Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 58›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Kuvvet ve Etkileri
Bilgi notu
Kuvvet ve Etkileri
- Kuvvet, bir cismi iten ya da çeken etkidir; birimi newton (N), ölçen alet dinamometredir.
- Kuvvet duran bir cismi hareket ettirebilir.
- Hareket eden cismin hızını artırabilir, azaltabilir, cismi durdurabilir veya yönünü değiştirebilir.
- Esnek ve yumuşak cisimlerin şeklini değiştirebilir.
- Aynı cisme uygulanan kuvvet büyüdükçe etkisi de genellikle artar.
Örnek: Masada duran bir kalemi parmağınla ittiğinde kalem ilerliyor. Kuvvet hangi türdendir ve cisme etkisi nedir?
Çözüm: Kalem önce duruyordu, sonra hareket etti; kuvvet duran cismi hareket ettirmiştir. Parmak kalemi ittiği için kuvvet itme türündendir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kuvvetin ölçü birimi nedir ve kuvvet hangi araçla ölçülür?
Bir çekmeceyi kulpundan tutup kendine doğru açıyorsun. Bu eylemde uygulanan kuvvetin türünü yaz.
Bir süngeri avucunun içinde sıktığında kuvvetin süngere etkisi nedir?
Uygulama
Salıncakta ileri doğru sallanan arkadaşını, salıncak tam ileri giderken arkadan, gidiş yönünde itiyorsun. Salıncağın hızı nasıl değişir? Nedenini yaz.
Aynı yayı önce 2 N, sonra 6 N büyüklüğündeki kuvvetle geriyorsun (yay esneklik sınırını aşmıyor). Hangi durumda yayın uzaması daha fazladır? Nedenini yaz.
Bir voleybolcu kendisine doğru gelen topu elleriyle karşıya geri gönderiyor. Kuvvet topun hareketini nasıl etkilemiştir?
Düşün
Ada, oyun hamurundan bir top yapıyor. Topu önce avucuyla bastırıp yassılaştırıyor. Sonra yeniden top yapıp masada duran bu topu parmağıyla itiyor ve top yuvarlanmaya başlıyor. İki durumda kuvvetin hamur topa etkilerini karşılaştırarak açıklayın.
Düz yolda hızla giden Deniz, önüne çıkan engelden kaçınmak için bisikletin fren kolunu önce hafifçe, sonra sertçe sıkıyor. Frenin bisikletin hareketine etkisini kuvvetin etkileri açısından açıklayın ve kolu sert sıkmanın sonucunu yorumlayın.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Birim newton (N); dinamometre ile ölçülür. | Kuvvet N cinsinden ifade edilir ve esnek yaylı bir araç olan dinamometreyle ölçülür. | 8 |
| 2 | Çekme. | Çekmece sana doğru hareket ettiği için kuvvet çekme türündedir. | 8 |
| 3 | Süngerin şeklini değiştirir. | Sünger esnek ve yumuşak bir cisim olduğu için kuvvetle şekli değişir. | 8 |
| 4 | Hızı artar; kuvvet hareketle aynı yönde uygulandığı için salıncak hızlanır. | Hareket yönünde uygulanan kuvvet cismin hızını artırır. | 12 |
| 5 | 6 N'lik kuvvet uygulandığında; kuvvet büyüdükçe şekil değişimi de artar. | 6 N, 2 N'den büyüktür; büyük kuvvet yayı daha çok uzatır. | 12 |
| 6 | Topun hareket yönünü değiştirmiştir (top geri döner). | Gelen topa ters yönde kuvvet uygulanınca topun yönü değişir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Bastırma sırasında hamurun şeklinin değiştiğini belirtir (6 puan); itme sırasında duran topun harekete geçtiğini belirtir (6 puan); kuvvetin bir durumda şekli, diğer durumda hareketi değiştirdiğini, yani aynı cisme uygulanan kuvvetin farklı etkiler yapabildiğini yorumlar (8 puan). | Bastırmada şekil değişir, itmede duran cisim harekete geçer; kuvvetin etkisi uygulanış biçimine göre farklılaşır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Fren, tekere hareketin tersi yönünde kuvvet uygular (6 puan); bisikletin hızı azalır ve sonunda durabilir (6 puan); kolu sert sıkmak uygulanan kuvveti büyütür, bu yüzden hız daha çabuk azalır ve bisiklet daha kısa sürede durur (8 puan). | Harekete ters yönde uygulanan kuvvet hızı azaltır; kuvvet büyüdükçe etkisi artar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kuvvetin yalnızca cismi hareket ettirdiğini sanıp şekil değiştirme etkisini unutmak. · Kuvvetin birimini newton yerine kilogram ya da metre olarak yazmak.
Öz kontrol: Cevabımda kuvvetin hareket (hız, yön) ve şekil üzerindeki etkilerinden hangilerini yazdım, hangisini atladım?