Ana sayfa›Kimya 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 138›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Kimya 9. sınıf · Lewis Yapısı ve Molekül Polarlığı
Bilgi notu
Lewis Yapısı ve Molekül Polarlığı
- Lewis yapısında değerlik elektronları nokta, ortaklanan çiftler çizgi ile gösterilir; atomlar oktete (H için dublete) ulaşmaya çalışır.
- Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti yoksa ve bağlı atomlar aynıysa yapı simetriktir; bağ kutupları birbirini götürür ve molekül apolardır.
- Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti varsa yapı simetrik değildir ve molekül polardır (9. sınıf ölçütü).
- Aynı atomlu iki atomlu moleküller apolar, farklı atomlu iki atomlu moleküller polardır.
Örnek: CH₄ için C'nin elektron dizilimini yazıp ortak çift ve ortaklanmamış çift sayısını belirleyerek polarlığı bulunuz.
Çözüm: ₆C: 1s² 2s² 2p², 4 değerlik elektronu vardır; 4 H ile dört ortak çift yapar. C'de ortaklanmamış çift yoktur, yapı simetriktir; CH₄ apolardır.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Cl₂ molekülü polar mı apolar mıdır? Nedenini bir cümleyle yazınız.
HCl molekülünde ortak elektron çiftini daha çok çeken atom hangisidir ve molekül polar mıdır?
₈O atomunun elektron dizilimini yazınız.
Uygulama
NH₃ molekülünde merkez atom azotun (₇N) kaç ortak elektron çifti ve kaç ortaklanmamış elektron çifti vardır? Molekül polar mıdır?
H₂O molekülünde merkez atom oksijenin (₈O) kaç ortak ve kaç ortaklanmamış elektron çifti vardır? Molekülün polarlığını gerekçesiyle yazınız.
N₂ molekülünde atomlar arasında kaç ortak elektron çifti bulunur? Molekül polar mı apolar mıdır? Nedenini yazınız.
Düşün
BF₃ ve NF₃ moleküllerinin her ikisinde de merkez atom üç flor atomuna bağlıdır. (₅B, ₇N ve ₉F atomlarını kullanınız.) (a) Her molekül için merkez atomdaki ortak ve ortaklanmamış elektron çifti sayılarını yazınız. (b) Hangisi apolar, hangisi polardır? (c) F ile bağların ikisinde de kutuplu olmasına rağmen moleküllerin polarlığı neden farklıdır?
Bir öğrenci, 'Bağları polar olan her molekül polardır' diyor. SiCl₄ molekülünü (₁₄Si, ₁₇Cl) kullanarak bu ifadenin neden doğru olmadığını açıklayınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Apolardır; iki atom da aynı olduğundan ortak elektron çiftini eşit çeker. | Aynı atomlardan oluşan iki atomlu moleküllerde elektronegatiflik farkı yoktur, yük dağılımı dengelidir. | 8 |
| 2 | Cl atomu; molekül polardır. | Cl, H'den daha elektronegatiftir; ortak elektronlar Cl'ye kayar ve kalıcı kutuplar oluşur. | 8 |
| 3 | 1s² 2s² 2p⁴ | 8 elektron sırasıyla 1s'ye 2, 2s'ye 2, 2p'ye 4 yerleşir; 2 + 2 + 4 = 8. | 8 |
| 4 | 3 ortak çift (4 puan); 1 ortaklanmamış çift (4 puan); merkez atomda ortaklanmamış çift olduğundan polardır (4 puan). | N'nin 5 değerlik elektronundan 3'ü H ile bağ yapar; kalan 2 elektron 1 ortaklanmamış çift oluşturur. Bu çift yapıyı simetrik olmaktan çıkarır. | 12 |
| 5 | 2 ortak çift (4 puan); 2 ortaklanmamış çift (4 puan); merkez atomda ortaklanmamış çift olduğundan yük dağılımı dengesizdir, molekül polardır (4 puan). | O'nun 6 değerlik elektronundan 2'si H ile bağ yapar; kalan 4 elektron 2 ortaklanmamış çift oluşturur. Bu çiftler yapıyı simetrik olmaktan çıkarır. | 12 |
| 6 | 3 ortak çift (üçlü bağ) (6 puan); apolardır, çünkü iki atom aynıdır ve ortak elektronları eşit çeker (6 puan). | Her N atomunun 5 değerlik elektronu vardır; oktet için 3 elektron ortaklaşılır. Aynı atomlar arasında elektronegatiflik farkı yoktur. | 12 |
| 7 | (a) 8 puan: BF₃'te B'de 3 ortak çift, 0 ortaklanmamış çift (4); NF₃'te N'de 3 ortak çift, 1 ortaklanmamış çift (4). (b) 8 puan: BF₃ apolar (4) çünkü merkezde ortaklanmamış çift yoktur ve yapı simetriktir; NF₃ polar (4) çünkü merkezde ortaklanmamış çift vardır. (c) 4 puan: Molekülün polarlığı bağların kutuplu olmasına değil, yapının simetrik olup olmadığına (merkezdeki ortaklanmamış çifte) bağlıdır. | B'nin 3 değerlik elektronu vardır, üçü de bağda kullanılır. N'nin 5 değerlik elektronundan 3'ü bağda kullanılır, 2'si ortaklanmamış çift olarak kalır. | 20 |
| 8 | Ölçüt 1 (4 puan): Si'nin 4 bağ yaptığını, merkezde ortaklanmamış çift olmadığını ve her Cl'de 3 ortaklanmamış çift bulunduğunu yazmak. Ölçüt 2 (4 puan): Cl daha elektronegatif olduğundan Si–Cl bağlarının kutuplu olduğunu belirtmek. Ölçüt 3 (6 puan): Dört özdeş bağ simetrik dağıldığı için bağ kutuplarının birbirini götürdüğünü ve molekülün apolar olduğunu açıklamak. Ölçüt 4 (6 puan): Bağlar polar olsa bile molekülün apolar olabileceğini, ifadenin bu yüzden yanlış olduğunu sonuçlandırmak. (Toplam 20 puan) | Si'nin 4 değerlik elektronu vardır ve dördü de Cl ile bağ yapar. Simetrik yapıda bağ kutupları birbirini dengeler; bu yüzden SiCl₄ apolardır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Bağları polar olan her molekülü polar sanmak. · Lewis yapısında merkez atomdaki ortaklanmamış çiftleri atlamak ya da oktetin tamamlandığını kontrol etmemek.
Öz kontrol: Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti var mı ve bağlı atomlar aynı mı?