Ana sayfa›Fen Bilimleri 7. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 40›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 7. sınıf · Mercekler ve Odak Noktası
Bilgi notu
Mercekler ve Odak Noktası
- Kenarları ince, ortası kalın mercek yakınsaktır; paralel ışınları kırarak odak noktasında toplar.
- Kenarları kalın, ortası ince mercek ıraksaktır; paralel ışınları dağıtır, ışınların uzantıları odak noktasında kesişir.
- Odak noktası, asal eksene paralel ışınların (ıraksak mercekte uzantılarının) kesiştiği noktadır.
- Yakınsak mercek büyüteçte, ıraksak mercek miyop gözlüğünde kullanılır.
Örnek: Odak uzaklığı 6 cm olan yakınsak mercekle güneş ışınları kâğıda toplanacaktır. Kâğıt merceğe kaç cm uzağa konmalıdır?
Çözüm: Paralel güneş ışınları odak noktasında toplanır. Odak uzaklığı 6 cm olduğundan kâğıt merceğin 6 cm uzağına konmalıdır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kenarları ince, ortası kalın bir mercek hangi mercek türüdür ve paralel gelen ışınlara ne yapar?
Iraksak merceğe paralel gelen ışınlar kırıldıktan sonra nasıl bir yol izler?
Büyüteç hangi tür merceğe örnektir?
Uygulama
Bir öğrenci güneş ışınlarını bir mercekle kâğıt üzerinde küçük ve parlak bir noktada topluyor. Bu mercek hangi türdür ve parlak noktanın adı nedir?
Odak uzaklığı 12 cm olan bir yakınsak mercekle paralel güneş ışınları kâğıda toplanacaktır. Kâğıt ile mercek arasındaki uzaklık kaç cm olmalıdır?
Uzağı net göremeyen (miyop) bir kişinin gözlüğünde hangi tür mercek kullanılır? Bu merceğin ışınlara etkisini yazınız.
Düşün
Ece iki mercekten birini ışık huzmesine tutuyor. A merceğinden çıkan ışınlar perdede küçük bir noktada toplanıyor, B merceğinden çıkan ışınlar ise perdede geniş bir alana yayılıyor. (a) A ve B hangi tür mercektir? (b) Hangisinin kenarları kalındır? (c) B merceğinin odak noktası nasıl bulunabilir?
Bir arkadaşınız “Yakınsak mercek ışınları dağıtır, çünkü ışık mercekten geçerken kırılır.” diyor. Bu cümledeki hatayı bulup düzeltiniz ve kırılmanın iki mercek türünde de olup olmadığını belirtiniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Yakınsak mercektir; paralel ışınları odak noktasında toplar. | Kenarları ince mercek ışınları kırarak tek noktada toplar. | 8 |
| 2 | Birbirinden uzaklaşarak dağılır; ışınların uzantıları odak noktasında kesişir. | Iraksak mercek ışınları dağıtır. | 8 |
| 3 | Yakınsak (ince kenarlı) mercek. | Büyüteçte ışığı toplayan yakınsak mercek kullanılır. | 8 |
| 4 | Mercek yakınsaktır; parlak noktaya odak noktası denir. | Işınları tek noktada toplayan mercek yakınsaktır; toplanma noktası odak noktasıdır. | 12 |
| 5 | 12 cm | Paralel ışınlar odak noktasında toplanır; odak noktasının merceğe uzaklığı odak uzaklığıdır. | 12 |
| 6 | Iraksak (kalın kenarlı) mercek kullanılır; ışınları dağıtır. | Miyop gözlüğü ışınları dağıtarak görüntünün doğru yere düşmesini sağlar. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): (a) A yakınsak, B ıraksak mercektir (6 puan). (b) B merceğinin kenarları kalındır (4 puan). (c) B'den çıkan ışınların geriye doğru uzantıları çizilir; uzantıların kesiştiği nokta odak noktasıdır (10 puan). | Toplayan mercek yakınsak, dağıtan mercek ıraksaktır; ıraksak merceğin odağı uzantıların kesiştiği yerdir. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): Hata: yakınsak mercek ışınları dağıtmaz, toplar (7 puan). Kırılma hem yakınsak hem ıraksak mercekte olur; fark kırılmanın sonucundadır (6 puan). Iraksak mercek ışınları dağıtır ve uzantıları odak noktasında kesişir (7 puan). | Her iki mercekte de ışık kırılır; yakınsak mercekte ışınlar toplanır, ıraksakta dağılır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Iraksak merceğin ışınlarının kendisinin odakta kesiştiğini sanmak; kesişen ışınların uzantılarıdır. · Yakınsak ve ıraksak merceklerin kenar kalınlığını birbirine karıştırmak.
Öz kontrol: Merceğin türünü belirledikten sonra ışınların toplandığını mı yoksa dağıldığını mı kontrol ettim?