Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 114›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
Bilgi notu
Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
- Bilmediğin sözcüğün anlamı için önce onun geçtiği cümleye, sonra önceki ve sonraki cümlelere bak.
- Sözcüğün kökü ve eki de anlam ipucu verebilir.
- Tahminini sözlükle karşılaştır; yanlışsa düzelt.
- Sözlükte sözcük ek almamış biçimiyle aranır; fiiller mastar hâlinde bulunur (ör. 'gelmişti' için 'gelmek').
- Öğrendiğin sözcüğü bir cümlede kullanmak onu kalıcı hâle getirir.
Örnek: 'Kasırga köydeki çatıları uçurunca herkes büyük bir felaket yaşadı; evler yıkılmış, insanlar yardıma muhtaç kalmıştı.' Bu cümlelere göre 'felaket' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
Çözüm: Çatıların uçması, evlerin yıkılması ve yardıma ihtiyaç duyulması kötü ve zarar verici bir olayı gösterir. Tahmin: büyük zarar veren, kötü olay. Bu tahmin sözlükle kontrol edilir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
'Çiftçi, yağmur yağmadığı için ürünlerin kuruyacağından çok kaygılıydı. Geceleri uyuyamıyor, sürekli gökyüzüne bakıyordu.' Metne göre 'kaygılı' sözcüğünün anlamını tahmin ederek yazınız.
'Kitaplarımızdan' sözcüğünün anlamını sözlükte aramak için hangi biçimiyle aramalıyız?
Bir metinde anlamını bilmediğimiz sözcüğün anlamını tahmin ederken sözcüğün çevresinde hangi cümlelere bakarız?
Uygulama
'Kütüphaneci, raflardaki kitapları sınıflandırarak düzene soktu. Kimi kitapları konularına, kimilerini yazarlarına göre dizdi.' Metne göre 'sınıflandırmak' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz ve bu anlama uygun, kendi kurduğunuz bir cümle yazınız.
'Dedem ceviz ağacının gölgesinde otururken, 'Bu ağaç atalarımızdan kalan bir yadigârdır,' dedi. Babam o ağacı hiç kesmedi, bir çocuğu gibi baktı.' Metne göre 'yadigâr' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz ve tahmininizi hangi ifadeye dayandırdığınızı yazınız.
'Dağın zirvesine ulaştığımızda bütün vadiyi görebiliyorduk; aşağıdaki evler minicik kalmıştı.' Bu cümleye göre 'zirve' sözcüğünün anlamını tahmin ederek yazınız.
Düşün
'Yaşlı balıkçı denize açılmadan önce rüzgârın yönüne baktı. Gökyüzünde kara bulutlar toplanıyordu. 'Fırtına yaklaşıyor, bu havada kıyıdan ayrılmak ihtiyatsızlık olur,' dedi.' Metne göre 'ihtiyatsızlık' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz, tahmininizi metindeki iki ipucuyla destekleyiniz ve anlamca karşıtı olan bir sözcük yazınız.
Bir arkadaşınız, 'Bilmediğim sözcüğün anlamını tahmin etmek zaman kaybıdır, doğrudan sözlüğe bakmak yeter,' diyor. Bu görüşe karşı, bağlamdan tahmin etmenin yararlarını en az iki gerekçeyle açıklayınız ve tahminle sözlüğün birlikte nasıl kullanılması gerektiğini yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Endişeli, tasalı. | Çiftçinin uyuyamaması ve sürekli gökyüzüne bakması endişe duyduğunu gösterir. | 8 |
| 2 | Kitap. | Sözlükte sözcükler ek almamış (yalın) biçimleriyle bulunur. | 8 |
| 3 | Sözcüğün geçtiği cümleye ve ondan önceki ve sonraki cümlelere (bağlama) bakarız. | Sözcüğün çevresindeki ifadeler anlamı anlamak için ipucu sağlar. | 8 |
| 4 | Tam puan ölçütleri: Anlamı 'benzer özelliklere göre gruplara ayırmak, türlerine göre ayırmak' biçiminde tahmin etme: 6 puan. Sözcüğü bu anlama uygun, anlamlı bir cümlede kullanma (ör. 'Öğretmen kalemleri renklerine göre sınıflandırdı.'): 6 puan. Toplam 12 puan. | Kitapların konulara ve yazarlara göre ayrılması, sözcüğün gruplara ayırma anlamına geldiğini gösterir. | 12 |
| 5 | Anlam: atalardan kalan, hatıra olarak saklanan değerli şey. Dayanak: 'atalarımızdan kalan' ve 'hiç kesmedi, bir çocuğu gibi baktı' ifadeleri. | Ağacın atalardan kalması ve büyük özenle korunması değerli bir hatıra olduğunu gösterir. | 12 |
| 6 | Dağın en yüksek noktası, doruk, tepe noktası. | Oradan bütün vadinin görünmesi ve evlerin minicik kalması, en yüksek yerde bulunulduğunu gösterir. | 12 |
| 7 | Tam puan ölçütleri: Anlamı 'tedbirsizlik, önlem almadan dikkatsiz davranma' biçiminde tahmin etme: 6 puan. Metinden iki ipucu gösterme (ör. 'kara bulutlar toplanıyordu', 'fırtına yaklaşıyor'; her biri 4 puan): 8 puan. Karşıt anlamlı bir sözcük yazma (ör. temkin, tedbirlilik, dikkatlilik): 6 puan. Toplam 20 puan. | Balıkçının fırtınada denize açılmayı yanlış bulması, ihtiyatsızlığın önlem almamak anlamına geldiğini gösterir. | 20 |
| 8 | Tam puan ölçütleri: Tahminin okumayı kesintiye uğratmadan metni anlamayı sürdürmeye yardım ettiğini belirtme: 6 puan. Bağlamdan anlam çıkarma becerisini ve söz varlığını geliştirdiğini belirtme: 6 puan. Tahminin sözlükle kontrol edilmesi gerektiğini, ikisinin birlikte kullanılmasının en doğrusu olduğunu belirtme: 8 puan. Toplam 20 puan. | Tahmin, anlama ve çıkarım becerisini geliştirir; sözlük ise tahminin doğruluğunu denetler. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sözcüğün çevresindeki cümleleri okumadan sözcüğe tek başına anlam vermek. · Sözlükte sözcüğü ekli biçimiyle aramak (ör. 'kitaplarımızdan' yazıp aramak).
Öz kontrol: Tahminimi metindeki hangi ipucuna dayandırdım ve sözlükle kontrol ettim mi?