Ana sayfa›Kimya 9. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 95›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Kimya 9. sınıf · Laboratuvar Güvenliği ve Kaza Verilerini Yorumlama
Bilgi notu
Laboratuvar Güvenliği ve Kaza Verilerini Yorumlama
- Önlük, gözlük ve eldiven laboratuvarda temel koruyucu ekipmandır.
- Kimyasal maddeler tadılmaz, doğrudan koklanmaz; koklamak gerekirse buhar elle yelpazelenerek burna yaklaştırılır.
- Deneyden önce yönerge ve madde etiketleri okunur.
- Isıtılan tüpün ağzı kimseye çevrilmez.
- Kaza olursa öğretmene hemen haber verilir; göze ya da cilde değen madde bol suyla yıkanır.
Örnek: Bir okulda 2019'da 4, 2020'de 9 laboratuvar kazası oldu; aynı yıllarda deney sayısı iki katından fazla arttı. Kaza artışı için olası bir neden nedir?
Çözüm: Deney sayısı arttıkça kazaya yol açabilecek durum sayısı da artar. Bu nedenle sayıyı yorumlarken güvenlik eğitimi ve önlemler de düşünülmelidir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Laboratuvarda gözleri korumak için hangi koruyucu ekipman kullanılır?
Bir kimyasal maddenin kokusu kontrol edilmek zorundaysa madde nasıl koklanmalıdır?
Isıtılan bir deney tüpünün ağzı kime doğru tutulmamalıdır?
Uygulama
Bir okul laboratuvarında yıllara göre kaza sayıları: 2018'de 3, 2019'da 5, 2020'de 4, 2021'de 8. Toplam kaç kaza olmuştur ve en çok kaza hangi yılda yaşanmıştır?
Bir öğrenci gözlüksüz çalışırken asit çözeltisi sıçradı. Eksik olan koruyucu ekipman neydi ve yapılması gereken ilk iki şey nedir?
Etiketi okunmayan bir şişedeki sıvıyı tatmak neden yanlıştır?
Düşün
Bir okulun laboratuvar kayıtlarına göre 2015-2017 döneminde 20 deney yapılmış ve 3 kaza, 2018-2020 döneminde 60 deney yapılmış ve 9 kaza olmuştur. Veriler arasındaki ilişkiyi yorumla. Kaza sayısının artması tek başına güvenliğin kötüleştiğini gösterir mi? Kaza/deney oranını hesaplayarak açıkla ve bir güvenlik önerisi yaz.
Bir öğrenci deney yönergesini okumadan maddeleri karıştırıyor, çalışırken koruyucu ekipman (önlük ve gözlük) kullanmıyor ve çıkan gazı derin soluyarak kokluyor. Bu üç davranışı güvenlik ihlali olarak belirleyip her biri için önlem yazınız ve bu davranışların olası sonucunu belirtiniz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Koruyucu gözlük. | Sıçrayabilecek sıvı ve parçacıklara karşı gözlük gözleri korur. | 8 |
| 2 | Buhar elle yelpazelenerek burna doğru yaklaştırılır; madde doğrudan koklanmaz. | Doğrudan koklamak yoğun buharın solunum yollarına zarar vermesine yol açabilir. | 8 |
| 3 | Kendine ve çevredeki hiç kimseye doğru tutulmamalıdır. | Tüpteki sıvı fışkırabilir ve yanıklara yol açabilir. | 8 |
| 4 | Toplam 20 kaza; en çok kaza 2021 yılında yaşanmıştır. | 3 + 5 + 4 + 8 = 20; en büyük sayı 8 olup 2021'e aittir. | 12 |
| 5 | Ölçütler (12 puan): Eksik ekipman: koruyucu gözlük (4 p). Öğretmene hemen haber verme (4 p). Gözü bol temiz suyla yıkama (4 p). | Sıçrayan asit gözü zarara uğratabilir; hemen yıkamak ve yardım istemek zararı azaltır. | 12 |
| 6 | Bilinmeyen madde zehirli ya da zararlı olabilir; ağızdan alınınca vücuda zarar verir. Bu nedenle kimyasal maddeler tadılmaz. | Kimyasal maddelerin bir kısmı yutulduğunda ağır zarar verir. | 12 |
| 7 | Ölçütler (20 puan): Deney sayısı arttıkça kaza sayısı da artmıştır (5 p). Oranlar: 3/20 = 0,15 ve 9/60 = 0,15 (6 p). Oran değişmediği için kaza sayısındaki artış tek başına güvenliğin kötüleştiğini göstermez (6 p). Güvenlik önerisi, örneğin güvenlik eğitimi ya da koruyucu ekipman kullanımı (3 p). | 3 ÷ 20 = 0,15 ve 9 ÷ 60 = 0,15; her deneyde kaza olasılığı aynı kalmıştır. | 20 |
| 8 | Ölçütler (20 puan): İhlaller (her biri 3 p, toplam 9 p): yönergeyi okumadan çalışma; koruyucu ekipman (önlük, gözlük) kullanmama; gazı doğrudan ve derin koklama. Önlemler (her biri 3 p, toplam 9 p): deney öncesi yönergeyi okumak; önlük ve gözlük takmak; gazı doğrudan solumamak, gerekirse elle yelpazeleyerek hafifçe koklamak. Bu davranışların yaralanma ya da zehirlenmeye yol açabileceğini belirtme (2 p). | Her ihlalin karşılığı bir güvenlik kuralıdır; bu kurallar kazaları önler. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Kaza sayısındaki artışı, deney sayısını göz önüne almadan yorumlamak. · Güvenlik kurallarını yalnızca koruyucu ekipmana indirgemek.
Öz kontrol: Yorumum tabloda gördüğüm sayısal verilere dayanıyor mu?