırır.
- Lisan şiirinde doğrudan söylenen dizelere bakılır: açık söz, eş anlamlıların Türkçesini alma, halkın söz yaratma yolu.
- Açık ileti: Türkçe sade ve anlaşılır olmalı, yabancı sözler yerine Türkçe karşılıklar kullanılmalıdır.
- Örtük ileti: dil halkındır; onu korumak ve geliştirmek herkesin ortak sorumluluğudur.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Örtük ileti: Ortak ve sade bir dil millî birliği güçlendirir. (Şiirin yazıldığı dönem ve Gökalp'in dil görüşleriyle gerekçelendirilirse geçerlidir.)
- Açık ve örtük iletiyi aynı cümleyle yazmak — örtük ileti dizelerde doğrudan söylenmez, dizelerden çıkarılır.
Kendini kontrol et: Açık iletim dizelerde doğrudan geçiyor mu; örtük iletimi ise dizelerden çıkarabildiğimi gösterebiliyor muyum?
1-YolTespit yaparken izlenen yolu gerekçeleriyle açıklama
Çözüm Yolu
Ölçüt ölçüt karşılaştırma, tespitlerin metindeki kanıtlara dayanmasını sağlar. Kişisel yöntem anlatımıdır.
- Tablodaki ölçütler belirlenir: içerik, dönem, üslup, açık ve örtük iletiler.
- Her ölçüt için önce koşuktan, sonra Lisan'dan dizelere dayanan tespitler yazılır.
- Aynı ölçütteki tespitler yan yana konarak benzer ve farklı yönler ayrılır.
- İzlenen yol anlatılırken her basamağın nedeni söylenir: ölçütler karşılaştırmayı düzenli ve kanıta dayalı yapar.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Önce iki şiiri sesli okuyup dikkat çeken kelimeleri işaretledim, sonra bunları ölçütlere göre tabloya yerleştirip karşılaştırdım. (Basamaklar sırayla anlatılır ve her biri gerekçelendirilirse geçerlidir.)
- Yalnız tespitleri sıralamak — soru tespitlere nasıl ulaşıldığını ve bu yolun neden seçildiğini sorar.
- Basamakları gerekçesiz yazmak — her adımın neden atıldığı açıklanmalıdır.
Kendini kontrol et: Anlattığım yolun her basamağı için 'Bunu neden böyle yaptım?' sorusunu cevaplayabiliyor muyum?