Ana sayfa›Türkçe 5. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 89›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 5. sınıf · Deyimler
Bilgi notu
Deyimler
- Deyim, genellikle gerçek anlamından farklı bir anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbeğidir.
- Deyimin anlamı, sözcüklerin tek tek anlamlarından çıkarılamaz.
- Deyimler cümlede kişiye ve zamana göre çekimlenebilir; anlamları bozulmaz.
- Deyim, anlamına uygun bir durumda kullanılırsa cümle doğru ve anlaşılır olur.
Örnek: «Ağzı kulaklarına varmak» deyimi «çok sevinmek» anlamındadır. Bu deyimi bir cümlede kullanınız.
Çözüm: Anlam: çok sevinmek. Durum: karne günü. Deyimi çekimleyelim: «Karnesini gören annenin ağzı kulaklarına vardı.» Cümle anlama uygundur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
«Göz yummak» deyiminin anlamını yazınız.
«Gözü pek» deyimi bir kişinin hangi özelliğini anlatır?
«Burnu havada olmak» deyimi bir kişiyi hangi yönüyle anlatır?
Uygulama
«İçi içine sığmamak» deyimini bayram arifesindeki bir çocuğu anlatan bir cümlede kullanınız.
«Gece kapı çalınca annemin yüreği ağzına geldi.» cümlesindeki deyimi bulup anlamını yazınız.
«Eli açık» ve «eli sıkı» deyimlerinin anlamlarını yazarak aralarındaki zıtlığı belirtiniz.
Düşün
«Ece, yeni okulunda ilk gün çok yalnız hissediyordu. Sınıf arkadaşı Defne gülümseyince Ece'nin yüzü güldü; Defne'nin sözleri onun yarasına merhem oldu.» metnindeki deyimleri bulunuz ve her birinin anlamını yazınız.
«Öğretmen konuşurken Ali başka yerlere bakıp ona kulak verdi.» cümlesinde deyim anlamca çelişki oluşturmaktadır. Deyimin anlamını yazarak çelişkiyi açıklayınız ve cümleyi düzeltiniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Bir yanlışı, kusuru bilerek görmezden gelmek. | Deyimde göz kapatmak gerçek anlamıyla değil, bir hatayı görmezlikten gelme anlamında kullanılır. | 8 |
| 2 | Korkusuz ve cesur olduğunu. | Gözü pek kişi tehlikeden çekinmeden iş yapabilen kişidir. | 8 |
| 3 | Kibirli, kendini beğenmiş olduğunu. | Bu deyim, kendini başkalarından üstün gören kişi için kullanılır. | 8 |
| 4 | Ölçütler: (1) Deyim doğru ve çekimlenmiş biçimde kullanılmış (4 puan). (2) Cümle «çok heyecanlanmak, sabırsızlanmak» anlamına uygun ve bayram arifesi durumuyla ilgili (5 puan). (3) Cümle tam ve anlamlı (3 puan). Örnek: Bayram arifesinde Efe'nin içi içine sığmıyordu. | Deyim, çok heyecanlanmayı ve sabırsızlanmayı anlatır; kişiye uygun çekimlenmelidir. | 12 |
| 5 | Deyim: yüreği ağzına gelmek. Anlamı: çok korkmak. | Ani ve beklenmedik bir durum karşısında duyulan korku bu deyimle anlatılır. | 12 |
| 6 | Eli açık: cömert, harcamaktan ve vermekten çekinmeyen. Eli sıkı: harcamayı sevmeyen, tutumlu ya da cimri. İkisi anlamca zıttır. | Açık el cömertliği, sıkı el harcamaktan kaçınmayı anlatır. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (1) «Yüzü gülmek» deyimini bulma (3 puan). (2) «Yarasına merhem olmak» deyimini bulma (3 puan). (3) Yüzü gülmek: sevinmek, mutlu olmak (4 puan). (4) Yarasına merhem olmak: üzüntüsünü, acısını hafifletmek (4 puan). (5) Anlamları metindeki duruma bağlama: yalnızlık hisseden Ece'nin arkadaşının davranışıyla rahatlaması (6 puan). | Deyimler gerçek anlamlarıyla değil, kalıplaşmış anlamlarıyla okunur: yüz gülmez, yara da merhemle tedavi edilmez. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (1) Kulak vermek: dikkatle dinlemek (6 puan). (2) Çelişki: Ali başka yerlere bakıyor, yani dinlemiyor; oysa deyim dikkatle dinlemeyi anlatır (7 puan). (3) Düzeltme: «... Ali başka yerlere bakıp ona kulak vermedi (kulak asmadı).» ya da dinlediğini belirten uygun bir cümle (7 puan). | Deyim anlamına aykırı bir durumda kullanılınca cümle tutarsız olur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Deyimi sözcüklerin gerçek anlamıyla yorumlamak. · Deyimi çekimlerken kalıbı bozmak ya da anlamına uymayan bir durumda kullanmak.
Öz kontrol: Kullandığım deyimin anlamı, kurduğum cümlenin durumuna uyuyor mu?