Ana sayfa›Biyoloji 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 29›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Biyoloji 9. sınıf · Bilimsel Araştırma ve Bilimin Doğası
Bilgi notu
Bilimsel Araştırma ve Bilimin Doğası
- Bilimsel araştırma gözlem, problem belirleme, hipotez kurma, deney tasarlama, veri toplama, sonuç çıkarma ve raporlama basamaklarından oluşur.
- Hipotez, test edilebilir bir ön açıklamadır.
- Kontrollü deneyde yalnızca bir değişken değiştirilir; kontrol grubu karşılaştırma sağlar.
- Bilimsel bilgi kanıtlara dayanır, test edilebilir ve yeni kanıtlarla değişebilir.
Örnek: Bir öğrenci, gübre miktarının domates bitkisinin boyuna etkisini inceliyor. Bağımsız değişken, bağımlı değişken ve kontrol grubu nedir?
Çözüm: Bağımsız değişken gübre miktarı, bağımlı değişken bitkinin boyudur. Kontrol grubu gübre verilmeyen bitkilerdir; su ve ışık sabit tutulur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Hipotez nedir? Kısaca tanımlayınız.
Kontrollü bir deneyde kontrol grubunun amacı nedir?
Deney sonunda toplanan veriler hipotez hakkında karar vermeden önce ne yapılmalıdır?
Uygulama
Bir araştırmacı bir göldeki su sıcaklığının balık sayısına etkisini inceliyor. Bu araştırmada bağımsız değişkeni ve bağımlı değişkeni yazınız.
Bir öğrenci, günde farklı sürelerde ışık alan fasulye bitkilerinin boyunu ölçüyor. Deneyin sağlıklı olması için sabit tutulması gereken iki değişkeni yazınız.
'Gübre verilen domates bitkilerinin meyve sayısı, gübre verilmeyenlerden fazladır.' hipotezini test etmek için kontrol grubu ne olmalıdır? Bu hipotezin test edilebilir olmasını sağlayan özelliği yazınız.
Düşün
Bir öğrenci aynı türden fasulyeleri üç gruba ayırıp günde 4, 8 ve 12 saat ışık almalarını sağlamış; 14 gün sonra ortalama boyları sırasıyla 6 cm, 11 cm ve 15 cm olmuştur. Bu verilere dayanarak (a) bir çıkarım yazınız, (b) bu sonucun neden kesin ve değişmez kabul edilmeyip yeni araştırmalara açık olduğunu açıklayınız.
Bir araştırmacı, deney sonuçları hipotezini desteklemediği için hipotezini yeniden düzenleyip yeni bir deney tasarlıyor. Bu davranışı bilimin doğasına ait iki özellikle açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Test edilebilen, araştırma sorusuna verilen ön açıklama (tahmin). | Hipotez, deney ve gözlemle sınanabilen geçici bir açıklamadır. | 8 |
| 2 | Değiştirilen etkenin etkisini ayırt edebilmek için karşılaştırma yapılmasını sağlamak. | Kontrol grubunda etken uygulanmadığı için deney grubundaki fark etkene bağlanabilir. | 8 |
| 3 | Veriler analiz edilmeli (tablo ve grafikle düzenlenip yorumlanmalı) ve sonuçlar değerlendirilmelidir. | Hipotezin desteklenip desteklenmediğine, verilerin incelenmesiyle karar verilir. | 8 |
| 4 | Bağımsız değişken su sıcaklığı; bağımlı değişken balık sayısıdır. | Araştırmacının değiştirdiği ya da etkisini incelediği etken bağımsız, ölçülen sonuç bağımlı değişkendir. | 12 |
| 5 | Örneğin su miktarı, toprak türü, saksı büyüklüğü, ortam sıcaklığı ve bitki türü; bunlardan herhangi ikisi. | Yalnızca ışık süresi değişirse boy farkı ışığa bağlanabilir; diğer etkenler sabit tutulmalıdır. | 12 |
| 6 | Puanlama (toplam 12): Kontrol grubu gübre verilmeyen domates bitkileridir (6 puan). Meyve sayısı ölçülebilir/sayılabilir bir nicelik olduğundan hipotez deneyle sınanabilir (6 puan). | Karşılaştırma için gübre almayan grup gerekir; sayılabilir bir sonuç hipotezin sınanmasını mümkün kılar. | 12 |
| 7 | Puanlama (toplam 20): (a) Işık süresi arttıkça fasulyelerin ortalama boyu artmıştır (8 puan); çıkarım verilerle desteklenmiştir, 6, 11 ve 15 cm değerleri (4 puan). (b) Deney sınırlı sayıda bitki, tek tür ve kısa süreyle yapılmıştır; farklı koşullarda ve tekrarlanarak sınanması gerekir, yeni kanıtlar sonucu değiştirebilir (8 puan). | Veriler artan ışık süresiyle artan boyu gösterir: 6 cm < 11 cm < 15 cm. Bilimsel sonuçlar yeni araştırmalarla desteklenebilir ya da değişebilir. | 20 |
| 8 | Puanlama (toplam 20): Bilimsel bilgi kanıtlara dayanır; hipotez kanıtlarla uyuşmuyorsa değiştirilir (8 puan). Bilimsel bilgi değişebilir, geçicidir ve yeni kanıtlarla gelişir (7 puan). Hipotezler sınanarak yenilenir; bilimsel süreç tekrarlayabilen bir döngüdür (5 puan). | Araştırmacı, hipotezini kanıtlara göre düzelterek bilimin kanıta dayalı ve gelişmeye açık yapısını göstermiş olur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Bir deneyin hipotezi kesin olarak kanıtladığını düşünmek. · Kontrol grubu ile deney grubunu karıştırmak.
Öz kontrol: Araştırmada neyi değiştirdim, neyi ölçtüm ve neyi sabit tuttum?