Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 154 Cevapları

Zıt yüklü cisimler birbirini çeker; etki-tepki gereği kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.

1. Tarak ile kâğıt parçaları arasında çekme etkileşimi olduğunu dikkate al.
2. Kâğıda etki eden elektriksel kuvvetin yönünü tarağa doğru, tarağa etki eden kuvvetin yönünü kâğıda doğru belirle.
3. Etki-tepki ilkesi gereği bu iki kuvvetin eşit büyüklükte ve zıt yönlü olduğunu ifade et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kâğıda etki eden kuvvet yukarı (tarağa doğru), tarağa etki eden kuvvet aşağı (kâğıda doğru) olup zıt yönlüdür. (Kuvvetlerin birbirine doğru ve zıt yönlü olduğunu doğru ifade eden açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Kâğıdın tarağa, tarağın ise kâğıda doğru çekildiğini yani kuvvetlerin zıt yönlü olduğunu belirttin mi?

Elektriksel alan, kuvvetin etkisinin uzayda yayıldığı bölgedir; kuvvet alanın yük üzerindeki sonucudur.

1. Yüklü bir cismin çevresindeki uzay bölgesinde elektriksel alan oluşturduğunu tanımla.
2. Bu elektriksel alanın içine konulan başka bir yüklü cisme alan aracılığıyla temas gerektirmeyen kuvvet uygulandığını belirt.
3. Dolayısıyla elektriksel kuvvetin, yüklerin birbirinin elektriksel alanıyla etkileşmesi sonucu ortaya çıktığını açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Elektriksel alan yüklü cismin etkisini uzaya taşır; bu alandaki diğer yüklere etki eden itme veya çekme ise elektriksel kuvvettir. (Alanı etki bölgesi, kuvveti ise bu alandaki yüke uygulanan etki olarak ilişkilendiren cevaplar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Temas olmadan gerçekleşen elektriksel kuvvetin alan aracılığıyla iletildiğini açıkladın mı?

Çizgiler N kutuptan çıkıp S kutba girer; çizgilerin sıklığı alanın şiddetini gösterir.

1. Üstteki görsellerde demir tozlarının mıknatıs çevresindeki manyetik alan çizgilerini görünür kıldığını fark et.
2. İkinci görselde zıt kutuplar arasında çizgilerin bir kutuptan diğerine bağlanarak çekme etkileşimi oluşturduğunu incele.
3. Üçüncü görselde aynı kutuplar arasında çizgilerin birbirinden uzaklaşıp ortada boşluk bırakarak itme etkileşimini gösterdiğini açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Manyetik alan çizgileri N kutbundan S kutbuna yönelip zıt kutupları birbirine çekerken, aynı kutuplar arasında dışa bükülerek itme oluşturur. (Çizgilerin birleşmesini çekme, birbirinden kaçmasını itme ile açıklayan ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Hem çekme hem itme durumunu alan çizgilerinin birleşmesi veya ayrılmasıyla ilişkilendirdin mi?

Çizgiler N'den çıkıp S'ye gider; aynı kutuplar arasında çizgiler birleşmez, iter.

1. Şekil I’de birbirine bakan uçların ikisinin de kırmızı (N kutbu), yani aynı cins kutup olduğunu belirle.
2. Her iki N kutbundan dışarı doğru çıkan alan çizgilerini çiz ve ok yönlerini N’den dışarı göster.
3. Ortadaki bölgede çizgileri birbirini kesmeyecek biçimde yukarı ve aşağı doğru bükerek itme desenini tamamla.

Kendini kontrol et: Çizdiğin alan çizgileri ortada birbirine değmeden iki yana bükülüyor ve N uçlarından dışarı çıkıyor mu?

Aynı kutuplar arasında alan çizgileri birleşmez, kenarlara yayılır.

1. Şekil II’de birbirine bakan uçların ikisinin de mavi (S kutbu), yani aynı cins kutup olduğunu tespit et.
2. Alan çizgilerinin dıştaki kırmızı (N) uçlardan çıkıp karşılıklı mavi (S) uçlara girecek şekilde yönlendiğini hatırla.
3. İki S kutbu arasındaki bölgede çizgileri birbirine değmeden kenarlardan S kutuplarına girecek biçimde bükerek itme desenini çiz.

Kendini kontrol et: Ortadaki boşluğu koruyup çizgi oklarının mavi (S) kutuplara doğru girdiğini kontrol ettin mi?

Zıt kutuplar arasında çizgiler sıklaşıp bağlanır, çekim oluşur.

1. Şekil III’te sol mıknatısın kırmızı (N) ucu ile sağ mıknatısın mavi (S) ucunun karşılıklı durduğunu belirle.
2. Zıt kutuplar birbirini çektiği için sol mıknatısın N ucundan çıkan çizgileri sağ mıknatısın S ucuna doğrudan bağla.
3. Ok yönlerini kırmızı (N) kutuptan mavi (S) kutba doğru işaretleyerek çekim modelini tamamla.

Kendini kontrol et: Karşılıklı kırmızı ve mavi uçlar arasındaki çizgiler kesintisiz bağlanıyor ve N’den S’ye yöneliyor mu?

Dünya büyük bir çubuk mıknatıs gibi davranır; çizgiler kapalı eğrilerdir ve kutuplarda sıklaşır.

1. Görseldeki manyetik alan çizgilerinin ok yönlerini takip ederek çizgilerin coğrafi güney yakınından çıkıp coğrafi kuzey yakınına girdiğini gözlemle.
2. Çubuk mıknatısta alan çizgilerinin N kutbundan çıkıp S kutbuna girdiğini ve kapalı eğriler oluşturduğunu hatırla.
3. Dünya’nın, manyetik N kutbu coğrafi güneyde, manyetik S kutbu coğrafi kuzeyde olan dev bir çubuk mıknatıs gibi davrandığını açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dünya, ekseni hafif eğik dev bir çubuk mıknatıs gibi kapalı alan çizgileri oluşturur; çizgiler coğrafi güneyden çıkıp kuzeye yönelir. (Çubuk mıknatıs benzerliğini ve çizgilerin güneyden kuzeye yönelimini belirten açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Görseldeki okların güneyden çıkıp kuzeye girmesini çubuk mıknatısın N-S yönelimiyle doğru eşleştirdin mi?