Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 81›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Hava ve Suyun Sürtünmesi (Direnci)
Bilgi notu
Hava ve Suyun Sürtünmesi (Direnci)
- Hava ve su akışkandır; içlerinde hareket eden cisme hareketinin ters yönünde sürtünme kuvveti uygularlar.
- Bu kuvvete hava direnci ya da su direnci de denir.
- Cismin ortamla temas eden yüzeyi genişledikçe direnç artar.
- Su, havadan daha yoğundur; bu yüzden cisme daha çok direnç gösterir.
Örnek: Aynı bilye aynı yükseklikten önce boş bir tüpe, sonra zeytinyağı dolu aynı tüpe bırakılıyor. Bilye boş tüpte 2 saniyede, yağlı tüpte 6 saniyede dibe ulaşıyor. Hangi ortam daha çok direnç gösterir?
Çözüm: Süreleri karşılaştır: 6 s > 2 s. Daha uzun sürede inen bilye daha çok yavaşlatılmıştır. Demek ki zeytinyağı, havadan daha çok direnç gösterir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir cisim hava içinde hareket ederken ona hareketinin ters yönünde uygulanan kuvvete genel olarak ne ad verilir?
Aynı bilye aynı yükseklikten önce boş bir kavanoza, sonra bal dolu aynı kavanoza bırakılıyor. Bilye hangi kavanozda dibe daha geç ulaşır?
Sürtünme kuvveti, hareket eden cismin hareket yönüne göre hangi yöndedir?
Uygulama
Kütleleri eşit iki kâğıt parçasından A düz hâlde, B sıkıca buruşturulmuş hâldedir. İkisi aynı anda aynı yükseklikten bırakılırsa hangisi yere önce ulaşır? Gerekçeni bir cümleyle yaz.
Havuzda suyun içinde yürümek, aynı kişi için kuruda yürümekten daha zordur. Bunun nedenini sürtünme kuvvetiyle ilişkilendirerek yaz.
Bir paraşütçü paraşütünü açtığında düşme hızı neden azalır?
Düşün
Zeynep, 'Su, zeytinyağından daha az direnç gösterir.' tahminini sınamak istiyor. Aynı bilyeyi iki ayrı sıvıda bırakacak. Deneyin adil olması için aynı tutulması gereken iki şeyi ve ölçülmesi gereken niceliği yaz; ardından sonucu nasıl yorumlayacağını açıkla.
Şu gözlemler yapılmıştır: (1) Açık paraşüt, kapalı paraşütten daha yavaş iner. (2) Bir taş suda, havadakinden daha yavaş düşer. (3) Bir bisikletli, dik oturduğunda eğilerek giderken olduğundan daha çok zorlanır. Bu üç gözlemden hangi ortak sonuçlara varabilirsin? Gerekçelendir.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sürtünme kuvveti (hava direnci). | Akışkanlar, içlerinde hareket eden cisme hareketine ters yönde sürtünme kuvveti uygular. | 8 |
| 2 | Bal dolu kavanozda. | Bal, havadan çok daha fazla direnç gösterir; bu yüzden bilye bal içinde daha çok yavaşlar. | 8 |
| 3 | Hareket yönünün tersi yönünde. | Sürtünme kuvveti hareketi engellemeye çalışır, bu yüzden hareketin tersi yönünde etki eder. | 8 |
| 4 | B (buruşturulmuş kâğıt) önce ulaşır; havayla temas eden yüzeyi küçük olduğu için hava direnci daha azdır. | Yüzey küçüldükçe cismin gördüğü hava direnci azalır, bu yüzden daha çabuk düşer. | 12 |
| 5 | Su, havadan daha çok direnç gösterir; hareket eden bedene daha büyük sürtünme kuvveti uygular, bu yüzden suda yürümek daha zordur. | Su, hava göre daha yoğun olduğundan hareketi daha çok engeller. | 12 |
| 6 | Açılan paraşütün yüzeyi genişler; havayla temas artar, hava direnci büyür ve düşme hızı azalır. | Yüzey genişledikçe hava direnci artar; artan direnç hızı azaltır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Aynı bilye (aynı cisim) kullanılması (4 puan); aynı yükseklikten, aynı boy ve miktardaki kaplarla bırakılması (4 puan); ölçülecek nicelik: bilyenin dibe ulaşma süresi (4 puan); yorum: süresi daha kısa olan sıvı daha az direnç gösterir, su daha kısa sürede inişe izin veriyorsa tahmin doğrulanır (8 puan). Toplam 20 puan. | Adil deneyde yalnızca sıvı değişir, diğer koşullar sabit kalır; dibe ulaşma süresi direnci karşılaştırmayı sağlar. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Hava ve su gibi ortamlar, içlerinde hareket eden cisme direnç (sürtünme) uygular (6 puan); cismin ortamla temas eden yüzeyi büyüdükçe direnç artar (gözlem 1 ve 3 ile) (7 puan); su havadan daha çok direnç gösterir (gözlem 2 ile) (7 puan). Toplam 20 puan. | Üç gözlem ortak olarak ortamın uyguladığı sürtünmeyi ve yüzey alanı ile ortam türünün etkisini gösterir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Havanın boşluk olduğunu ve cisme hiçbir kuvvet uygulamadığını düşünmek. · Yalnızca ağır cisimlerin daha hızlı düşeceğini sanıp ortamın ve yüzey genişliğinin etkisini yok saymak.
Öz kontrol: Bu cisim hangi ortamda hareket ediyor ve ortamın direnci cismin hızını nasıl değiştirir?