Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 14 Cevapları

Sürat alınan yolun zamana oranıdır ve yön içermez. Hız yer değiştirmenin zamana oranıdır ve yönü de belirtir.

1. Süratin alınan yolun geçen zamana oranı olduğunu ve yön belirtmediğini (skaler nicelik) belirle.
2. Hızın yer değiştirmenin geçen zamana oranı olduğunu ve yön içerdiğini (vektörel nicelik) belirle.
3. İki kavramı yön içerip içermemesi ve dayandığı büyüklük (yol veya yer değiştirme) bakımından karşılaştır.

Kendini kontrol et: Tam tur atıp başladığı noktaya dönen bir aracın ortalama hızı ve sürati aynı mıdır, kontrol et.

Durmak için hız küçülür. Hız azaldığından ivme hareketin tersi yöndedir (yavaşlayan hareket).

1. Kırmızı ışığa yaklaşan aracın durabilmek için fren yaparak süratini düşürdüğünü belirle.
2. Birim zamanda hızı azaldığı için aracın yavaşladığını ve ivmesinin hareket yönüne zıt olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Son hız ilk hızdan küçük olduğunda Δv = v_son − v_ilk işleminin harekete zıt yönlü çıktığını doğrula.

Hava direnci ağırlığa eşitlenince net kuvvet sıfır olur; ivme sıfır, yere göre hız yaklaşık sıfırdır.

1. Simülatörde aşağı yönlü ağırlık kuvvetinin yukarı yönlü rüzgâr direnciyle dengelendiğini belirle.
2. Net kuvvet yaklaşık sıfır olduğundan paraşütçülerin askıda kaldığını, yere göre hız ve ivmelerinin yaklaşık sıfır olduğunu açıkla.

Kendini kontrol et: Paraşütçülerin yerden yüksekliği sabit kalıyorsa yere göre hız değişiminin ve ivmenin sıfır olup olmadığını kontrol et.

Doğrusal yolda sabit sürat aynı zamanda sabit hız demektir, dolayısıyla ivme yoktur.

1. Aracın doğrusal yolda ilerlediğini ve otomatik seyir kontrolüyle süratinin sabit tutulduğunu tespit et.
2. Büyüklük ve yön değişmediği için hızın sabit olduğunu, hız değişimi olmadığından ivmenin sıfır olduğunu belirt.

Kendini kontrol et: Δv = v_son − v_ilk bağıntısında ilk ve son hız eşit olduğunda ivmenin sıfır çıktığını doğrula.

Eğimli yüzeyde kaydıkça hız yukarıdan aşağıya doğru artar, bu nedenle hız değişimi ve ivme vardır.

1. Eğimli ve kaygan yüzeyde aşağı kayan çocukların süratinin zamanla arttığını gözlemle.
2. Hız büyüklüğü arttığı için çocukların ivmeli hareket yaptığını açıkla.

Kendini kontrol et: Kaydırağın tepesindeki ilk hız ile suya girişteki son hızı karşılaştırarak hız artışını doğrula.

Ortalama hız, yer değiştirme vektörünün geçen zamana bölünmesiyle bulunur; birimi m/s'dir.

1. Hız, cismin birim zamandaki yer değiştirmesidir.
2. Yer değiştirmeyi Δx, geçen süreyi Δt ile gösterelim.
3. Model: v = Δx / Δt; hız vektöreldir, birimi m/s'dir.

Kendini kontrol et: Δx birimini metre (m), Δt birimini saniye (s) yazdığında hız biriminin m/s çıktığını doğrula.

Sürat sabit olsa bile hız vektörünün yönü değişirse ivme vardır. Sabit süratle dönen araç buna örnektir.

1. İvmenin birim zamandaki hız vektörü değişimi olduğunu hatırla.
2. Hız vektörel olduğundan büyüklüğü (sürati) sabit kalsa bile yönü değiştiğinde hızın değişeceğini belirle.
3. Virajı sabit süratle dönen araç gibi yön değiştiren hareketlerde ivme oluştuğu sonucuna ulaş.

Kendini kontrol et: Sabit süratle çembersel pistte dönen bir aracın hız vektörünün yönü sabit kalıyor mu, düşünerek kontrol et.

İvme, birim zamandaki hız değişimidir; vektörel bir niceliktir ve birimi m/s²'dir.

1. İvme, hızın birim zamandaki değişimi olarak tanımlanır.
2. Hız değişimini Δv = v_son − v_ilk, geçen süreyi Δt ile gösterelim.
3. Model: a = Δv / Δt; ivme vektöreldir, birimi m/s²'dir.

Kendini kontrol et: Δv birimini m/s, Δt birimini s aldığında ivme biriminin m/s² çıktığını kontrol et.

Frekans birim zamandaki dönme sayısıdır (f = N/t). Daha sık dönen pervane daha çok hava iter, daha sık dönen tambur suyu daha iyi atar.

1. Frekansın birim zamandaki (1 saniyedeki) dönme sayısı olduğunu hatırla.
2. Pervane ve tambur birim zamanda daha çok döndüğünde itilen hava ve uzaklaştırılan su miktarının arttığını yorumla.
3. Frekans arttıkça serinlik ve sıkma performansının doğru orantılı olarak arttığını ifade et.

Kendini kontrol et: Vantilatörü daha yüksek kademeye aldığında saniyedeki tur sayısının ve serinliğin birlikte artıp artmadığını düşün.

Kütle kg ile, ağırlık newton ile ölçülür. Ağırlık G = m·g ile bulunur; Ay'da ağırlık azalır, kütle aynı kalır.

1. Kütlenin değişmeyen madde miktarı olduğunu, skaler bir nicelik olup kilogram (kg) ile ölçüldüğünü belirle.
2. Ağırlığın kütleye etki eden yer çekimi kuvveti (G = m·g) olduğunu, vektörel olup newton (N) ile ölçüldüğünü belirle.
3. Konum değiştiğinde kütlenin sabit kaldığını, ağırlığın ise çekim ivmesine bağlı değiştiğini karşılaştır.

Kendini kontrol et: Bir cisim Dünya'dan Ay'a götürüldüğünde madde miktarının mı yoksa çekim kuvvetinin mi değiştiğini sorgula.

Periyot bir tam devir için geçen süredir. Frekans f = 1/T ile bulunur; frekans arttıkça periyot azalır.

1. Periyot (T) bir tam tur için geçen süre, frekans (f) birim zamandaki tur sayısıdır.
2. Bir saniyede f tur atılıyorsa bir tur 1/f saniye sürer.
3. Model: T = 1/f (ya da f = 1/T); biri artınca diğeri azalır, yani ters orantılıdır.

Kendini kontrol et: Saniyede 2 tur atan (f=2 Hz) bir cismin bir turunun T=0,5 s sürdüğünü T·f=1 ile doğrula.

Çıkışta hız sıfırdan büyük değerlere çıkar. Hız değişimi büyük ve kısa sürede olduğu için ivme büyüktür.

1. Atletin başlangıç anında durgun (ilk hızı sıfır) olduğunu ve çıkışla birlikte harekete geçtiğini gözlemle.
2. Birim zamanda hız büyüklüğü hızla arttığı için atletin hızlanan ivmeli hareket yaptığını belirt.

Kendini kontrol et: Atletin ilk hızı ile birkaç saniye sonraki hızını karşılaştırarak hız değişimi (Δv ≠ 0) olduğunu kontrol et.

Bant sabit hızla hareket ediyorsa kişinin hızı değişmez, bu yüzden ivme oluşmaz.

1. Yürüyen bandın doğrusal bir yolda sabit süratle ilerlediğini ve kişinin bant üzerinde durduğunu belirle.
2. Yere göre hızın büyüklüğü ve yönü değişmediği için hızın sabit, ivmenin sıfır olduğunu yaz.

Kendini kontrol et: Kişinin yere göre hızında zamanla artış, azalış veya yön değişimi olup olmadığını kontrol et.