Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 96›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Betimleyici İfadeler ve Söz Varlığı
Bilgi notu
Betimleyici İfadeler ve Söz Varlığı
- Söz varlığı, bir dilin sözcüklerinin tümüdür; ne kadar geniş kullanılırsa yazı o kadar zengin olur.
- Bir ismin önüne gelip ona özellik katan sözcüğe sıfat denir: kırmızı elma.
- Fiil köküne -an/-en eki gelince ismi niteleyen sözcükler türeyebilir: gülen çocuk, esen rüzgâr.
- Betimleyici ifadeler okuyucunun gözünde canlı bir görüntü oluşturur ve ayrıntı verir.
Örnek: 'Parlayan yıldızlar gökyüzünü süsledi.' cümlesinde fiilden türemiş niteleyici sözcüğü ve nitelediği ismi bulun.
Çözüm: 'Parlayan' sözcüğü 'parla-' fiilinden türemiştir. Hemen ardından 'yıldızlar' gelir ve 'parlayan' onu niteler. Cevap: parlayan → yıldızlar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
'Esen rüzgâr yaprakları savurdu.' cümlesinde fiilden türemiş niteleyici sözcük hangisidir ve hangi ismi niteler?
'Yazan öğrenci' ifadesindeki 'yazan' sözcüğü cümlede hangi görevi üstlenir?
Söz varlığı ne demektir? Kısaca açıkla.
Uygulama
'Parlayan yıldız' ve 'Yıldız parlıyor' ifadelerinden hangisi ismi niteleyen bir ifadedir, hangisi bir yargı bildirir? Kısaca açıkla.
'Kedi bahçede oturuyordu.' cümlesini, 'kedi'yi niteleyen ve fiilden türemiş bir sözcük ekleyerek yeniden yaz.
'Okulumuzun bahçesi güzel. Bahçede güzel çiçekler var. Çiçekler güzel kokuyor.' metninde 'güzel' sözcüğü üç kez tekrar edilmiştir. Bu sözcüğü en az iki yerde anlamı bozmadan başka bir sözcükle değiştirerek metni yeniden yaz.
Düşün
Metin: 'Elif, kitaplarını özenle okuyan bir öğrencidir. Sınıfta herkese gülümseyen Elif'i arkadaşları çok sever.' Metindeki, fiilden türeyip ismi niteleyen iki sözcüğü ve niteledikleri isimleri yaz; bu ifadeler olmasaydı Elif hakkında hangi bilgileri öğrenemezdik, açıkla.
Aynı olayı iki farklı cümleyle anlat: Birinci cümlede fiilden türemiş niteleyici sözcük kullanma, ikinci cümlede kullan. Sonra bu sözcüğün anlatımı nasıl zenginleştirdiğini açıkla.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 'Esen' sözcüğü, 'rüzgâr' ismini niteler. | 'Esen', 'es-' fiilinden türemiştir ve hemen ardından gelen 'rüzgâr'ın özelliğini bildirir. | 8 |
| 2 | İsmi (öğrenciyi) niteler; sıfat görevindedir. | 'Yazan', fiilden türemiştir ama ismin önünde onun özelliğini belirtir. | 8 |
| 3 | Bir dilin sahip olduğu ya da bir kişinin bildiği ve kullandığı sözcüklerin tamamıdır. | Söz varlığı, dildeki ya da kişideki sözcüklerin bütününü anlatır. | 8 |
| 4 | 'Parlayan yıldız' ismi niteleyen ifadedir; 'Yıldız parlıyor' ise yargı bildiren bir cümledir. | Birincide 'parlayan' ismin önünde özellik bildirir; ikincide 'parlıyor' çekimli fiildir ve yargı bildirir. | 12 |
| 5 | Ölçütler (12 puan): 'Kedi'yi niteleyen ve fiilden türemiş -an/-en'li bir sözcük kullanılması (8). Cümlenin anlamlı ve yazımının doğru olması (4). Örnek: 'Miyavlayan kedi bahçede oturuyordu.' | 'Miyavlayan', 'miyavla-' fiilinden türemiştir ve 'kedi'yi niteler. | 12 |
| 6 | Ölçütler (12 puan): 'Güzel' sözcüğünün en az iki yerde eş anlamlı ya da yakın anlamlı bir sözcükle (hoş, rengârenk, harika vb.) değiştirilmesi (6). Anlamın ve yazımın korunması (6). Örnek: 'Okulumuzun bahçesi hoş. Bahçede rengârenk çiçekler var. Çiçekler güzel kokuyor.' | Aynı sözcüğü tekrar etmemek söz varlığını gösterir ve anlatımı zenginleştirir. | 12 |
| 7 | Ölçütler (20 puan): 'okuyan' → öğrenci (4). 'gülümseyen' → Elif (4). Okuyan ifadesi olmasaydı Elif'in kitap okumayı özenle yaptığını öğrenemezdik (6). Gülümseyen ifadesi olmasaydı Elif'in sınıfta herkese güler yüzlü davrandığını öğrenemezdik (6). | 'Okuyan' öğrenciyi, 'gülümseyen' Elif'i niteler; bu ifadeler Elif'in kişiliği hakkında ayrıntı verir. | 20 |
| 8 | Ölçütler (20 puan): Niteleyici sözcük içermeyen anlamlı bir cümle yazma (5). Fiilden türemiş -an/-en'li niteleyici sözcük içeren cümle yazma (5). İki cümlenin aynı olayı anlatması (4). İkinci cümlenin varlık hakkında daha çok ayrıntı verdiğini açıklama (6). Örnek: 'Kuş şarkı söyledi.' / 'Dalda oturan kuş şarkı söyledi.' | Niteleyici sözcük, ismin nerede ya da nasıl olduğunu söyleyerek cümleye ayrıntı katar. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Fiilden türeyen -an/-en'li sözcüğü çekimli fiil sanıp yargı bildirdiğini düşünmek. · Betimleyici ifadenin hangi ismi nitelediğini bulamamak ve cümlenin başka bir sözcüğüne bağlamak.
Öz kontrol: Bu sözcük hareket mi bildiriyor, yoksa bir ismin önünde özelliğini mi anlatıyor?