Ana sayfa›Kitaplar›Biyoloji 11. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 231
Biyoloji 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 231 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
53Yüksek rakımın homeostaziye etkisi ve solunum ile dolaşımın yanıtı
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Yükseldikçe kandaki oksijen %98'den %88'e düşer; vücut bunu solunumu hızlandırarak ve kalp atım hızını 75'ten 110'a çıkarıp dokulara daha çok kan göndererek dengelemeye çalışır.Çözüm Yolu
Düşük oksijen dokuların yeterli oksijen almasını tehdit eder. Solunum ve dolaşım sistemleri birlikte çalışarak oksijen taşınmasını artırır ve dengeyi korumaya çalışır.
- Önceki sayfadaki tabloya bakalım: yükseklik 0, 1500 ve 3000 m iken kandaki oksijen %98, %94, %88; kalp atımı 75, 90, 110.
- İlişkiyi belirleyelim: yükseklik arttıkça kandaki oksijen azalıyor, kalp atım hızı ise artıyor.
- Homeostaziye etkisi: kandaki oksijenin düşmesi dokuların yeterli oksijen almasını zorlaştırır, iç denge bozulmaya başlar.
- Solunum sisteminin yanıtı: soluk alıp verme hızlanır ve derinleşir, böylece akciğerlere daha çok hava alınır.
- Dolaşım sisteminin yanıtı: kalp atımı 75'ten 110'a çıkar; dokulara birim zamanda daha çok kan ve oksijen taşınarak denge korunmaya çalışılır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Uzun süre yüksekte kalındığında alyuvar sayısının artmasını da yanıt olarak eklemek (Temel yanıtlar (solunum hızlanması, kalp atımı artışı) da belirtilmişse ek bilgi olarak geçerlidir.)
- Kalp atım hızının artmasını oksijen düşüşünün nedeni sanmak — tabloda neden yükseklik, kalp atımındaki artış ise vücudun telafi yanıtıdır.
- Yalnız dolaşım sistemini yazıp solunumu unutmak — soru iki sistemin yanıtını birlikte istemektedir.
Kendini kontrol et: Cevabımda hem tablodaki sayısal değişimi hem solunum hem de dolaşım sisteminin yanıtını açıkça yazdım mı?
54Çevre sıcaklığı-terleme tablosuna göre ulaşılabilecek yargılar
Çözüm Yolu
Çevre sıcaklığı 20→40 %100 artarken terleme 50→250 %400 artıyor; I yanlış. II ve III doğru.
- I. yargı: Çevre sıcaklığı 20'den 40'a çıkıyor, artış 20/20 = %100; terleme 50'den 250'ye çıkıyor, artış 200/50 = %400.
- Terlemedeki oransal artış daha fazla olduğundan I. yargı yanlıştır.
- II. yargı: Çevre sıcaklığı 20 °C artarken vücut sıcaklığı yalnız 36,8'den 37,6'ya, yani 0,8 °C artmış; değişim sınırlıdır, doğru.
- III. yargı: En düşük çevre sıcaklığı olan 20 °C'de bile terleme 50 ml/saat; düşük sıcaklıkta da terleme olur, doğru.
- Doğru yargılar II ve III olduğundan cevap D seçeneğidir.
- Oransal artış yerine farkları karşılaştırmak — oran, artışın başlangıç değerine bölünmesiyle bulunur.
- Vücut sıcaklığının 0,8 °C artmasını büyük değişim saymak — çevredeki 20 °C'lik artışa göre çok küçüktür.
Kendini kontrol et: Her iki niceliğin artışını başlangıç değerine bölüp yüzdeyi hesapladım mı ve hangisinin büyük olduğunu karşılaştırdım mı?
55Vücut sıcaklığını dengelemek için sinir sisteminin devreye soktuğu mekanizmalar
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Hipotalamus sıcaklığı algılar; sıcakta terleme ve deri damarlarının genişlemesi, soğukta titreme ve damar daralması devreye girer; negatif geri bildirimle sıcaklık sabit tutulur.Çözüm Yolu
Hipotalamus termostat gibi çalışır. Sinirsel uyarılarla ısı kaybı veya üretimi ayarlanır, vücut sıcaklığı yaklaşık 37 °C'de korunur.
- Deri ve kandaki sıcaklık değişimini algılayan merkezi belirleyelim: hipotalamus vücudun termostatı gibi çalışır.
- Sıcakta: ter bezleri uyarılır, terin buharlaşması ısı kaybettirir; deri damarları genişler, deriden daha çok ısı atılır.
- Tablo bunu destekler: çevre 20'den 40 °C'ye çıkınca terleme 50'den 250 ml/saate yükselir.
- Soğukta: deri damarları daralarak ısı kaybı azalır; kaslar titreyerek ısı üretir.
- Sıcaklık normale dönünce mekanizmalar yavaşlar; bu negatif geri bildirimle vücut sıcaklığı yaklaşık 37 °C'de tutulur.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yalnız sıcak ortam mekanizmalarını (terleme, damar genişlemesi) tablo verisiyle açıklamak (Hipotalamusun rolü ve negatif geri bildirim de belirtilmişse tabloya dayalı yanıt olarak kabul edilebilir.)
- Sıcakta deri damarlarının daraldığını yazmak — sıcakta damarlar genişler, daralma ısıyı korumak için soğukta olur.
- Geri bildirimi pozitif saymak — etki ortadan kalkınca yanıt durduğu için negatif geri bildirimdir.
Kendini kontrol et: Cevabımda algılayan merkez, sıcak ve soğuktaki yanıtlar ve geri bildirim türü ayrı ayrı yer alıyor mu?
56Stresin sinir sistemi üzerinden endokrin sistemi etkilemesi ve geri bildirim mekanizmaları
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Stres hipotalamusu uyarır, böbrek üstü bezinden adrenalin ve kortizol salgılanır, kan şekeri 90'dan 125'e çıkar; sonra insülin devreye girip negatif geri bildirimle değeri 110'a indirir.Çözüm Yolu
Stres hormonları karaciğerden glikoz salınımını artırır. Yükselen şeker pankreası uyarır, insülin hücrelere glikoz alımını artırarak şekeri düşürür ve dengeyi geri getirir.
- Tablodaki stresli koşullar sütununa bakalım: kan şekeri 0. dakikada 90, 30. dakikada 125, 60. dakikada 110 mg/dL.
- Normal koşullarla karşılaştıralım: normalde şeker yalnızca 95'e çıkıp 90'a dönüyor; stres şekeri belirgin biçimde artırıyor.
- Stres algılanınca sinir sistemi hipotalamusu uyarır; hipotalamus sempatik sinirler ve hipofiz yoluyla böbrek üstü bezini harekete geçirir.
- Böbrek üstü bezinden salgılanan adrenalin ve kortizol karaciğerden kana glikoz verilmesini artırır; bu yüzden şeker 125'e çıkar.
- Yükselen kan şekeri pankreası uyarır; insülin hücrelerin glikoz almasını artırır. Bu negatif geri bildirimle şeker 60. dakikada 110'a iner.
- Stres hormonlarını pankreastan salgılanıyor sanmak — adrenalin ve kortizol böbrek üstü bezinden salgılanır.
- Şekerin düşmesini glukagona bağlamak — glukagon şekeri yükseltir, düşüren hormon insülindir.
Kendini kontrol et: Sinir sistemi, salgılanan hormon, şekerdeki değişim ve onu düşüren geri bildirim sırasıyla zincir hâlinde yazıldı mı?
QRSayfa altındaki ek ölçme soruları ve e-içerik karekodları
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz. Etkinliğin dijital içeriğini (ses, video, çalışma yaprağı) resmî EBA bağlantısından açabilirsiniz: