Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 14›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
Bilgi notu
Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
- Bilmediğin bir sözcükle karşılaşınca okumayı bırakma; önce geçtiği cümleye, sonra çevre cümlelere bak.
- Sözcüğün hangi sözcüklerle birlikte kullanıldığı anlam için ipucu verir.
- Sözcüğün kökünü ve ekini incele; kökü bildiğin bir sözcüğe benziyorsa anlamı çıkarılabilir.
- Tahminini sözcüğün yerine koyup cümlenin anlamının bozulup bozulmadığını dene.
- Emin olmak için sözlükten kontrol et.
Örnek: Aylardır yağmur yağmadığı için göller çekildi, topraklar çatladı. Kuraklık yüzünden çiftçiler ürün alamadı. Metindeki 'kuraklık' sözcüğünün anlamını tahmin et.
Çözüm: İpuçları: aylardır yağmur yok, göller çekilmiş, topraklar çatlamış, ürün alınamamış. Tahmin: uzun süre yağış olmaması, suyun azalması. Cümlede yerine koyunca anlam bozulmuyor.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
'Kemal'in kardeşi çok utangaçtı; kalabalıkta konuşmaktan çekinir, hep bir köşede sessizce otururdu.' cümlesindeki 'utangaç' sözcüğünün anlamını cümledeki ipuçlarından tahmin ederek yaz.
Bilmediğin bir sözcüğün anlamını tahmin etmek için ilk bakman gereken yer neresidir?
'Bu ova çok sulak; her yanından dereler geçiyor, toprağı hep nemli.' cümlesindeki 'sulak' sözcüğünün kökünü ve anlamını tahmin et.
Uygulama
'Ormanda kaybolan Deniz, geceyi geçirecek bir sığınak aradı. Bir kaya oyuğu bulunca yağmurdan korunmak için içine girdi; orası kuru ve sıcaktı.' Metindeki 'sığınak' sözcüğünün anlamını tahmin et ve tahminini destekleyen bir ifadeyi yaz.
'Çiftçi, biçtiği buğdayları harmanda dövdü; taneler samandan ayrılınca çuvallara doldurdu.' Metindeki 'harman' sözcüğünün anlamını tahmin et.
'Ayşe, odada kimse uyanmasın diye şarkıyı kısık sesle mırıldandı.' cümlesinde 'mırıldandı' sözcüğünün yerine hangi sözcük ya da söz öbeği konabilir? Tahminini yaz.
Düşün
'Uzun süren yolculuktan sonra köye vardıklarında herkes bitkindi. Gözleri kapanıyor, adımlarını zor atıyorlardı. Hemen yataklarına uzanıp derin bir uykuya daldılar.' Metindeki 'bitkin' sözcüğünün anlamını tahmin et, tahminini destekleyen iki ipucunu metinden göster ve sözcüğü cümlede yerine koyarak sına.
Bir arkadaşın 'Cömert komşumuz bahçesindeki meyveleri hiçbir şey beklemeden herkese dağıttı.' cümlesindeki 'cömert' sözcüğünü bilmiyor. Ona anlamı nasıl tahmin edeceğini adım adım anlat ve tahmini yaz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Kalabalıkta konuşmaktan çekinen, çekingen, sıkılgan. | 'Konuşmaktan çekinir' ve 'sessizce otururdu' ifadeleri sözcüğün anlamını gösterir. | 8 |
| 2 | Sözcüğün geçtiği cümle ve çevresindeki cümleler (bağlam). | Anlam ipuçları çoğunlukla sözcüğün geçtiği cümlede ve çevresinde bulunur. | 8 |
| 3 | Kökü 'su'; suyu bol olan. | Sözcüğün kökü 'su' ve cümledeki 'dereler', 'nemli' ifadeleri suyun bolluğunu gösterir. | 8 |
| 4 | Korunmak ve barınmak için girilen yer. Destekleyen ifade: 'yağmurdan korunmak için içine girdi' (ya da 'geceyi geçirecek'). | Deniz'in orada korunması ve geceyi geçirmesi sözcüğün 'korunma yeri' anlamına geldiğini gösterir. | 12 |
| 5 | Biçilen ürünün dövülüp tanelerinin samandan ayrıldığı yer (alan). | 'Harmanda dövdü' ve 'taneler samandan ayrılınca' ifadeleri sözcüğün ürünün işlendiği bir yer olduğunu gösterir. | 12 |
| 6 | Alçak sesle söyledi (kısık sesle, kendi kendine söyledi). | 'Kimse uyanmasın diye' ve 'kısık sesle' ifadeleri sözcüğün alçak sesle söyleme anlamına geldiğini gösterir; yerine koyunca anlam bozulmaz. | 12 |
| 7 | Ölçütler (20 puan): Tahmin: çok yorgun, gücü kalmamış (6 p). İpuçları: 'gözleri kapanıyor' (4 p) ve 'adımlarını zor atıyorlardı' ya da 'derin bir uykuya daldılar' (4 p). Yerine koyma: 'herkes çok yorgundu' gibi bir cümleyle anlamın bozulmadığını gösterme (6 p). | Tahmin cümledeki ipuçlarına dayanır ve yerine koyma yöntemiyle sınanır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (20 puan): Önce cümleye ve çevresine bakmayı söyleme (5 p); ipucunu gösterme: 'hiçbir şey beklemeden herkese dağıttı' (5 p); tahmin: eli açık, verici, paylaşmayı seven (5 p); tahmini yerine koyarak sınama ya da sözlükten kontrol etmeyi belirtme (5 p). | Bağlam ipuçları bulunur, tahmin yapılır ve sınanır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Bilinmeyen sözcüğü bağlama bakmadan, yalnızca sesine benzeyen başka bir sözcüğe göre tahmin etmek. · Tahmini sözcüğün yerine koyup cümlenin anlamının bozulup bozulmadığını denemeden yazmak.
Öz kontrol: Tahmin ettiğim anlamı cümlede sözcüğün yerine koyduğumda cümle hâlâ anlamlı mı?