Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 32›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
Bilgi notu
Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
- Anlamını bilmediğimiz sözcüğü önce geçtiği cümleye ve çevresindeki cümlelere bakarak tahmin ederiz.
- Sözcüğün yanındaki sözcükler, benzer ya da zıt anlamlı ifadeler bize ipucu verir.
- Sözcüğün kökü ve ekleri de anlamı tahmin etmede yardımcı olabilir.
- Tahmin, sözlükle kontrol edilir; doğru anlam cümleye konunca cümlenin anlamı bozulmamalıdır.
- Bir sözcük farklı cümlelerde gerçek ya da mecaz anlamda kullanılabilir; metindeki anlam esastır.
Örnek: ‘Çiftçi bereketli topraktan her yıl bol ürün alıyordu.’ cümlesinde bereketli ne demek olabilir?
Çözüm: ‘Her yıl bol ürün alıyordu’ ifadesi ipucudur. Toprak çok ürün veriyorsa bereketli sözcüğü ‘verimli, bol ürün veren’ anlamına gelir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Anlamını bilmediğin bir sözcüğün anlamını tahmin ederken ilk olarak nereye bakarsın?
Bir sözcüğün anlamını tahmin ettikten sonra tahminin doğruluğunu hangi kaynaktan kontrol edersin?
‘Çocuk sevincini gizleyemeyip yüzünde kocaman bir tebessümle koştu.’ cümlesinde tebessüm sözcüğü ne anlama gelir?
Uygulama
‘Ayşe, kendini hiç övmez, başarılarından söz etmezdi; herkes onun mütevazı biri olduğunu söylüyordu.’ cümlesine göre mütevazı sözcüğünün anlamı ne olabilir? Tahminini destekleyen ifadeyi yaz.
Şu iki cümleyi oku: (I) ‘Soğuk suyu bir dikişte içti.’ (II) ‘Öğretmen, eleştiri yapana soğuk bir sesle cevap verdi.’ Hangi cümlede soğuk sözcüğü gerçek anlamıyla kullanılmıştır? Diğer cümlede sözcüğün anlamı ne olabilir?
‘Eski mahallemizde fırıncı Hasan Usta'nın dükkânı sabahın ilk ışıklarıyla açılırdı. Taze ekmeğin mis kokusu sokağa yayılır, komşular kapıda sıraya girerdi.’ Bu metinde mis kokusu ifadesi nasıl bir kokuyu anlatır? Tahminini destekleyen ifadeyi yaz.
Düşün
‘Kasabanın ucundaki harap değirmen yıllardır kimsenin uğramadığı ıssız bir yerdi. Çocuklar oraya yaklaşmaya bile çekinirdi. Bir gün Elif, içeriden gelen yaşlı sesi duyunca merakla kapıya yürüdü.’ Metne göre harap ve ıssız sözcüklerinin anlamlarını tahmin et; her tahmin için dayandığın ipucunu yaz. Tahminlerini nasıl doğrulayacağını da belirt.
‘Annem sınav öncesi beni çok teşvik etti; kendime güvenmemi sağladı ve ‘Yapabilirsin.’ dedi.’ cümlesinde teşvik etmek ne anlama gelir? Tahminini destekleyen ifadeyi yaz ve bu sözcüğü kullanarak yeni bir cümle kur.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sözcüğün geçtiği cümleye ve çevresindeki cümlelere (bağlama). | Cümledeki diğer sözcükler anlam için ipucu verir. | 8 |
| 2 | Sözlükten (örneğin TDK Güncel Türkçe Sözlük). | Tahminler sözlükteki anlamla karşılaştırılarak doğrulanır. | 8 |
| 3 | Gülümseme. | ‘Sevincini gizleyemeyip’ ve ‘yüzünde’ ifadeleri, tebessümün sevinçten yüze yansıyan gülümseme olduğunu gösterir. | 8 |
| 4 | Alçakgönüllü (kendini övmeyen, gösteriş yapmayan). İpucu: ‘kendini hiç övmez, başarılarından söz etmezdi’. | Cümledeki davranışlar sözcüğün anlamını belirler. | 12 |
| 5 | Gerçek anlam (I). II. cümlede soğuk, ‘sevecenlikten uzak, mesafeli, ilgisiz’ anlamında mecaz olarak kullanılmıştır. | I. cümlede sıcaklığı düşük bir sıvı anlatılır; II. cümlede ses için kullanılan sözcük duygusal uzaklığı anlatır. | 12 |
| 6 | Hoş, güzel, insanı çeken bir koku. İpucu: ‘taze ekmek’ ve ‘komşuların kapıda sıraya girmesi’. | Komşuları dükkâna çeken koku olumlu bir kokudur. | 12 |
| 7 | Ölçütler: Harap: yıkık, bakımsız, eski (4 p); ipucu: ‘yıllardır kimsenin uğramadığı’, ‘çocuklar yaklaşmaya bile çekinirdi’ (4 p). Issız: kimsenin bulunmadığı, tenha (4 p); ipucu: ‘kimsenin uğramadığı’ (4 p). Doğrulama: sözlükten bakıp tahmini karşılaştırmak (4 p). Toplam 20 p. | Anlam, cümledeki ve komşu cümlelerdeki ipuçlarından çıkarılır, sonra sözlükle doğrulanır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Anlam: cesaretlendirmek, özendirmek (8 p). İpucu: ‘kendime güvenmemi sağladı’, ‘Yapabilirsin dedi’ (6 p). Sözcüğü anlamına uygun kullanan, anlamlı yeni bir cümle (6 p). Toplam 20 p. | Annenin sözleri ve onun sonucu olan güven, sözcüğün anlamını gösterir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sözcüğün anlamını cümledeki ipuçlarına bakmadan yalnızca kendi bildiğine göre söylemek. · Bir sözcüğün her cümlede aynı anlamda kullanıldığını sanmak (gerçek ve mecaz anlamı karıştırmak).
Öz kontrol: Tahmin ettiğim anlamı sözcüğün yerine koyduğumda cümle anlamlı kalıyor mu?