Biyoloji 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 109 Cevapları

Boğaz enfeksiyonunda vücuda giren etkenler, doğal bağışıklığın fagositik hücreleri tarafından yabancı madde olarak algılanır.

1. İstenen: I. durum (boğaz enfeksiyonu) için 'Tanıma' aşaması.
2. Metinde vücuda giren bakteri ve virüslerin fagositik hücrelerin reseptörlerince yabancı olarak tanındığı yazar.

Kendini kontrol et: Yazdığım hücre, I. Örnek Durum metninde 'yabancı olarak tanınır' cümlesinde geçen hücre mi?

Doğal bağışıklık patojenler arasında ayrım yapmaz; kazanılmış bağışıklık antijene özgü antikor üretir.

1. İstenen: 'Özgüllük' satırı; tepkinin belirli bir patojene yönelik olup olmadığına bakarız.
2. I. durum metni bu tepkinin patojene özgü olmadığını söyler; fagositler tüm yabancıları yok eder.
3. II. durumda lenfositler yalnız kızamık virüsünü tanıyıp ona özgü antikor üretir.

Kendini kontrol et: Metinde 'patojene özgü değildir' ve 'patojene özgüdür' ifadeleri hangi duruma ait, kontrol ettim mi?

Doğal bağışıklık hemen devreye girer; kazanılmış bağışıklık ilk karşılaşmada yavaş gelişir.

1. İstenen: 'Tepki hızı' satırı; metinlerde tepkinin hızına ilişkin ifadeleri buluruz.
2. I. durum metni doğal bağışıklık tepkisinin hızlı olduğunu belirtir.
3. II. durumda lenfositlerin tanıma, çoğalma ve antikor üretimi zaman alır; tepki yavaş gelişir.

Kendini kontrol et: II. Örnek Durum metninde 'yavaş gelişir' ifadesini buldum mu?

Boğaz enfeksiyonunda fagositik hücreler, kızamıkta lenfositler görev alır.

1. İstenen: 'Bağışıklık hücreleri' satırı; metinlerde görev alan hücreleri buluruz.
2. I. durumda etkenleri fagositik hücreler tanır ve fagositozla yok eder.
3. II. durumda kızamık virüsünü T ve B lenfositleri tanır, B hücreleri antikor üretir.

Kendini kontrol et: Her iki metinde parantez içinde verilen hücre adları tabloya yazdıklarımla aynı mı?

Doğal bağışıklığın hafızası yoktur; kazanılmış bağışıklıkta hafıza hücreleri oluşur.

1. İstenen: 'Bağışıklık hafızası' satırı.
2. I. durum metni oluşan tepkinin hafızasının olmadığını açıkça söyler.
3. II. durumda hastalığı geçiren kişide kızamık virüsünü tanıyan hafıza hücreleri oluşur.

Kendini kontrol et: Kızamığa ikinci kez yakalanılmamasının nedeni hafıza ise II. duruma Var yazmam doğru mu?

Aktif bağışıklık kazanılmış bağışıklığın türüdür; kızamıkta kişi antikoru kendi üretir.

1. İstenen: 'Aktif bağışıklık' satırı; aktif bağışıklıkta kişi antikoru kendisi üretir.
2. II. durumda hastalığı geçiren ya da aşılanan kişi kendi B hücreleriyle antikor üretir.
3. I. durum doğal bağışıklıktır; aktif-pasif ayrımı kazanılmış bağışıklığa aittir.

Kendini kontrol et: Bu durumda kişi antikoru kendisi üretiyor mu? Evet ise Var yazmalıyım.

II. durumda risk grubuna hazır antikor çözeltisi verilmesi pasif bağışıklıktır; I. durum doğal bağışıklıktır.

1. İstenen: 'Pasif bağışıklık' satırı; pasif bağışıklık hazır antikorun dışarıdan verilmesidir.
2. II. durumda hamile, bebek ve bağışıklığı düşük kişilere antikor çözeltisi (serum) verildiği belirtilir.
3. I. durumda dışarıdan antikor verilmez; doğal savunma çalışır.

Kendini kontrol et: Metinde başka birinden alınmış hazır antikorun verildiği bir durum var mı? Varsa Var yazmalıyım.

Konuya Başlarken metnindeki bağışıklığı güçlendirici alışkanlıklar ile bulaşmayı önleyen hijyen önlemleri özetlenmiştir.

1. Önlemleri iki gruba ayır: bağışıklığı güçlendirme ve hastayken başkalarını koruma.
2. Güçlendirme için dengeli beslenme, düzenli uyku, egzersiz, stresten uzak durma ve aşı olmayı yaz.
3. Koruma için maske takma, el yıkama, öksürürken ağzı kapatma ve kalabalıktan uzak durmayı ekle.

Kendini kontrol et: Listemde hem kendimi güçlendiren hem de başkalarına bulaşmayı önleyen önlemler var mı?

Canlının doğuştan sahip olduğu direnç doğal bağışıklıktır.

1. Tanımdaki anahtar ifade 'doğuştan sahip olduğu' sözcükleridir.
2. Sınıflandırma tablosunda doğuştan gelen, patojene özgü olmayan savunma doğal bağışıklıktır.

Kendini kontrol et: Bu bağışıklık kalıtsal ve doğumla birlikte var mı? Evet ise doğal bağışıklıktır.

Sonradan, mikroplarla karşılaşma sonucu edinilen bağışıklık kazanılmış bağışıklıktır; kişi kendi antikorunu ürettiği için aktif bağışıklıktır.

1. Tanımdaki anahtar ifade 'yaşamı boyunca mikroplarla karşılaşması sonucu gelişen' sözcükleridir.
2. Sonradan, belirli mikroplara karşı gelişen savunma kazanılmış bağışıklıktır; kişi antikoru kendisi ürettiği için aktiftir.

Kendini kontrol et: Bu savunma sonradan mı edinildi? Evet ise kazanılmış bağışıklık grubundadır.

B ve T lenfositleri belirli patojenlere karşı özgül savunma yapar; bu savunma patojene özgü yani kazanılmış bağışıklıktır. Aktif bağışıklık onun bir alt türüdür.

1. Adlandırma Tablosu'nda "Vücudun B ve T lenfositleri ile savunma yapmasıdır" tanımını bul.
2. B ve T lenfositlerinin belirli bir patojeni tanıyıp ona özgü tepki verdiğini hatırla.
3. Sınıflandırma Tablosu'nda lenfositlerle yürüyen savunmanın patojene özgü sütunda olduğunu gör ve adı "patojene özgü (kazanılmış) bağışıklık" olarak yaz.

Kendini kontrol et: Bu satıra yazdığın ad, tablodaki diğer üç tanımın adlarından farklı ve lenfositlere özgü mü?

Tanınan etkenlere karşı fagositik hücreler uyarılır, doku iltihaplanır ve ateş yükselmesi bağışıklık tepkisini başlatır.

1. İstenen: I. durum (boğaz enfeksiyonu) için 'Aktivasyon' aşaması.
2. Metne göre etkenleri tanıyan savunma hücreleri aktive olur ve fagositoz için harekete geçer.
3. Bu sırada ateş yükselir ve bağışıklık tepkisi başlar.

Kendini kontrol et: Yazdığım ifade, tanıma ile yok etme arasındaki 'harekete geçme' basamağını mı anlatıyor?

Antikor hazır alındığında (serum, anne sütü, plasenta) pasif bağışıklık oluşur.

1. Tanımdaki anahtar ifade 'hazır antikor verilerek' sözcükleridir.
2. Antikoru birey kendisi üretmeyip hazır aldığında pasif bağışıklık oluşur.

Kendini kontrol et: Antikoru kişi kendisi mi üretiyor, hazır mı alıyor? Hazır alıyorsa pasiftir.

Harita şemada gösterilen sınıflandırmaya göre kurulur; öğrenci kendi haritasını çizer.

1. Haritanın merkezine 'Bağışıklık' kavramını yaz.
2. İki ana dal çiz: doğal (deri, mukoza, fagositler, ateş) ve kazanılmış bağışıklık.
3. Kazanılmış dalı aktif (hastalık geçirme, aşı) ve pasif (serum, anne sütü, plasenta) olarak ikiye ayır.
4. B ve T lenfositlerini, antijen ve antikoru kazanılmış dala bağlayıp oklarla ilişkilerini belirt.

Kendini kontrol et: Haritamda her kavram doğru üst kavrama bağlı mı ve aktif/pasif örnekleri doğru dalda mı?

Tepki doğuştan gelen, hızlı, patojene özgü olmayan ve hafızası bulunmayan doğal bağışıklık yanıtıdır.

1. İstenen: I. durum (boğaz enfeksiyonu) için 'Tepki' aşaması.
2. Metne göre bakteriler fagositozla yok edilir; ateş bakteri üremesini yavaşlatır.
3. Virüs varsa doğal katil hücreler virüslü hücreleri yok eder.

Kendini kontrol et: Tepki hücresinde hem bakterilerin hem virüslü hücrelerin nasıl yok edildiği yazıyor mu?

Kazanılmış bağışıklıkta lenfositlerin antijen reseptörleri hastalık etkenini özgül biçimde tanır.

1. İstenen: II. durum (kızamık) için 'Tanıma' aşaması.
2. Metinde T ve B lenfositlerinin kızamık virüsünü tanıyıp ona bağlandığı belirtilir.
3. Lenfositler virüsü özgül reseptörleriyle antijen olarak tanır.

Kendini kontrol et: Yazdığım hücreler II. Örnek Durum metninde parantez içinde verilen hücrelerle aynı mı?

Tanıma sonrası lenfositler çoğalıp farklılaşır; antikor üretimi ve hafıza hücresi oluşumu başlar.

1. İstenen: II. durum (kızamık) için 'Aktivasyon' aşaması.
2. Metne göre virüse bağlanan T ve B lenfositleri aktive olur.
3. Aktive B hücreleri antikor üretmeye başlar; ayrıca hafıza hücreleri oluşur.

Kendini kontrol et: Aktivasyon hücresinde lenfositlerin antijene bağlandıktan sonra aktive olduğu yazıyor mu?

Yanıt özgül ve yavaş gelişir; hafıza sayesinde aynı virüsle tekrar karşılaşınca hızlı antikor üretilir.

1. İstenen: II. durum (kızamık) için 'Tepki' aşaması.
2. Metne göre üretilen antikorlar kızamık virüsünü etkisiz hâle getirir ve kişi iyileşir.
3. Hastalık sonrası virüsü tanıyan hafıza hücreleri oluşur; tekrar karşılaşmada hızlı antikor üretilir.

Kendini kontrol et: Tepki hücresinde antikorların virüsü etkisiz hâle getirdiği ve kalıcı korumanın nedeni yazıyor mu?

Sınıflandırma, yanıtın patojene özgü olup olmamasına, antikorun kendi üretilip hazır alınmasına ve doğal ya da yapay yolla kazanılmasına dayanır. Aşı, yapay aktif bağışıklıktır.

1. Bağışıklık Sınıflandırma Tablosu'nda iki ana sütunu ayır: patojene özgü olmayan ve patojene özgü bağışıklık.
2. Patojene özgü olmayan bağışıklığın patojenlere karşı verilen ilk yanıt olduğunu söyle.
3. Patojene özgü bağışıklığı antikorun kaynağına göre ikiye ayır: birey antikoru kendi üretir (aktif) ya da hazır alır (pasif).
4. Aktif bağışıklık için doğal (hastalığı geçirme) ve yapay (aşı) örneklerini ver.
5. Pasif bağışıklık için doğal (anne sütü veya plasenta) ve yapay (serum) örneklerini ver.
6. Sınıflandırmanın ölçütlerini özetle: patojene özgü olma, antikorun kaynağı ve doğal ya da yapay kazanım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sözlü anlatımı aşı ve serum gibi günlük örneklerden başlayıp tablonun sütunlarına doğru kurmak. (Patojene özgü olma, antikorun kaynağı ve doğal/yapay ayrımı ölçütlerinin hepsi doğru adlandırılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Anne sütüyle bebeğe geçen antikor, tablodaki hangi sütun ve satıra yerleşiyor; gerekçeni söyleyebiliyor musun?

Boğaz enfeksiyonundaki doğal yanıt kalıtsaldır; kızamıktaki bağışıklık hastalığı geçirme veya aşıyla sonradan kazanılır.

1. İstenen: 'Bağışıklık oluşma durumu' satırı; I. durum boğaz enfeksiyonu, II. durum kızamıktır.
2. I. durum metninde tepkinin doğuştan geldiği ve kalıtsal olduğu belirtilir.
3. II. durumda bağışıklık hastalığı geçirme ya da aşıyla yaşam içinde kazanılır.

Kendini kontrol et: Her hücreye yay ayraç içindeki ifadelerden birini (Doğuştan/Sonradan) mi yazdım?

Fagositik hücrelerin ilk savunması doğal, lenfositlerin antikor üretimi kazanılmış bağışıklıktır.

1. İstenen: 'Bağışıklık çeşidi' satırı.
2. I. durumda doğuştan gelen, özgül olmayan fagositik savunma doğal bağışıklıktır.
3. II. durumda kızamıkla karşılaşınca lenfositlerle gelişen özgül savunma kazanılmış bağışıklıktır.

Kendini kontrol et: Bu satır bir önceki satırla (Doğuştan → Doğal, Sonradan → Kazanılmış) tutarlı mı?