Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 127›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Düşünceyi Geliştirme Yolları
Bilgi notu
Düşünceyi Geliştirme Yolları
- Tanımlama, bir kavramın ne olduğunu açıklar: ‘Sabır, zorluğa katlanarak beklemektir.’
- Örneklendirme, düşünceyi somut durumlarla destekler; ‘örneğin’ sözcüğü ipucu olabilir.
- Benzetme, iki şey arasında ortak özellik kurar ve çoğu zaman ‘gibi’ ile yapılır.
- Karşılaştırma, iki varlığı benzerlik ya da farklarıyla yan yana koyar. Bilgilendirici metin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
Örnek: ‘Kitap, insanı gitmediği yerlere götüren bir yol arkadaşı gibidir.’ cümlesinde düşünce hangi yolla geliştirilmiştir?
Çözüm: Kitap, yol arkadaşına benzetilmiş ve ‘gibi’ kullanılmıştır. Bu yüzden düşünceyi geliştirme yolu benzetmedir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
‘Sabır, zor durumlarda sakin kalarak beklemeyi bilmektir.’ cümlesinde düşünce hangi yolla geliştirilmiştir?
‘Ağaç, dalları kuşlara yuva olan cömert bir ev sahibi gibidir.’ cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yolu kullanılmıştır?
‘Arılar kovan içinde topluca yaşar; kediler ise çoğunlukla tek başına dolaşır.’ cümlesinde düşünce hangi yolla geliştirilmiştir?
Uygulama
Metin: ‘Okumak sözcük hazinemizi genişletir. Örneğin her gün düzenli kitap okuyan biri yeni sözcükleri bağlamdan öğrenir. Zengin sözcük dağarcığı düşüncelerimizi daha iyi anlatmamızı sağlar.’ Metnin ikinci cümlesi düşünceyi hangi yolla geliştirmektedir? Bunu gösteren ipucunu yazınız.
Metin: ‘(1) Su, yaşam için vazgeçilmez bir kaynaktır. (2) Bitkiler susuz büyüyemez, hayvanlar ve insanlar susuz uzun süre yaşayamaz. (3) Bu nedenle suyu bilinçli kullanmalıyız.’ Numaralı cümlelerin giriş, gelişme, sonuç bölümlerinden hangisine ait olduğunu yazınız.
‘Bilgi, ışık gibidir; karanlıkta yolumuzu aydınlatır.’ cümlesinde hangi iki şey birbirine benzetilmiştir ve benzetmenin dayanağı (ortak özellik) nedir?
Düşün
Metin: ‘Mıknatıs, demir gibi bazı maddeleri çeken cisimdir. Örneğin ataş ve çivi mıknatısa yapışır. Mıknatıs, demir tozlarını bir süpürge gibi üzerine toplar.’ Bu üç cümlede kullanılan düşünceyi geliştirme yollarını sırayla adlandırıp her birinin metne katkısını açıklayınız.
Metin: ‘Yazın günler uzundur ve hava sıcaktır. Kışın ise günler kısalır ve hava soğur.’ Bu metinde düşünce hangi yolla geliştirilmiştir? Yolu belirleyip bu yolun okuyucuya sağladığı yararı metinden kanıt göstererek açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Tanımlama. | Cümle sabır kavramının ne olduğunu açıklıyor. | 8 |
| 2 | Benzetme. | Ağaç, ev sahibine ‘gibi’ ile benzetilmiştir. | 8 |
| 3 | Karşılaştırma. | İki canlının yaşayış biçimi yan yana konup farkı gösterilmiştir. | 8 |
| 4 | Örneklendirme; ‘örneğin’ sözcüğü ve düzenli kitap okuyan kişinin somut durumu ipucudur. | İkinci cümle ilk cümledeki düşünceyi somut bir durumla destekliyor. | 12 |
| 5 | (1) giriş, (2) gelişme, (3) sonuç. | Birinci cümle konuyu tanıtır, ikinci cümle açıklar, üçüncü cümle sonuca varır. | 12 |
| 6 | Bilgi ışığa benzetilmiştir; ortak özellik, ikisinin de yolumuzu aydınlatmasıdır. | ‘Gibi’ ile kurulan benzetmede ortak özellik cümlenin devamında verilmiştir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (6 puan) Birinci cümle tanımlamadır; mıknatısın ne olduğunu tanıtır (adı 3, katkısı 3). (6 puan) İkinci cümle örneklendirmedir; ataş ve çivi gibi somut örnekler verir (adı 3, katkısı 3). (6 puan) Üçüncü cümle benzetmedir; süpürge benzetmesiyle çekme olayını canlı anlatır (adı 3, katkısı 3). (2 puan) Sıra doğru verilmiştir. | Her cümlede ipucu vardır: ‘çeken cisimdir’ tanımı, ‘örneğin’ örneği, ‘gibi’ benzetmeyi gösterir. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (5 puan) Yol karşılaştırmadır. (5 puan) İki mevsim yan yana ele alınmıştır. (5 puan) ‘İse’ sözcüğü ve zıt özellikler (uzun – kısa, sıcak – soğuk) kanıt olarak gösterilmiştir. (5 puan) Okuyucu iki mevsim arasındaki farkı kolayca görür. | Karşılaştırmada iki varlığın özellikleri kıyaslanarak aradaki fark belirginleşir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Tanımlama ile örneklendirmeyi karıştırıp bir kavramı açıklayan cümleye örnek demek. · Giriş, gelişme, sonuç bölümlerini paragrafın işlevine bakmadan tahminle belirlemek.
Öz kontrol: Seçtiğim düşünceyi geliştirme yolunun cümledeki ipucunu gösterebiliyor muyum?