Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 36›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Işığın Kırılması ve Mercekler
Bilgi notu
Işığın Kırılması ve Mercekler
- Işık, bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirir; buna kırılma denir.
- Gelme ve kırılma açıları, ışının yüzeyin normaliyle (yüzeye dik doğru) yaptığı açılardır.
- Seyrek ortamdan yoğun ortama geçen ışın normale yaklaşır, yoğundan seyreğe geçen ışın normalden uzaklaşır.
- İnce kenarlı mercek ışığı toplar, kalın kenarlı mercek ışığı dağıtır; büyüteç, mikroskop, fotoğraf makinesi gibi araçlarda mercek kullanılır.
Örnek: Havadan suya 40° gelme açısıyla giren ışının kırılma açısı 40°'den büyük müdür, küçük müdür?
Çözüm: Hava seyrek, su yoğun ortamdır. Seyrekten yoğuna geçen ışın normale yaklaşır; bu yüzden kırılma açısı 40°'den küçük olur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine ne ad verilir?
İnce kenarlı bir mercek, kendisine gelen paralel ışınları nasıl etkiler? Bu merceğe hangi ad da verilir?
Büyüteç hangi tür mercekten yapılmıştır?
Uygulama
Işık sudan havaya geçerken normale yaklaşır mı, uzaklaşır mı? Gelme açısı 30° ise kırılma açısı 30°'den büyük mü, küçük mü olur?
Havadan cama geçen bir ışının gelme açısı 50°, kırılma açısı 32°'dir. Işık normale yaklaşmış mıdır, uzaklaşmış mıdır? Hangi ortam daha yoğundur?
Can, güneş ışığını kâğıt üzerinde bir noktada toplamak için elindeki mercekleri kullanacak. İnce kenarlı mı, kalın kenarlı mı mercek kullanmalıdır? Nedenini yazın.
Düşün
Yazın bir ormanlık alanda bırakılan içi su dolu şeffaf bir cam şişenin yangına neden olabileceği söyleniyor. Bu olayı ışığın kırılması ve mercek kavramlarıyla açıklayın ve alınabilecek bir önlemi yazın.
Elif, içinde su olan şeffaf bir bardağa kalemi eğik biçimde yerleştiriyor. Kalem su yüzeyinde kırılmış gibi görünüyor. Bu görünümü, ışığın ortam değiştirirken yaşadığı değişimlerle açıklayın.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Işığın kırılması | Işık ortam değiştirirken hızı değişir ve yönü değişir; bu olaya kırılma denir. | 8 |
| 2 | Işınları kırıp bir noktada toplar; yakınsak mercek de denir. | İnce kenarlı merceğin ışınları topladığı nokta odak noktasıdır. | 8 |
| 3 | İnce kenarlı (yakınsak) mercek | Büyüteç, cismin büyük görünmesini ince kenarlı mercekle sağlar. | 8 |
| 4 | Normalden uzaklaşır; kırılma açısı 30°'den büyük olur. | Yoğun ortamdan seyrek ortama geçen ışın normalden uzaklaşır, bu yüzden kırılma açısı gelme açısından büyüktür. | 12 |
| 5 | Normale yaklaşmıştır; cam daha yoğundur. | Kırılma açısı (32°) gelme açısından (50°) küçüktür; ışık normale yaklaşıyorsa geçtiği ortam daha yoğundur. | 12 |
| 6 | İnce kenarlı mercek; çünkü ışınları odak noktasında toplar. | Kalın kenarlı mercek ışınları dağıtır, bu yüzden bir noktada toplayamaz. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: (1) Su dolu cam şişenin ince kenarlı (yakınsak) mercek gibi davrandığını yazma: 5 p. (2) Güneş ışınlarının kırılarak bir noktada toplandığını açıklama: 7 p. (3) Toplanan ışık enerjisinin kuru otları tutuşturabileceğini belirtme: 4 p. (4) Önlem (şişe, cam gibi atıkları doğaya atmamak, çöp kutusuna atmak): 4 p. Toplam 20 p. | Işık odak noktasında yoğunlaşınca bulunduğu yerin sıcaklığı artar ve yanıcı maddeler tutuşabilir. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: (1) Işığın su ile hava arasında farklı ortama geçtiğini belirtme: 4 p. (2) Işığın hızının ortamlarda farklı olduğunu belirtme: 5 p. (3) Işığın ortam değiştirirken doğrultu değiştirdiğini (kırıldığını) belirtme: 5 p. (4) Gözün ışını kırılan yolun geriye uzantısında gördüğü için kalemin su içindeki kısmının kırık veya yukarıda göründüğünü yazma: 6 p. Toplam 20 p. | Işığın doğrultu değiştirmesi, göz tarafından nesnenin gerçek yerinden farklı bir yerde algılanmasına yol açar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Gelme ve kırılma açılarını normalle değil, yüzeyin kendisiyle yapılan açı olarak ölçmek. · İnce kenarlı mercek ile kalın kenarlı merceğin ışığı toplama ve dağıtma özelliklerini birbirine karıştırmak.
Öz kontrol: Işının hangi ortamdan hangi ortama geçtiğini belirleyip normale yaklaşıp yaklaşmadığını kontrol ettim mi?