Ana sayfa›Kitaplar›Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 117
Fizik 9. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 117 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1aMetindeki niceliklerin temel ve türetilmiş olarak sınıflandırılması ve sınıflandırma ölçütü
Çözüm Yolu
Temel nicelikler bağımsızdır ve doğrudan tanımlanır; türetilmiş nicelikler temel niceliklerin çarpım veya bölümüyle oluşur. Yol, uzunluk gibi metre ile ölçüldüğünden temel grupta ele alındı.
- Metinde geçen nicelikleri listele: kütle, hacim, uzunluk, ağırlık, hız, yoğunluk, yol, enerji, kuvvet.
- Her nicelik için sor: Başka niceliklerden elde ediliyor mu, yoksa kendi başına mı tanımlanıyor?
- Kütle ve uzunluk kendi başına tanımlanır; yol da metreyle ölçülen bir uzunluktur, bu yüzden temel gruba girer.
- Hacim (uzunluk³), hız (uzunluk/zaman), yoğunluk (kütle/hacim), ağırlık ve kuvvet (kütle·ivme), enerji (kuvvet·yol) temel niceliklerden türetilir.
- Ölçütü yaz: temel nicelikler başka niceliklere bağlı değildir; türetilmişler temel niceliklerin çarpım veya bölümüyle oluşur.
- Ağırlığı kütleyle aynı sanıp temel saymak — ağırlık bir kuvvettir, kütle ile yerçekimi ivmesinin çarpımından türetilir.
- Yolu türetilmiş saymak — yol bir uzunluktur ve birimi metredir; temel nicelik olan uzunluk grubundadır.
- Hacmi temel saymak — hacim üç uzunluğun çarpımıyla (m³) elde edildiği için türetilmiştir.
Kendini kontrol et: Türetilmiş dediğin her niceliğin birimini temel birimlerle (kg, m, s) yazabiliyor musun?
1bTemel niceliklerin ortak özellikleri ve günlük hayattan temel ile türetilmiş örnek
Çözüm Yolu
Temel nicelikler diğer niceliklere indirgenemez ve doğrudan ölçülür. Günlük örnek olarak zaman temel, araç sürati (km/h) türetilmiştir.
- Temel niceliklerin ortak yönünü düşün: hiçbiri başka bir niceliğe bölünerek ya da çarpılarak elde edilmez.
- Her temel niceliğin SI'da kendine ait standart bir birimi olduğunu ekle (m, kg, s gibi).
- Metinde geçmeyen bir temel nicelik seç; örneğin zaman (birimi saniye).
- Metinde geçmeyen bir türetilmiş nicelik seç; örneğin sürat (km/h) veya basınç.
- Seçtiğin türetilmiş niceliğin hangi temel niceliklerden oluştuğunu kısaca belirt.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Temel örnek: sıcaklık (kelvin) veya elektrik akımı (amper) (Metinde geçmeyen başka bir SI temel niceliği seçilirse geçerlidir.) · Türetilmiş örnek: alan (m²), ivme (m/s²) veya basınç (Pa) (Metinde geçmeyen ve temel niceliklerden elde edilen her nicelik geçerlidir.)
- Örnek olarak metinde geçen kütle veya hızı vermek — soru metindekilerin dışında örnek istiyor.
- Temel nicelikleri "doğrudan ölçülebilenler" diye tanımlamak — ölçüt ölçülebilirlik değil, başka niceliklere bağlı olmamaktır.
Kendini kontrol et: Verdiğin türetilmiş örneğin birimi, temel birimlerin çarpımı veya bölümü olarak yazılabiliyor mu?
1cNiceliğin doğrudan ölçülüp ölçülememesinin sınıflandırmadaki önemi ve gerekçesi
Çözüm Yolu
Türetilmiş bir nicelik (hız gibi) araçla doğrudan ölçülebilir, yine de türetilmiştir. Temel/türetilmiş ayrımı niceliğin tanımındaki bağımsızlığa bağlıdır.
- Temel/türetilmiş ayrımının ölçütünü hatırla: niceliğin başka niceliklere bağlı olup olmaması.
- Türetilmiş bir niceliği düşün: hız, hız göstergesiyle doğrudan okunabilir ama yine de uzunluk/zaman ile tanımlanır.
- Demek ki doğrudan ölçülebilmek bir niceliği temel yapmaz.
- Sonucu yaz: Doğrudan ölçülüp ölçülememenin sınıflandırmada önemi yoktur; belirleyici olan niceliğin tanımıdır.
- "Doğrudan ölçülen temeldir" demek — hız ve kuvvet de araçla doğrudan ölçülebilir ama türetilmiştir.
Kendini kontrol et: Doğrudan ölçebildiğin bir türetilmiş nicelik örneği bulabiliyor musun? Bulabiliyorsan cevabın tutarlıdır.
1çKonum ve yönün niceliklerin sınıflandırılmasındaki önemi
Çözüm Yolu
Çantayı bulmak için yön gerekir (konum, yer değiştirme vektörel); toplam kütle için yön gerekmez (skaler). Yön bilgisi gerekliliği sınıflandırma ölçütüdür.
- Metindeki iki durumu karşılaştır: çantayı bulmak ve terazideki toplam kütleyi bulmak.
- Çantaya ulaşmak için yalnız "kaç metre" yetmedi; yön de söylenince öğrenci çantayı buldu.
- Toplam kütle için yön gerekmedi: 5 kg + 2 kg = 7 kg.
- Konum ve yönün temel/türetilmiş ayrımını belirlediğini söylemek — yön bilgisi skaler/vektörel ayrımını belirler.
- Kütleyi yönlü nicelik saymak — kütleler yön düşünülmeden sayı gibi toplanır, kütle skalerdir.
Kendini kontrol et: Niceliği yalnız sayı ve birimle söylediğinde anlam eksik kalıyor mu? Kalıyorsa vektöreldir.