Türkçe 5.Sınıf Ders Kitabı (2.Kitap) — Sayfa 14 Cevapları

'İnsanlar hayata küsmüş gibiydiler' cümlesinde küsmüş, umutsuz ve hayattan soğumuş anlamında kullanılmıştır.

1. Metni okurken anlamını tam bilmediğin kelimeyi işaretle; örneğin 'İnsanlar hayata küsmüş gibiydiler.' cümlesindeki 'küsmüş'.
2. Kelimenin geçtiği cümleye ve önceki cümleye bak: savaş, işgal ve ekonomik sıkıntılar anlatılıyor.
3. Bu ipuçlarından tahmin yap: insanlar umutsuz, isteksiz ve hayattan soğumuş durumdadır.
4. Tahminini tabloya yaz, sonra TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hayata küsmek: umudunu kaybetmek, hayattan soğumak (Kelime grubu olarak not alınırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tahminimi cümlede kelimenin yerine koyduğumda anlam bozulmuyor mu?

Fıkralar komik ama mesajlıdır; insanlar onları sevip başkalarına anlatmış, böylece yayılmıştır.

1. Metinde fıkraların özelliklerini anlatan cümleleri bul: ilk bakışta komik, ama her birinin bir mesajı var.
2. 'Fıkralarım dünyanın dört bir yanına yayıldı.' cümlesini bu özelliklerle ilişkilendir.
3. İnsanların hem gülüp hem ders çıkardığı hikâyeleri başkalarına anlatmayı sevdiğini düşün.
4. Olası sebebi tek cümlede yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Fıkralardaki mesajlar her toplumdaki insanın yaşadığı durumlara uyduğu için herkes onları anlayıp benimsemiştir. (Fıkraların evrensel mesajıyla açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabım hem güldürme hem öğretme yönünü içeriyor mu?

Bu ifade, doğrudan öğüdün uygun görülmediğini ve fıkranın eğitici yol olarak seçildiğini gösterir.

1. Soruda istenen nedeni belirle: Hoca neden doğrudan söylemek yerine fıkra anlatmış?
2. Metinde Hoca'nın yöntemi hakkında konuştuğu paragrafı bul.
3. 'İnsanlara doğrudan şöyle yapın, böyle yapmayın, demek olmazdı.' cümlesini kanıt olarak seç.
4. Kanıtı kendi cümlenle yaz: doğrudan öğüt uygun değildi, eğitici bir yol gerekiyordu.

Kendini kontrol et: Kanıtımı metinde parmağımla gösterebiliyor muyum?

Fıkra güldürerek dikkat çeker, düşündürerek davranışı değiştirir; bu yüzden doğrudan söylemekten etkilidir.

1. Birinci kanıttan farklı, fıkranın etkisini gösteren bir ifade ara.
2. Dinleyenlerin önce güldüğü, sonra 'Hocamız bunu niye anlattı?' diye düşündüğü cümleleri bul.
3. Bu ifadenin fıkranın güldürerek düşündürdüğünü gösterdiğini belirle.
4. Kanıtı kendi cümlenle yaz ve fıkranın neden daha etkili olduğunu ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Göle maya çalma olayında 'Ya tutarsa!' diyerek umutsuz olmamayı doğrudan söylemeden anlatması. (Fıkranın dolaylı ders verdiğini gösteren örnek olarak açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: İki kanıtım birbirinden farklı ve ikisi de Hoca'nın tercihini açıklıyor mu?

Metinde hırsızlıkla birlikte sayılan olumsuz bir davranıştır; bağlamdan çalışmadan el açma anlamı çıkarılır.

1. Metinde 'Hırsızlık, dilencilik, dedikodu çok artmıştı.' cümlesini bul.
2. Kelimenin hangi kelimelerle birlikte sayıldığına bak: hepsi toplumdaki kötü davranışlardır.
3. Kelimenin kökünü düşün: 'dilenmek' başkasından karşılıksız bir şey istemektir.
4. Tahminini tabloya yaz ve sözlükten doğruluğunu kontrol et.

Kendini kontrol et: Tahminim, hırsızlık ve dedikoduyla birlikte sayılan olumsuz bir davranışı anlatıyor mu?

Toplumdaki kötü alışkanlıklar sayılırken geçer; bağlamdan arkadan konuşma anlamı tahmin edilir.

1. Metinde 'dedikodu' kelimesinin geçtiği cümleyi bul: kötü alışkanlıklar arasında sayılıyor.
2. Kelimenin olumsuz bir davranış olduğunu bağlamdan çıkar.
3. Günlük hayattaki kullanımını düşün: biri yokken onun hakkında konuşmak.
4. Tahminini tabloya yaz ve sözlükten kontrol et.

Kendini kontrol et: Tahminim kelimenin olumsuz bir alışkanlık olduğunu gösteriyor mu?

Hoca ilk mektepten sonra medreseye yazılmış ve orada hocalık yapmıştır; bu nedenle eğitim kurumudur.

1. Metinde 'medrese' kelimesinin geçtiği cümleyi bul ve Hoca'nın orada ne yaptığını oku.
2. Kelimenin okul, hocalık gibi eğitimle ilgili kelimelerle birlikte kullanıldığını fark et.
3. Bu ipucundan medresenin eski dönemde eğitim verilen bir kurum olduğunu tahmin et.
4. Tahminini tabloya yaz ve sözlükten kontrol et.

Kendini kontrol et: Tahminim, Hoca'nın hem okuduğu hem ders verdiği yerle uyuşuyor mu?

Hocanın Akşehir'de hocalıkla birlikte yaptığı görevdir; bağlamdan hâkimlik benzeri resmî bir görev anlaşılır.

1. Metinde 'kadılık' kelimesinin geçtiği cümleyi bul ve Hoca'nın hangi görevleri yaptığını oku.
2. Kelimenin bir görev ya da meslek adı olduğunu '-lık' ekinden çıkar.
3. Kadının eskiden davalara bakan, hüküm veren kişi olduğunu düşünerek tahmin yap.
4. Tahminini tabloya yaz ve sözlükten kontrol et.

Kendini kontrol et: Tahminimi 'hâkimlik' kelimesiyle karşılaştırdığımda anlamlar örtüşüyor mu?

Hoca, gülümseyerek bakan çalışkan, başarılı, ahlaklı çocuklar olurlarsa çok mutlu olacağını söyler.

1. "Nasreddin Hoca" metninin ilk paragrafında Hoca'nın "çok mutlu olacağım" dediği cümleyi bul.
2. Bu cümlenin şartlarını sırala: fıkraları okumak, hayata gülümseyerek bakmak, çalışkan, başarılı ve ahlaklı olmak.
3. Metnin sonundaki "Bu fıkraları yaşatın. Hem okuyun hem de başkalarına anlatın" isteğini de ekle.
4. Bulduklarını birleştirerek cevabı tek cümleyle yaz.

Kendini kontrol et: Cevabın, ilk paragraftaki "Şayet siz ... olursanız" cümlesindeki şartların hepsini kapsıyor mu?

Metinde insanların umutlarını kaybettiği sıkıntılı bir dönem anlatılır ve bu sorunlar sayılır.

1. Metinde Hoca'nın yaşadığı zamanı anlattığı ilk paragrafları bul.
2. Birinci paragraftan dönemin genel sorunlarını çıkar: savaşlar, işgaller, ekonomik sıkıntılar.
3. İkinci paragraftan toplumdaki sorunları çıkar: tembellik, bilgisizlik, hırsızlık, dilencilik, dedikodu.
4. Bulduğun sorunları virgülle ayırarak tek cümlede yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığım her sorunun metinde açıkça geçtiğini gösterebiliyor muyum?

Doğrudan öğüt vermek olmazdı; yanlışlık gördüğü olayı fıkraya çevirip anlattı, dinleyenler gülüp ders çıkardı.

1. Metinde 'Fıkralar anlatmam böyle başladı.' cümlesini bul.
2. Bu cümleden önceki paragraflara bak: Hoca toplumdaki sorunları değiştirmek istiyor.
3. Doğrudan öğüt vermenin olmayacağını, eğitici bir yol araması gerektiğini söylediğini belirle.
4. Nedeni kendi cümlenle yaz: insanlara eğitici bir yolla ders verip sorunları değiştirmek.

Kendini kontrol et: Cevabım metindeki 'Eğitici bir yol bulmalıydım.' cümlesiyle uyuşuyor mu?