Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 253 Cevapları

Baş, geri, gördü, can, tepe, yılan, dağ, su, koç, yiğit gibi kelimelerin çoğu ses farklarıyla bugün de kullanılır.

1. Metin parçasındaki kelimeleri tek tek oku ve bugün anlamını bildiklerini işaretle.
2. Ses farklarını göz ardı et: "gördi" görmek, "igid" yiğit, "dag" dağ, "yılan" yılan demektir.
3. Tanıdık kelimelerin sayısını tanımadıklarınla karşılaştır; çoğunluk bugün de kullanıldığı için "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Parçadan rastgele seçtiğin on kelimenin en az yarısını bugünkü Türkçeyle açıklayabiliyor musun?

'Er iggidir, merd iggidir' gibi tekrarlar ve '-ilen olmag' kalıbıyla yinelenen yapılar ahenk sağlar.

1. Lala'nın konuşmasında tekrar eden söz ve yapıları ara.
2. "olmag-ilen" kalıbının art arda tekrarını ve "er igiddür, merd igiddür" yinelemesini bul.
3. Bu tekrarlar konuşmaya ses uyumu kattığı için "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Lala'nın konuşmasını sesli okuyunca bir ritim duyuyor musun?

Anlatım genelde doğrudan ve gerçek anlamlıdır; konuşmalar olayı açık biçimde aktarır.

1. Parçada kişilerin düşüncelerinin nasıl aktarıldığına bak.
2. Kazan ve Lala'nın söylediklerinin çoğunlukla "dedi" ile doğrudan, açıkça verildiğini fark et.
3. Dolaylı anlatım baskın olmadığı için "Hayır" işaretle.

Kendini kontrol et: Parçadaki konuşmaların çoğu "dedi" ile kişinin kendi ağzından mı veriliyor?

Kahramanların düşünce ve niyetleri konuşmalarla açıkça söylenir; üstü kapalı ileti belirgin değildir.

1. Kişilerin niyetlerini üstü kapalı mı yoksa açıkça mı söylediğine bak.
2. Lala'nın sonunda "ol yılanun üstine getgil" diyerek ne istediğini açıkça söylediğini fark et.
3. İletiler açık verildiği için "Hayır" işaretle.

Kendini kontrol et: Lala'nın Kazan'dan ne istediğini parçadaki bir cümleyle doğrudan gösterebiliyor musun?

Karşı yatan kara dağ, aslı bir yılan, kara dağ gibi sıfat ve isim tamlamaları anlatımı zenginleştirir.

1. Parçada iki ya da daha çok kelimeden oluşan ad ve sıfat gruplarını ara.
2. Örnekleri belirle: "karşı yatan kara dagun hündüri", "daşkun suyun türki", "erenlerün serdarı".
3. Bu tamlamalar anlatımı zenginleştirdiği için "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Parçadan en az bir isim ve bir sıfat tamlaması örneği gösterebiliyor musun?

Metin ağırlıkla Türkçe sözcüklerle kurulmuştur; birkaç Arapça-Farsça sözcük bulunsa da bunlar sıkça kullanılmamıştır.

1. Parçadaki Arapça ve Farsça kökenli kelimeleri bul: maslahat, cân, fikr, merd, gazab gibi.
2. Bunların sayısını Türkçe kelimelerin sayısıyla karşılaştır.
3. Türkçe kelimeler açıkça çoğunlukta olduğu için "Hayır" işaretle.

Kendini kontrol et: Bir cümlede Türkçe kelimeler mi, yabancı kelimeler mi daha çok?

Olaylar ardı ardına, kısa cümlelerle ve konuşmalarla anlatıldığı için okuyucuyu sürükler.

1. Parçadaki cümlelerin olayı nasıl ilerlettiğine bak: Kazan görür, Lala'ya danışır, Lala cevap verir.
2. Kısa cümlelerin ve konuşmaların okuyucuyu sonraki olaya taşıdığını fark et.
3. Anlatım akıcı ve merak uyandırıcı olduğu için "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Parçayı okurken "Kazan şimdi ne yapacak?" diye merak ettin mi?

Anlatım sade ve yalındır; söz sanatları yoğun değil, ara sıra görülür.

Lala'nın konuşmasında 'görür-misen', 'olmag-ilen' ile biten sorular ve soru cümleleri vardır.

1. Parçada "mı/mi" soru ekini ve soru sözcüklerini ara.
2. Örnekleri bul: "görür-misen", "varalım-mı", "ötelim-mi", "salahun nedür".
3. Kazan'ın Lala'ya sorular yönelttiği görüldüğü için "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Parçadan bugünkü Türkçeye çevirebileceğin bir soru cümlesi gösterebiliyor musun?

'Tepe kimi yatan ejderha' ve 'kara dag' gibi benzetmeler bulunur; anlatım benzetmelerle canlandırılmıştır.

1. Benzetme için "gibi" anlamındaki "kimi" sözcüğünü ara: "tepe kimi yatan ejderha".
2. Kazan'ın dağa, suya, aygıra benzetildiği övgülere dikkat et.
3. İkileme için metnin bütününe bak: "gümbür gümbür söyleş" gibi örnekler vardır; "Evet" işaretle.

Kendini kontrol et: Ejderhanın neye benzetildiğini parçadan gösterebiliyor musun?