Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 43 Cevapları

Turnalar uçarken birbiri ardına dizilir; 'katar' sıra demektir.

1. "Katar katar olmuş gelir, turnalar" dizesini oku ve turnaların nasıl uçtuğunu gözünde canlandır.
2. "Katar" sözcüğünün art arda dizilmiş hayvan sırası demek olduğunu sözlükten doğrula.
3. Anlamı yaz: sıra sıra, art arda.
4. Dizeye "sıra sıra" koyup anlamın bozulmadığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: dizi dizi (Art arda sıralanma anlamını koruduğu için öneri olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: "Sıra sıra olmuş gelir, turnalar" dizesi anlamca tutarlı mı?

Metinde 'geliyor' fiili; cümlede kazanç anlamında isim kullanıldı.

1. "Katar katar olmuş gelir, turnalar" dizesinde "gelir"in "gelmek" fiili olduğunu belirle.
2. "Gelir" sözcüğünün isim olarak "kazanç" anlamını hatırla.
3. Bu anlamla bir cümle kur.
4. Cümlendeki "gelir"in bir hareket değil, para kazancı anlattığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu dükkânın gelirinin bir kısmı köy okuluna bağışlanıyor. ("Gelir" kazanç anlamında isim olarak kullanıldığı için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki "gelir" yerine "kazanç" koyabiliyor musun?

Dizede 'sarmak' mektubu bağlamak demek; 'ilgisini çekmek' veya 'saray' anlamı farklı bir anlamdır.

1. "Kanadın altına nâme sarayım" dizesinde "sarayım"ın "sarmak" fiilinden geldiğini ve "bağlayayım" anlamında olduğunu belirle.
2. "Sarmak" fiilinin mecaz anlamını düşün: ilgisini çekmek, etkilemek.
3. Ya da "saray" ismine iyelik eki getirerek "benim sarayım" anlamını kullan.
4. Seçtiğin anlamla bir cümle kur ve dizedekinden farklı olduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu roman beni çok sardı. ("Sarmak" ilgisini çekmek anlamında kullanıldığı için geçerlidir.) · Bu küçük ev benim sarayım. (Sözcük "saray" ismi ve iyelik ekiyle kullanıldığı için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki sözcük yerine "bağlayayım" koyunca anlam bozuluyor mu? Bozuluyorsa anlam farklıdır.

Metinde 'aramak' fiili; cümlede dinlenme süresi anlamında isim kullanıldı.

1. "Avcu tuzak kurmuş, var yolun ara" dizesinde "ara"nın "aramak" fiilinin emri olduğunu belirle.
2. "Ara" sözcüğünün isim anlamlarını düşün: iki şey arasındaki boşluk ya da dinlenme süresi.
3. Bu anlamlardan biriyle bir cümle kur.
4. Cümlendeki "ara"nın bir şey aramayı anlatmadığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İki ev arasındaki ara oldukça daraldı. ("Ara" iki şey arasındaki uzaklık anlamında kullanıldığı için geçerlidir.) · Kardeşimle aram çok iyidir. ("Ara" iki kişi arasındaki ilişki anlamında kullanıldığı için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki "ara" yerine "teneffüs" ya da "boşluk" koyabiliyor musun?

Turnaların uçuşundaki dalgalı, eğri hareketi anlatır.

1. "Eğrim eğrim ne hoş gelir, turnalar" dizesini oku.
2. "Eğri" kökünden anlamı tahmin et: düz olmayan, kıvrımlı.
3. Turnaların gökyüzünde dalgalanarak uçtuğunu düşünerek anlamı yaz: kıvrıla kıvrıla.
4. Dizeye "kıvrım kıvrım" koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: kıvrıla kıvrıla (Dalgalı, kıvrımlı hareket anlamını koruduğu için öneri olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin söz turnaların hoş, kıvrımlı uçuşunu anlatıyor mu?

Eski dilde nâme mektup demektir; sevgiliye gönderilecek haber kastedilir.

1. "Kanadın altına nâme sarayım" dizesini ve devamındaki "haber alayım" sözünü oku.
2. Turnaya bağlanıp sevgiliye gönderilecek şeyin bir haber olduğunu çıkar.
3. Sözlükten "nâme"nin mektup anlamına geldiğini doğrula.
4. Dizeye "mektup" koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kendini kontrol et: "Kanadın altına mektup sarayım" dizesi bağlama uyuyor mu?

Mevlâ, işi düzeltecek yüce güç olarak Allah'ı belirtir.

1. "Hepimizin işi Mevlâm onara" dizesini oku.
2. Herkesin işini düzeltebilecek gücün kim olduğunu düşün.
3. Sözlükten "Mevlâ"nın Allah anlamına geldiğini doğrula.
4. Yerine "Yaratıcı" ya da "Tanrı" önerip dizeyi yeniden oku.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Rabbim (Allah anlamını koruduğu için öneri olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin sözle dize "herkesin işini Allah düzeltsin" anlamını veriyor mu?

Mektubu turnanın kanadının altına bağlamak anlamında kullanılır. TDK ile kontrol edilmeli.

1. "Kanadın altına nâme sarayım" dizesinde sözcüğün geçtiği yeri bul.
2. Mektubun turnanın kanadına nasıl tutturulacağını düşün.
3. Anlamı yaz: bir şeyi başka bir şeye dolayarak bağlamak, iliştirmek.
4. Dizeye "bağlayayım" koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: dolamak (Mektubu kanada çevirerek tutturma anlamı kastedilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önerdiğin sözcükle dize "mektubu kanadın altına bağlayayım" anlamını veriyor mu?

'İşi Mevlâ onara' ifadesi, işi Allah düzeltsin demektir.

1. "Hepimizin işi Mevlâm onara" dizesini oku.
2. "Onarmak"ın bozuk bir şeyi eski hâline getirmek olduğunu hatırla.
3. Dizede bozulan şeyin "iş" olduğunu fark et ve anlamı yaz: düzeltmek, yoluna koymak.
4. Dizeye "düzelte" koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: yoluna koymak (İşlerin iyiye gitmesi anlamını koruduğu için öneri olarak geçerlidir.)

Kendini kontrol et: "Hepimizin işini Mevlâm düzelte" dizesi anlamca tutarlı mı?

'Aslı nereli' sorusu yavrunun nereli olduğunu, kökenini sorar.

1. "O yavruya sorun aslı nereli" dizesini oku.
2. "Nereli" sorusunun birinin memleketini, geldiği yeri sorduğunu fark et.
3. Anlamı yaz: kök, köken, memleket.
4. Dizeye "kökeni" koyup anlamın korunduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: memleketi ("Nereli" sorusuyla uyumlu olarak geldiği yer anlamını koruduğu için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: "O yavruya sorun kökeni nereli" dizesi anlamca tutarlı mı?

Metinde 'sürüp gitmez' anlamında; cümlede 'bir yerde konaklamak' anlamı verildi.

1. "Böyle kalmaz elbet sonu hoş olur" dizesinde "kalmaz"ın anlamını belirle: bu durum sürüp gitmez.
2. "Kalmak" fiilinin başka anlamlarını düşün: bir yerde oturmak, konaklamak, artmak.
3. Bu anlamlardan birini seç ve "kalmaz" biçimini kullanan bir cümle kur.
4. Cümlendeki anlamın dizedeki anlamdan farklı olduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu sınıfta hiç kimse dersten sonra kalmaz. ("Bir yerde durmak, ayrılmamak" anlamında kullanıldığı için geçerlidir.) · Bu fiyata alırsan cebinde hiç para kalmaz. ("Artmamak, geriye bir şey bulunmamak" anlamında kullanıldığı için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki "kalmaz" yerine "sürmez" koyunca anlam bozuluyor mu? Bozuluyorsa anlam farklıdır.

Metinde 'aşağı konma' anlamında; cümlede bir hastalık adı olarak kullanıldı.

1. "İnme turnam inme sen bu pınara" dizesinde "inme"nin anlamını belirle: aşağı konma, alçalma.
2. "İnme" sözcüğünün başka anlamlarını düşün: bir hastalık adı ya da yerden aşağı iniş.
3. Farklı anlamlardan birini seç ve "inme" sözcüğüyle bir cümle kur.
4. Cümlendeki anlamın dizedeki emir anlamından farklı olduğunu kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dedemin geçirdiği inme sol kolunu etkilemiş. ("İnme" hastalık adı olarak kullanıldığı için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki "inme" birine aşağı konmamasını söyleyen bir emir mi? Değilse anlam farklıdır.