Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 45 Cevapları

Türküler bent ve kavuştaktan oluşur. Üçer dizelik bölümler bent, her bentten sonra tekrar edilen 'Katar katar... turnalar' dizeleri kavuştaktır.

1. Turnalar türküsünün dize gruplanışına bakıldı.
2. Konunun işlendiği üçer dizelik bölümler bent olarak belirlendi.
3. Her bentten sonra aynen yinelenen 'Katar katar... / Eğrim eğrim...' iki dizesi kavuştaktır.

Kendini kontrol et: Bent sayısı ile kavuştağın tekrar sayısı birbirine eşit mi?

Dizeler 11 heceden oluşur: İ-ki tur-nam ge-lir ak-lı ka-ra-lı. Kavuştak dizeleri de 11 hecelidir.

1. Türkünün dizelerinin heceleri sayıldı: İ-ki tur-nam ge-lir ak-lı ka-ra-lı = 11 hece.
2. Kavuştak dizesi de sayıldı: Ka-tar ka-tar ol-muş ge-lir tur-na-lar = 11 hece.
3. Hece sayısının dizelerde eşit olması hece ölçüsünün kullanıldığını gösterir.
4. Duraklar 'İki turnam gelir / aklı karalı' biçiminde 6+5 bölünüyor.

Kendini kontrol et: Rastgele seçtiğin başka bir dizenin hece sayısı da 11 çıkıyor mu?

Asonans aynı ünlünün dizede tekrarıdır. 'Katar katar olmuş gelir turnalar' dizesinde a ünlüsü, 'eğrim eğrim ne hoş gelir' dizesinde e ünlüsü belirgindir.

1. Asonans, dizede aynı ünlünün tekrarlanmasıyla oluşan ses benzerliğidir.
2. 'Katar katar olmuş gelir, turnalar' dizesinde a ünlüsünün sık geçtiği görüldü.
3. 'Eğrim eğrim ne hoş gelir' dizesinde e ünlüsünün yinelendiği belirlendi.

Kabul edilebilir başka cevaplar: 'İki turnam gelir aklı karalı' dizesinde a ve i ünlülerinin tekrarı (Dizede aynı ünlünün belirgin biçimde yinelendiği gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Örnek dizende seçtiğin ünlüyü saydığında en az dört kez geçiyor mu?

Aliterasyon aynı ünsüzün dizelerde tekrarıdır. Kavuştaktaki k, t ve r sesleri ile 'İnme turnam inme' dizesindeki n sesi örnek verilebilir.

1. Aliterasyon, dizede aynı ünsüzün tekrarlanmasıyla oluşan ses benzerliğidir.
2. 'Katar katar olmuş gelir turnalar' dizesinde k, t ve r ünsüzlerinin sık yinelendiği görüldü.
3. 'İnme turnam inme' dizesinde n ünsüzünün tekrarı da ek örnek olarak bulunur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: 'İnme turnam inme sen bu pınara' dizesinde n ve m ünsüzlerinin tekrarı (Dizede aynı ünsüzün belirgin biçimde yinelendiği gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Örnek dizende seçtiğin ünsüzü saydığında birkaç kez geçtiğini gösterebiliyor musun?

Son bentte kökler (sor, sar, al) ortak ses taşımaz; benzerlik ekten gelir, bu yüzden redif sayılır.

1. Her bendin dize sonlarındaki ortak sesler karşılaştırıldı.
2. 1. bent: karalı/yaralı/nereli; ortak ses kökte (r) ve ekte (-lı/-li) bulunur.
3. 2. bent: pınara/ara/onara; 3. bent: kış/taş/hoş, ardından gelen 'olur' rediftir.
4. 4. bent: sor-, sar-, al- köklerinde ortak ses yok; '-ayım' ekleri rediftir.

Kendini kontrol et: Redifleri sildiğinde dize sonlarında kalan ortak ses, kökün bir parçası mı?

Redif, kafiyeden sonra aynen tekrarlanan ek veya sözcüktür. Bentlerde -lı/-li, olur ve -ayım; kavuştakta "gelir, turnalar" redif olarak tekrarlanır.

1. Redifin, kafiyeden sonra dize sonlarında aynı görevde ve aynen tekrar eden ek veya sözcük olduğunu hatırla.
2. Birinci bentte "karalı, yaralı, nereli" sözcüklerinde kafiyeden sonra tekrar eden "-lı/-li" ekini bul.
3. Üçüncü bentte "kış olur, taş olur, hoş olur" dizelerinde aynen tekrar eden "olur" sözcüğünü belirle.
4. Dördüncü bentte "sorayım, sarayım, alayım" sözcüklerinde ortak "-ayım" ekini ayır.
5. Kavuştakta her seferinde tekrar eden "gelir, turnalar" sözünü de ekleyip örnekleri Redif satırına yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın her redifi dize sonlarından sildiğinde geriye kalan sözcüklerin sonunda hâlâ ortak bir ses kalıyor mu?

İkilemeler ve 'inme' sözcüğünün tekrarı kelime tekrarıdır. Kavuştağın her bentten sonra aynen yinelenmesi dize tekrarıdır.

1. Türküde aynı biçimde tekrar eden kelimeler ve dizeler arandı.
2. Kelime tekrarları: 'katar katar', 'eğrim eğrim' ikilemeleri ve 'inme turnam inme'deki 'inme'.
3. Dize tekrarı: iki dizelik kavuştak her bentten sonra aynen yinelenir.

Kendini kontrol et: Tabloya hem en az bir kelime tekrarı hem de bir dize tekrarı yazdın mı?

Hikâyede kişi ve turnalar görünüşleriyle anlatılır. Betimlemede en çok sıfat kullanılır; sıfatlar varlıkları niteler ve okuyucunun zihninde canlandırmayı kolaylaştırır.

1. Türkünün konusunu hatırla: yaralı turna, avcı, sevgiliden haber bekleme.
2. Bu konudan bir olay seç ve hikâyen için bir başkahraman belirle.
3. Başkahramanı ve turnaları görünüş özellikleriyle betimleyen cümleler yaz.
4. Betimleme cümlelerindeki sözcüklerin türünü incele ve en çok sıfat kullandığını fark et.
5. Sıfatların varlıkların niteliğini bildirerek okurun zihninde canlandırma yaptığını gerekçe olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sürüsünden ayrı düşen bir turnanın gözünden, sevgiliye götürülen mektubun hikâyesi (Türkünün içeriğine uygun olup başkahraman ve turnalar betimlenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Betimleme cümlelerinde "nasıl?" sorusuna cevap veren sözcüklerin altını çizdiğinde çoğu sıfat mı?