Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 268
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 268 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-cihânTablo: cihân sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Cihân, dünya anlamına gelir.
- Kasidede "Cihânı sensin âzâd eyleyen" dizesini bul; hürriyetin bütün insanlığı kurtardığı söyleniyor.
- Bağlamdan "cihân"ın bütün yeryüzü anlamına geldiğini tahmin et ve TDK sözlüğünden "dünya" olarak doğrula.
Kendini kontrol et: Dizede "cihân" yerine "dünya" koyduğunda anlam bozulmuyor mu?
1-mazlûmTablo: mazlûm sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Mazlûm, haksızlığa uğrayan kişidir.
- Şiirde zulüm yapan ile zulme uğrayanın karşılaştırıldığı dizeye bak.
- "Mazlûm"un "zulme uğramış, ezilmiş" kişi olduğunu, karşıtının "zâlim" olduğunu fark ederek sözlükten doğrula.
- "Mazlûm" ile "zâlim"in anlamlarını ters yazmak — zâlim zulmeden, mazlûm zulme uğrayandır.
Kendini kontrol et: "Mazlûm" ile "zâlim" sözcüklerinin zıt anlamlı olduğunu söyleyebiliyor musun?
1-hürriyetTablo: hürriyet sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Hürriyet, özgür olma durumudur.
- Şiirin başlığına ve 25, 27. beyitlerdeki "hürriyyet" sözcüğüne bak.
- "Hürriyet"in "özgürlük" anlamına geldiğini, karşıtının "esâret" olduğunu fark ederek sözlükten doğrula.
Kendini kontrol et: Başlığı "Özgürlük Kasidesi" diye söylediğinde anlam değişiyor mu?
1-fânîTablo: fânî sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Fânî, bir gün yok olacak, kalıcı olmayan demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizede kalıcı olmayan, yok olacak bir şeyden söz edildiğine bak.
- "Fânî"nin "geçici, ölümlü" anlamına geldiğini "fânî dünya" sözünden çıkar ve sözlükten doğrula.
Kendini kontrol et: "Fânî"nin zıttı "bâkî" (kalıcı) mi?
1-zâlimTablo: zâlim sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Zâlim, başkalarına haksızlık eden kişidir.
- 24. beyitteki "şemşîr-i zulm" (zulüm kılıcı) gibi ifadelerden zulüm kavramının işlendiğini gör.
- "Zâlim"in "zulmeden, acımasız" kişi olduğunu sözlükten doğrula.
- "Zâlim"i "mazlûm" ile karıştırmak — zâlim zulmü yapan, mazlûm zulme uğrayandır.
Kendini kontrol et: "Zâlim" sözcüğü "zulüm" kavramından mı türemiş?
1-şöhretTablo: şöhret sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Şöhret, geniş çevrede tanınma demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizede tanınma ve ün kazanmadan söz edildiğine dikkat et.
- "Şöhret"in "ün, tanınmışlık" anlamına geldiğini günlük kullanımdan çıkar ve sözlükten doğrula.
Kendini kontrol et: "Şöhret" ile "şân" sözcükleri aynı anlamı veriyor mu?
1-esâretTablo: esâret sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Esâret, özgürlükten yoksun olma halidir.
- 19. beyitteki "zencîr-i esâretten" (esaret zincirinden) ve 27. beyitteki "kurtulduk esâretten" ifadelerini bul.
- Zincir ve kurtulmak sözcüklerinden "esâret"in "tutsaklık, kölelik" olduğunu tahmin et ve sözlükten doğrula.
- "Esâret"i "işaret" ile karıştırmak — yazılışları benzer ama esâret tutsaklık demektir.
Kendini kontrol et: "Esâret zinciri" yerine "tutsaklık zinciri" dediğinde anlam korunuyor mu?
1-kadr(kadir)Tablo: kadr (kadir) sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Kadr, bir şeyin değeri ve itibarıdır.
- Sözcüğün geçtiği dizede bir şeyin önemi ve itibarından söz edildiğini fark et.
- "Kadr"in "değer, kıymet" anlamına geldiğini "kadir bilmek" deyiminden çıkar ve sözlükten doğrula.
- "Kadr"i "kader" ile karıştırmak — kader yazgı demektir; kadr değer anlamındadır.
Kendini kontrol et: "Kadir bilmek" ile "kıymet bilmek" aynı anlama geliyor mu?
2a-eş anlamlıAnlamı bulunan kelimelerden eş anlamlı olanları yazma
Çözüm Yolu
Dünya, değer, ün ve yüce anlamlı sözcükler birbirinin eş anlamlısıdır.
- Tablodaki kelimelerin anlamlarını bağlamdan ve sözlükten buluruz.
- Aynı anlamı taşıyan çiftleri eşleriz: cihân ve âlem 'dünya' demektir.
- Kıymet ve kadr 'değer'; şân ve şöhret 'ün' anlamındadır.
- Âlî ve ulvî 'yüce' anlamındadır; bu dört çifti eş anlamlı kutusuna yazarız.
- Şân ile şöhreti ayırıp birini başka sözcükle eşlemek — ikisi de "ün" anlamındadır.
- Zıt anlamlı çiftleri (bâkî-fânî gibi) bu kutuya yazmak — eş anlamlılar aynı anlamı taşımalıdır.
Kendini kontrol et: Yazdığın her çiftte iki sözcüğü cümlede yer değiştirince anlam korunuyor mu?
2a-zıt anlamlıAnlamı bulunan kelimelerden zıt anlamlı olanları yazma
Çözüm Yolu
Kalıcı-geçici, ezilen-ezen, özgürlük-tutsaklık zıt anlamlıdır.
- Tablodaki kelimelerin anlamlarını belirleriz.
- Bâkî 'kalıcı', fânî 'geçici' demektir; anlamca karşıttır.
- Mazlûm 'ezilen', zâlim 'ezen'; hürriyet 'özgürlük', esâret 'tutsaklık' anlamındadır.
- Bu üç çifti zıt anlamlı kutusuna yazarız.
- Mazlûm ile zâlimi eş anlamlı sanmak — biri zulme uğrayan, diğeri zulmedendir; anlamca karşıttırlar.
Kendini kontrol et: Her çiftte bir sözcük diğerinin tam karşıtını mı anlatıyor?
2bŞiirde eş ve zıt anlamlı kelimelerin sıkça kullanılmasının nedenini açıklama
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Zıt kavramlarla özgürlük-esaret karşıtlığı vurgulanır, eş anlamlılarla anlam güçlenir ve ahenk sağlanır.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Şair düşüncesini karşıtlıklarla belirginleştirir; eş anlamlı sözcükler anlatımı zenginleştirir ve kafiye, vezin uyumuna yardım eder.
- Bulduğun zıt çiftlerin (hürriyet-esâret, zâlim-mazlûm) şiirin ana düşüncesiyle bağlantısını düşün.
- Zıt kavramların özgürlük ile baskı karşıtlığını belirginleştirdiğini yaz.
- Eş anlamlı sözcüklerin aynı düşünceyi tekrarlayarak vurguyu güçlendirdiğini ekle.
- Bu sözcüklerin ölçü, uyak ve ahenk sağlamaya da yardım ettiğini belirt.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Okuru etkilemek ve ikna etmek için kavramların karşılaştırılması (Şiirin coşkulu, seslenen üslubuyla ilişkilendirilirse geçerlidir.)
- Yalnızca "şair öyle istemiş" demek — kullanımın anlama ve ahenge katkısını açıklamalısın.
- Sadece zıt ya da sadece eş anlamlılara değinmek — soru ikisini birlikte soruyor.
Kendini kontrol et: Cevabında hem eş hem zıt anlamlıların şiire katkısını ayrı ayrı açıkladın mı?
1-bâkîTablo: bâkî sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Bâkî, sonsuza dek süren, kalıcı demektir.
- Sözcüğün geçtiği beyti bulup neyin sürekli olduğunun anlatıldığına bak.
- "Bâkî"nin bitmeyen, sonsuza dek süren anlamını tahmin et; TDK sözlüğünde "kalıcı, ölümsüz" olarak doğrula.
- "Bâkî"yi "geri kalan, artan" diye yazmak — o anlam matematiktedir; şiirde "kalıcı, ölümsüz" demektir.
Kendini kontrol et: "Bâkî"nin zıttı olan "fânî" ile anlamları gerçekten karşıt mı?
1-menfaatTablo: menfaat sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Menfaat, kazanç ve yarar demektir.
- 23. beyitteki "Vazîfem menfaatten hakkım ağrâz-ı hükûmetten" dizesini oku.
- Şairin görevini kişisel kazançtan üstün tuttuğunu fark et; "menfaat"in "yarar, çıkar" olduğunu sözlükten doğrula.
- "Menfaat"i yalnızca olumsuz "bencillik" sanmak — sözcük genel olarak yarar, çıkar anlamındadır.
Kendini kontrol et: "Kendi menfaatini düşünmek" ifadesinde "çıkar" sözcüğü aynı anlamı veriyor mu?
1-âlîTablo: âlî sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Âlî, yüksek ve değerli anlamındadır.
- 23. beyitteki "recâ vü havften indimde âlîdir" ifadesini bul; görevin her şeyden üstün tutulduğunu gör.
- Bağlamdan "âlî"nin "yüce, yüksek" anlamına geldiğini tahmin et ve sözlükten doğrula.
- "Âlî"yi "Ali" özel adıyla karıştırmak — düzeltme işaretli "âlî" yüce anlamında bir sıfattır.
Kendini kontrol et: "Âlî" ile "ulvî" sözcükleri benzer anlam taşıyor mu?
1-kıymetTablo: kıymet sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Kıymet, bir şeyin değeri demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizede bir şeyin öneminden söz edildiğine dikkat et.
- "Kıymet"in "değer" anlamına geldiğini günlük kullanımdan ("kıymet bilmek") çıkar ve sözlükten doğrula.
- "Kıymet"i "kıyamet" ile karıştırmak — yazılışları benzer ama "kıyamet" dünyanın sonu demektir.
Kendini kontrol et: "Kıymetli eşya" yerine "değerli eşya" diyebiliyor musun?
1-âlemTablo: âlem sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Âlem, dünya ve evren anlamlarına gelir.
- 22. beyitteki "âlâm-ı gurbet" ile karıştırmadan, "âlem" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul.
- "Âlem"in bütün varlıklar, dünya ve evren anlamına geldiğini sözlükten doğrula.
- "Âlem"i 22. beyitteki "âlâm" (acılar) ile karıştırmak — yazılışları benzer ama anlamları farklıdır.
Kendini kontrol et: "Âlem" ile "cihân" eş anlamlı mı?
1-şânTablo: şân sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Şân, üstün değer ve şöhret demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizede saygınlık ve onurdan söz edildiğini fark et.
- "Şân"ın "ün, şeref" anlamına geldiğini "şanlı bayrak" gibi kullanımlardan çıkar ve sözlükten doğrula.
- "Şân"ı "şans" sanmak — şans talih demektir; "şân" ün ve şeref anlamındadır.
Kendini kontrol et: "Şân" ile "şöhret" sözcüklerini aynı cümlede yer değiştirebiliyor musun?
1-ulvîTablo: ulvî sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Ulvî, çok yüksek ve soylu demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizede hürriyetin yüceltildiğine dikkat et.
- "Ulvî"nin "yüce, kutsal" anlamına geldiğini "ulvî bir amaç" kullanımından çıkar ve sözlükten doğrula.
Kendini kontrol et: "Ulvî" ile "âlî" sözcükleri eş anlamlı mı?
1-bahtTablo: baht sözcüğünün anlamı
Çözüm Yolu
Baht, kişinin yazgısı veya şansıdır.
- Sözcüğün geçtiği dizede insanın yazgısından söz edildiğini fark et.
- "Baht"ın "talih, kader, şans" anlamına geldiğini "bahtı açık" deyiminden çıkar ve sözlükten doğrula.
Kendini kontrol et: "Bahtı kara" deyiminde "baht" yerine "talih" koyunca anlam korunuyor mu?