Biyoloji Dersi 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 29 Cevapları

Ağaçsız ve ağaçlı (kontrol) havzaların suyundaki nitrat karşılaştırıldığından amaç, ormanın kesilmesinin mineral kaybına ve su kalitesine etkisini belirlemektir.

1. Metinde iki vadiden birinde ağaçların kesildiğini, diğerinin kontrol olarak bırakıldığını belirleyin.
2. Grafiğin dikey ekseninde ölçülen niceliğin akan sudaki nitrat derişimi olduğunu görün.
3. Değiştirilen etken (ağaç kesimi) ile ölçülen sonucu (nitrat) birleştirerek araştırmanın amacını tek cümleyle yazın.

Kendini kontrol et: Yazdığım amaç hem değiştirilen etkeni hem de ölçülen sonucu içeriyor mu?

Etkinlik kapsamındaki verilerden çıkarılan örnek değerlendirmedir. Ağaç örtüsü ile su nitrat derişimi arasındaki ilişkiyi ifade eder.

1. Metinde değiştirilen etkeni bul: bir vadide ağaçların tamamı kesilmiş, diğer vadi ağaçlı bırakılarak kontrol olarak kullanılmıştır.
2. Grafikte ölçülen değişkeni belirle: akan yağmur suyundaki nitrat derişimi (mg/L).
3. Hipotezi, ağaç kesimi ile nitrat derişimi arasındaki ilişkiyi test edilebilir bir cümleyle kur: "Ağaçlar kesilirse sudaki nitrat derişimi artar."
4. Hipoteze olası bir neden ekle: ağaçlar topraktaki nitratı kökleriyle tutarak suya karışmasını azaltır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ağaçsızlaştırma, su toplama havzasından akan sudaki mineral kaybını artırır. (Nitrat gibi minerallerin toprakta tutulmasıyla ilişkilendirilip test edilebilir biçimde yazılırsa geçerlidir.) · Ağaç örtüsü olmayan alanda toprağın nitrat tutma kapasitesi azalır. (Ağaç örtüsü ile su nitrat derişimi arasındaki ilişkiyi ifade ettiği için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Hipotezim kontrollü bir deneyle doğrulanabilir ya da yanlışlanabilir mi; bağımsız ve bağımlı değişkeni içeriyor mu?

Grafikte ağaçsız alan yaklaşık 20-80 mg/L, kontrol alanı ise yaklaşık 1-4 mg/L düzeyindedir. Fark, ağaç örtüsünün etkisini gösterir.

1. Grafikte yatay eksen yılları, dikey eksen akan yağmur suyundaki nitrat derişimini (mg/L) gösterir; kırmızı çizgi ağaçsız alan, siyah çizgi kontroldür.
2. Ağaç kesimi tamamlanmadan önce iki alanın nitrat derişimi benzer ve düşüktür (yaklaşık 0-2 mg/L).
3. Kesimden sonra ağaçsız alanda derişim hızla yükselip yaklaşık 20-80 mg/L arasında kalmıştır.
4. Kontrol alanında derişim düşük kalmış, en fazla birkaç mg/L'ye çıkmıştır.
5. Çıkarım: Ağaç kesimi topraktan nitrat kaybını artırır; ağaçlar nitratı tutarak kaybı önler.

Kendini kontrol et: 1966 sonrasında iki çizgi arasındaki farkı mg/L olarak kabaca söyleyebiliyor muyum?

Kontrol havzası ile karşılaştırma, sayısal veri toplama ve çıkarım yapma bilimsel çalışmanın özelliklerini yansıtır.

1. Çalışmada ağaçlı vadinin kontrol olarak kullanıldığını fark edin; bu, kontrollü deneyin göstergesidir.
2. Nitrat derişiminin yıllarca ölçülüp grafiğe döküldüğünü görün; bilim gözlem ve veriye dayanır.
3. Sonuçların bir hipotezi sınamak için kullanıldığını belirleyin.
4. Bulguların yeni araştırmalarla desteklenebileceğini ya da değişebileceğini ekleyin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bilimsel çalışmalar uzun süreli ve sabırlı gözlem gerektirir. (Ölçümler yıllar boyunca sürdüğü için geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her özelliği metin veya grafikteki bir kanıtla gösterebiliyor muyum?

Gözlemlerden sonra araştırılacak problem tanımlanır, sonra veri toplanır.

1. Şemada A kutusunun "Gözlemlerin yapılması" ile "Verilerin toplanması" arasında olduğunu görün.
2. Gözlemden sonra neyin araştırılacağının netleştirilmesi gerektiğini düşünün.
3. Bu basamağın problemin belirlenmesi olduğunu kutuya yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Araştırma sorusunun oluşturulması (Problemin soru cümlesiyle ifade edilmesi anlamında kullanıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Problemi belirlemeden hangi verileri toplayacağımı bilebilir miyim?

Hipotezden sonra bu hipotezin sınanacağı tahmin ve deney planı hazırlanır, ardından kontrollü deney uygulanır.

1. B kutusunun "Hipotez oluşturulması" ile "Kontrollü deneylerin tasarlanarak uygulanması" arasında olduğunu belirleyin.
2. Hipotezin doğrudan sınanamayacağını, önce ondan bir tahmin çıkarılması gerektiğini düşünün.
3. Kutuya hipoteze dayalı tahmin yapılmasını ya da deneyin planlanmasını yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tahminde bulunulması (Hipotezden "eğer ... ise ... olur" biçiminde tahmin çıkarılması kastedildiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım basamak, hipotez ile deneyin uygulanması arasında bir köprü kuruyor mu?

Deneyden sonra veriler çözümlenir. Sonuçların hipotezi destekleyip desteklemediğine buna göre karar verilir.

1. C kutusunun kontrollü deneyden sonra geldiğini ve iki yöne (destekliyor/desteklemiyor) ayrıldığını görün.
2. Hipotez hakkında karar vermek için önce deney verilerinin incelenmesi gerektiğini düşünün.
3. Kutuya verilerin analiz edilmesi ve sonuçların değerlendirilmesini yazın.

Kendini kontrol et: Verileri analiz etmeden sonuçların hipotezi destekleyip desteklemediğine karar verebilir miyim?

Ok hipotez oluşturma basamağına döndüğü için hipotez revize edilir veya yenisi kurulur.

1. Ç kutusunun "Sonuçlar hipotezi desteklemiyor ise" kutusundan geldiğini görün.
2. Ç kutusundan çıkan okun "Hipotez oluşturulması" basamağına döndüğüne dikkat edin.
3. Buna göre hipotezin reddedilip yeniden düzenlendiğini ya da yeni hipotez kurulduğunu yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hipotez reddedilir. (Yeni hipotez kurulacağı anlamı okla birlikte korunduğunda geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Ç kutusundan çıkan ok şemada hangi basamağa gidiyor?

Hipotez doğrulanınca sonuçlar yayımlanır ve bilimsel bilgiye katkı sağlar.

1. D kutusunun "Sonuçlar hipotezi destekliyor ise" kutusundan geldiğini belirleyin.
2. Desteklenen hipotezin kabul edildiğini düşünün.
3. Bilimsel bilginin başkalarınca sınanabilmesi için sonuçların raporlanıp paylaşıldığını kutuya yazın.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Teori (kuram) oluşturulması (Hipotez çok sayıda deneyle defalarca desteklenmişse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: D kutusuna yazdığım basamak, hipotez desteklendiğinde yapılacak işi mi anlatıyor?