Kitavuz

Hızlı Sayfa Bul

Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 268

Sayfa 268 19 Çözümlü Madde

Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 268 Cevapları

Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi

Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?

Tüm cevaplar ve mevcut çözüm rehberleri ücretsiz. Önce dene; sonra ilk adımı, cevabı ve çözüm yolunu aç.

1-cihânTablo: cihân sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Dünya
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Cihân, dünya anlamına gelir.

  1. Kasidede "Cihânı sensin âzâd eyleyen" dizesini bul; hürriyetin bütün insanlığı kurtardığı söyleniyor.
  2. Bağlamdan "cihân"ın bütün yeryüzü anlamına geldiğini tahmin et ve TDK sözlüğünden "dünya" olarak doğrula.

Kendini kontrol et: Dizede "cihân" yerine "dünya" koyduğunda anlam bozulmuyor mu?

1-mazlûmTablo: mazlûm sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Zulme uğramış, ezilmiş
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Mazlûm, haksızlığa uğrayan kişidir.

  1. Şiirde zulüm yapan ile zulme uğrayanın karşılaştırıldığı dizeye bak.
  2. "Mazlûm"un "zulme uğramış, ezilmiş" kişi olduğunu, karşıtının "zâlim" olduğunu fark ederek sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Mazlûm" ile "zâlim"in anlamlarını ters yazmak — zâlim zulmeden, mazlûm zulme uğrayandır.

Kendini kontrol et: "Mazlûm" ile "zâlim" sözcüklerinin zıt anlamlı olduğunu söyleyebiliyor musun?

1-hürriyetTablo: hürriyet sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Özgürlük
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Hürriyet, özgür olma durumudur.

  1. Şiirin başlığına ve 25, 27. beyitlerdeki "hürriyyet" sözcüğüne bak.
  2. "Hürriyet"in "özgürlük" anlamına geldiğini, karşıtının "esâret" olduğunu fark ederek sözlükten doğrula.

Kendini kontrol et: Başlığı "Özgürlük Kasidesi" diye söylediğinde anlam değişiyor mu?

1-fânîTablo: fânî sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Geçici, ölümlü
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Fânî, bir gün yok olacak, kalıcı olmayan demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede kalıcı olmayan, yok olacak bir şeyden söz edildiğine bak.
  2. "Fânî"nin "geçici, ölümlü" anlamına geldiğini "fânî dünya" sözünden çıkar ve sözlükten doğrula.

Kendini kontrol et: "Fânî"nin zıttı "bâkî" (kalıcı) mi?

1-zâlimTablo: zâlim sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Zulmeden, acımasız
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Zâlim, başkalarına haksızlık eden kişidir.

  1. 24. beyitteki "şemşîr-i zulm" (zulüm kılıcı) gibi ifadelerden zulüm kavramının işlendiğini gör.
  2. "Zâlim"in "zulmeden, acımasız" kişi olduğunu sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Zâlim"i "mazlûm" ile karıştırmak — zâlim zulmü yapan, mazlûm zulme uğrayandır.

Kendini kontrol et: "Zâlim" sözcüğü "zulüm" kavramından mı türemiş?

1-şöhretTablo: şöhret sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Ün, tanınmışlık
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Şöhret, geniş çevrede tanınma demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede tanınma ve ün kazanmadan söz edildiğine dikkat et.
  2. "Şöhret"in "ün, tanınmışlık" anlamına geldiğini günlük kullanımdan çıkar ve sözlükten doğrula.

Kendini kontrol et: "Şöhret" ile "şân" sözcükleri aynı anlamı veriyor mu?

1-esâretTablo: esâret sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Tutsaklık, kölelik
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Esâret, özgürlükten yoksun olma halidir.

  1. 19. beyitteki "zencîr-i esâretten" (esaret zincirinden) ve 27. beyitteki "kurtulduk esâretten" ifadelerini bul.
  2. Zincir ve kurtulmak sözcüklerinden "esâret"in "tutsaklık, kölelik" olduğunu tahmin et ve sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Esâret"i "işaret" ile karıştırmak — yazılışları benzer ama esâret tutsaklık demektir.

Kendini kontrol et: "Esâret zinciri" yerine "tutsaklık zinciri" dediğinde anlam korunuyor mu?

1-kadr(kadir)Tablo: kadr (kadir) sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Değer, kıymet
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Kadr, bir şeyin değeri ve itibarıdır.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede bir şeyin önemi ve itibarından söz edildiğini fark et.
  2. "Kadr"in "değer, kıymet" anlamına geldiğini "kadir bilmek" deyiminden çıkar ve sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Kadr"i "kader" ile karıştırmak — kader yazgı demektir; kadr değer anlamındadır.

Kendini kontrol et: "Kadir bilmek" ile "kıymet bilmek" aynı anlama geliyor mu?

2a-eş anlamlıAnlamı bulunan kelimelerden eş anlamlı olanları yazma

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
cihân - âlem; kıymet - kadr; şân - şöhret; âlî - ulvî
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Dünya, değer, ün ve yüce anlamlı sözcükler birbirinin eş anlamlısıdır.

  1. Tablodaki kelimelerin anlamlarını bağlamdan ve sözlükten buluruz.
  2. Aynı anlamı taşıyan çiftleri eşleriz: cihân ve âlem 'dünya' demektir.
  3. Kıymet ve kadr 'değer'; şân ve şöhret 'ün' anlamındadır.
  4. Âlî ve ulvî 'yüce' anlamındadır; bu dört çifti eş anlamlı kutusuna yazarız.
Sık yapılan hatalar
  • Şân ile şöhreti ayırıp birini başka sözcükle eşlemek — ikisi de "ün" anlamındadır.
  • Zıt anlamlı çiftleri (bâkî-fânî gibi) bu kutuya yazmak — eş anlamlılar aynı anlamı taşımalıdır.

Kendini kontrol et: Yazdığın her çiftte iki sözcüğü cümlede yer değiştirince anlam korunuyor mu?

2a-zıt anlamlıAnlamı bulunan kelimelerden zıt anlamlı olanları yazma

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
bâkî - fânî; mazlûm - zâlim; hürriyet - esâret
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Kalıcı-geçici, ezilen-ezen, özgürlük-tutsaklık zıt anlamlıdır.

  1. Tablodaki kelimelerin anlamlarını belirleriz.
  2. Bâkî 'kalıcı', fânî 'geçici' demektir; anlamca karşıttır.
  3. Mazlûm 'ezilen', zâlim 'ezen'; hürriyet 'özgürlük', esâret 'tutsaklık' anlamındadır.
  4. Bu üç çifti zıt anlamlı kutusuna yazarız.
Sık yapılan hatalar
  • Mazlûm ile zâlimi eş anlamlı sanmak — biri zulme uğrayan, diğeri zulmedendir; anlamca karşıttırlar.

Kendini kontrol et: Her çiftte bir sözcük diğerinin tam karşıtını mı anlatıyor?

2bŞiirde eş ve zıt anlamlı kelimelerin sıkça kullanılmasının nedenini açıklama

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Zıt kavramlarla özgürlük-esaret karşıtlığı vurgulanır, eş anlamlılarla anlam güçlenir ve ahenk sağlanır.
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar

Çözüm Yolu

Şair düşüncesini karşıtlıklarla belirginleştirir; eş anlamlı sözcükler anlatımı zenginleştirir ve kafiye, vezin uyumuna yardım eder.

  1. Bulduğun zıt çiftlerin (hürriyet-esâret, zâlim-mazlûm) şiirin ana düşüncesiyle bağlantısını düşün.
  2. Zıt kavramların özgürlük ile baskı karşıtlığını belirginleştirdiğini yaz.
  3. Eş anlamlı sözcüklerin aynı düşünceyi tekrarlayarak vurguyu güçlendirdiğini ekle.
  4. Bu sözcüklerin ölçü, uyak ve ahenk sağlamaya da yardım ettiğini belirt.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Okuru etkilemek ve ikna etmek için kavramların karşılaştırılması (Şiirin coşkulu, seslenen üslubuyla ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Sık yapılan hatalar
  • Yalnızca "şair öyle istemiş" demek — kullanımın anlama ve ahenge katkısını açıklamalısın.
  • Sadece zıt ya da sadece eş anlamlılara değinmek — soru ikisini birlikte soruyor.

Kendini kontrol et: Cevabında hem eş hem zıt anlamlıların şiire katkısını ayrı ayrı açıkladın mı?

1-bâkîTablo: bâkî sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Kalıcı, ölümsüz
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Bâkî, sonsuza dek süren, kalıcı demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği beyti bulup neyin sürekli olduğunun anlatıldığına bak.
  2. "Bâkî"nin bitmeyen, sonsuza dek süren anlamını tahmin et; TDK sözlüğünde "kalıcı, ölümsüz" olarak doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Bâkî"yi "geri kalan, artan" diye yazmak — o anlam matematiktedir; şiirde "kalıcı, ölümsüz" demektir.

Kendini kontrol et: "Bâkî"nin zıttı olan "fânî" ile anlamları gerçekten karşıt mı?

1-menfaatTablo: menfaat sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Yarar, çıkar
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Menfaat, kazanç ve yarar demektir.

  1. 23. beyitteki "Vazîfem menfaatten hakkım ağrâz-ı hükûmetten" dizesini oku.
  2. Şairin görevini kişisel kazançtan üstün tuttuğunu fark et; "menfaat"in "yarar, çıkar" olduğunu sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Menfaat"i yalnızca olumsuz "bencillik" sanmak — sözcük genel olarak yarar, çıkar anlamındadır.

Kendini kontrol et: "Kendi menfaatini düşünmek" ifadesinde "çıkar" sözcüğü aynı anlamı veriyor mu?

1-âlîTablo: âlî sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Yüce, yüksek
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Âlî, yüksek ve değerli anlamındadır.

  1. 23. beyitteki "recâ vü havften indimde âlîdir" ifadesini bul; görevin her şeyden üstün tutulduğunu gör.
  2. Bağlamdan "âlî"nin "yüce, yüksek" anlamına geldiğini tahmin et ve sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Âlî"yi "Ali" özel adıyla karıştırmak — düzeltme işaretli "âlî" yüce anlamında bir sıfattır.

Kendini kontrol et: "Âlî" ile "ulvî" sözcükleri benzer anlam taşıyor mu?

1-kıymetTablo: kıymet sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Değer
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Kıymet, bir şeyin değeri demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede bir şeyin öneminden söz edildiğine dikkat et.
  2. "Kıymet"in "değer" anlamına geldiğini günlük kullanımdan ("kıymet bilmek") çıkar ve sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Kıymet"i "kıyamet" ile karıştırmak — yazılışları benzer ama "kıyamet" dünyanın sonu demektir.

Kendini kontrol et: "Kıymetli eşya" yerine "değerli eşya" diyebiliyor musun?

1-âlemTablo: âlem sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Dünya, evren
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Âlem, dünya ve evren anlamlarına gelir.

  1. 22. beyitteki "âlâm-ı gurbet" ile karıştırmadan, "âlem" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul.
  2. "Âlem"in bütün varlıklar, dünya ve evren anlamına geldiğini sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Âlem"i 22. beyitteki "âlâm" (acılar) ile karıştırmak — yazılışları benzer ama anlamları farklıdır.

Kendini kontrol et: "Âlem" ile "cihân" eş anlamlı mı?

1-şânTablo: şân sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Ün, şeref
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Şân, üstün değer ve şöhret demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede saygınlık ve onurdan söz edildiğini fark et.
  2. "Şân"ın "ün, şeref" anlamına geldiğini "şanlı bayrak" gibi kullanımlardan çıkar ve sözlükten doğrula.
Sık yapılan hatalar
  • "Şân"ı "şans" sanmak — şans talih demektir; "şân" ün ve şeref anlamındadır.

Kendini kontrol et: "Şân" ile "şöhret" sözcüklerini aynı cümlede yer değiştirebiliyor musun?

1-ulvîTablo: ulvî sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Yüce, kutsal
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Ulvî, çok yüksek ve soylu demektir.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede hürriyetin yüceltildiğine dikkat et.
  2. "Ulvî"nin "yüce, kutsal" anlamına geldiğini "ulvî bir amaç" kullanımından çıkar ve sözlükten doğrula.

Kendini kontrol et: "Ulvî" ile "âlî" sözcükleri eş anlamlı mı?

1-bahtTablo: baht sözcüğünün anlamı

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Talih, kader, şans
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Baht, kişinin yazgısı veya şansıdır.

  1. Sözcüğün geçtiği dizede insanın yazgısından söz edildiğini fark et.
  2. "Baht"ın "talih, kader, şans" anlamına geldiğini "bahtı açık" deyiminden çıkar ve sözlükten doğrula.

Kendini kontrol et: "Bahtı kara" deyiminde "baht" yerine "talih" koyunca anlam korunuyor mu?