Ana sayfa›Kimya 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 127›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Kimya 9. sınıf · Kovalent Bağ Oluşumu
Bilgi notu
Kovalent Bağ Oluşumu
- Ametal atomları, değerlik elektronlarını ortaklaşa kullanarak kovalent bağ oluşturur.
- Atomlar yaklaşırken çekirdeğin karşı atomun elektronunu çekmesi ile çekirdek-çekirdek ve elektron-elektron itmeleri birlikte etkilidir.
- Çekme ve itme kuvvetleri dengelendiğinde potansiyel enerji en düşük olur ve bağ oluşur; bu uzaklık bağ uzunluğudur.
- Daha fazla yaklaşılırsa itme baskın olur ve enerji yükselir.
Örnek: Cl atomunun 7 değerlik elektronu vardır. İki Cl atomu Cl₂ molekülünde kaç elektron çiftini ortaklaşa kullanır? Her Cl oktetini tamamlar mı?
Çözüm: Her Cl bir elektronunu ortaklaşa kullanır; 1 ortak elektron çifti oluşur. Her Cl'nin elektron sayısı 7 + 1 = 8 olur, yani okteti tamamlar.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Kovalent bağ hangi tür atomlar arasında ve nasıl oluşur? Kısaca yazınız.
İki hidrojen atomu H₂ molekülünde toplam kaç elektronu ortaklaşa kullanır?
İki atom birbirine yaklaşırken iki çekirdek arasındaki etkileşim ile bir çekirdek ile diğer atomun elektronu arasındaki etkileşim çekici midir, itici midir?
Uygulama
H₂O molekülünde O atomunun 6 değerlik elektronu vardır. O atomu oktetini tamamlamak için kaç elektronu ortaklaşa kullanır? Bu elektronlar kaç H atomuyla paylaşılır?
İki H atomu yaklaşırken sistemin potansiyel enerjisi önce azalıyor ve belli bir uzaklıkta en küçük değerine ulaşıyor. Bu uzaklıkta kuvvetler arasında ne olur? Bu uzaklığa ne ad verilir?
Bağ oluşturan iki atom, denge uzaklığından daha fazla yaklaştırılırsa potansiyel enerji nasıl değişir ve bunun nedeni nedir?
Düşün
H ve Cl atomları yaklaşıp HCl molekülünü oluşturuyor. Cl atomunun elektronegatifliği H'den büyüktür. Ortak elektron çiftinin konumunu ve bunun bağın kutuplanmasına etkisini açıklayınız.
Bir öğrenci, 'H₂ molekülünde bir H atomu elektronunu diğerine verir.' diyor. Bu tahmini kovalent bağın özelliklerine dayanarak değerlendiriniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Ametal atomları arasında, değerlik elektronlarının ortaklaşa kullanılmasıyla oluşur. | Kovalent bağda elektronlar ortak kullanılır; elektron alışverişi iyonik bağa özgüdür. | 8 |
| 2 | 2 elektron (1 ortak elektron çifti). | Her H atomunun 1 elektronu vardır; ikisi ortak kullanıldığında 2 elektronluk bir çift oluşur. | 8 |
| 3 | İki çekirdek arasındaki etkileşim itici, çekirdek ile diğer atomun elektronu arasındaki etkileşim çekicidir. | Aynı işaretli yükler (çekirdek-çekirdek) iter, zıt işaretli yükler (çekirdek-elektron) çeker. | 8 |
| 4 | 2 elektronu ortaklaşa kullanır; 2 H atomuyla (her biriyle 1 ortak elektron çifti) paylaşır. | Okteti tamamlamak için 8 − 6 = 2 elektron gerekir. Her H atomu 1 elektronla katkı verir, bu yüzden 2 H atomu gerekir. | 12 |
| 5 | Çekme ve itme kuvvetleri dengelenir ve bağ oluşur; bu uzaklığa bağ uzunluğu denir. | Enerjinin en düşük olduğu uzaklıkta sistem en kararlıdır; bu uzaklık bağ uzunluğudur. | 12 |
| 6 | Potansiyel enerji artar; çünkü çekirdekler arasındaki ve elektron bulutları arasındaki itme kuvvetleri baskın olur. | Çok yakın uzaklıkta itme çekmeden büyük olur ve sistem kararsızlaşır. | 12 |
| 7 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Ortak elektron çifti elektronegatifliği büyük olan Cl atomuna daha yakın durur: 7 puan. (2) Cl atomunun kısmen negatif (δ−), H atomunun kısmen pozitif (δ+) yüklendiği belirtilir: 7 puan. (3) Bağın kutuplu (polar) kovalent bağ olduğu yazılır: 6 puan. | Elektronegatifliği büyük atom ortak elektronları kendine doğru çeker; bu da kısmi yük ayrılmasına yol açar. | 20 |
| 8 | Ölçütler (toplam 20 puan): (1) Kovalent bağda elektronların verilmediği, ortaklaşa kullanıldığı belirtilir: 7 puan. (2) İki H atomunun elektronegatifliği eşit olduğundan ortak elektronların eşit paylaşıldığı açıklanır: 7 puan. (3) Elektron verme-alma olsaydı iyonların oluşacağı ve bunun iyonik bağın özelliği olduğu yazılır: 6 puan. | H₂'de iki aynı atom elektronu eşit biçimde ortak kullanır; elektron aktarımı iyonik bağa aittir. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kovalent bağı elektron alışverişi sanmak; oysa kovalent bağda elektronlar ortaklaşa kullanılır. · Atomlar yaklaşırken yalnızca çekme kuvvetini düşünüp itme kuvvetlerini unutmak.
Öz kontrol: Atomlar yaklaşırken hangi kuvvetler etkilidir ve bağ hangi uzaklıkta oluşur?