Ana sayfa›Fen Bilimleri 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 104›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 5. sınıf · Devre Elemanları ve Semboller
Bilgi notu
Devre Elemanları ve Semboller
- Basit bir elektrik devresi enerji kaynağı, alıcı, anahtar ve bağlantı kablolarından oluşur.
- Pil devreye enerji verir; ampul, zil ve motor gibi alıcılar bu enerjiyi ışığa, sese ya da harekete çevirir.
- Anahtar devreyi açıp kapatır: kapalıyken akım geçer, açıkken geçmez.
- Devre elemanları ortak sembollerle gösterilir; böylece devre şeması herkes tarafından aynı şekilde okunur.
Örnek: Bir devrede zil, iki pil, anahtar ve kablolar var. Anahtar açıkken zil çalar mı? Neden?
Çözüm: Anahtar açıkken devre tamamlanmaz. Akım geçemediği için zil çalmaz. Anahtar kapatılınca devre tamamlanır ve zil çalar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir el fenerinin içinde pil, ampul, düğme ve metal şeritler bulunur. Bu parçalardan hangisi devreyi açıp kapatan elemandır?
Devre şemalarında gerçek eşyaların resmini çizmek yerine neden semboller kullanılır? Bir neden yazınız.
Bir devredeki ampul ışık veriyorsa devredeki anahtar hangi durumdadır?
Uygulama
Ece, pil, zil, anahtar ve kablolardan bir devre kurdu. Anahtarı kapattığında zil çaldı. Bu devrede enerji kaynağı, alıcı ve devreyi kontrol eden eleman hangileridir? Anahtarı açarsa zile ne olur?
Pil, motor, anahtar ve kablolardan oluşan bir oyuncak arabada anahtar açıldığında motor duruyor. Motorun durmasının nedenini elektrik akımı kavramını kullanarak yazınız.
Pil, zil, ampul ve motor elemanlarını enerji kaynağı ve alıcı olmak üzere iki gruba ayırınız.
Düşün
Farklı ülkelerden öğrencilerin katıldığı bir bilim şenliğinde devre şemaları çizilecektir. Devre elemanları için ortak semboller kullanılmasının üç yararını gerekçeleriyle açıklayınız.
Ali, 'Bir devrede anahtarın açık ya da kapalı olmasının ampulün yanmasına etkisi yoktur' diyor. Ali'nin iddiasını gerekçelendirerek değerlendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Düğme (anahtar). | Devreyi açıp kapatan eleman anahtardır; el fenerinde bu görevi düğme yapar. | 8 |
| 2 | Semboller herkes için aynı anlama gelir (ortak anlaşılır); ayrıca hızlı ve kolay çizilir. Bu nedenlerden biri yazılmışsa tam puan verilir. | Semboller ortak bir dil gibi çalışır; herkes aynı şemayı aynı biçimde okur ve çizim kısalır. | 8 |
| 3 | Kapalı durumdadır. | Ampulün yanması için akımın geçmesi gerekir; akım yalnız kapalı anahtardan geçer. | 8 |
| 4 | Enerji kaynağı: pil. Alıcı: zil. Devreyi kontrol eden eleman: anahtar. Anahtar açılırsa zil susar (çalmaz). | Pil enerji verir, zil enerjiyi kullanır, anahtar devreyi açıp kapatır; açık anahtarda akım geçmez. | 12 |
| 5 | Anahtar açılınca devre tamamlanmaz; elektrik akımı devrede dolaşamaz. Akım olmadığı için motor enerji alamaz ve durur. | Akımın geçmesi için devrenin kapalı bir yol oluşturması gerekir; açık anahtar yolu keser. | 12 |
| 6 | Enerji kaynağı: pil. Alıcılar: zil, ampul, motor. | Pil enerjiyi sağlar; zil, ampul ve motor bu enerjiyi ses, ışık ve harekete dönüştürür. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) Dil farkı olsa bile herkes sembolden aynı anlamı çıkarır (7 puan). (2) Semboller gerçek resimlerden çok daha hızlı ve kolay çizilir, şemada yer kazandırır (6 puan). (3) Ortak sembollerle devre yanlış anlaşılmadan okunur ve hata azalır (7 puan). | Sembol ortak bir dil görevi görür; çizimi kısaltır ve yanlış yorumlamayı azaltır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: İddianın yanlış olduğunu belirtme (4 puan). Anahtar kapalıyken devre tamamlanır, akım geçer ve ampul yanar (8 puan). Anahtar açıkken devre kesilir, akım geçmez ve ampul yanmaz (8 puan). | Anahtar devrenin yolunu açıp kapatır; ampulün yanıp yanmaması buna bağlıdır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Anahtar açıkken de akım geçtiğini sanıp ampulün yanacağını düşünür. · Devre şemasında gerçek elemanın resmini çizmeye çalışır, ortak sembolü kullanmaz.
Öz kontrol: Devremde enerji kaynağı, alıcı, anahtar ve bağlantı kablosu var mı ve anahtar kapandığında akım için kapalı bir yol oluşuyor mu?