Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 228
Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 228 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
28.aAynı yönlü akımlı X ve Y yıldırımları arasındaki kuvvetin yönü ve matematiksel modeli
Çözüm Yolu
Akımlar aynı yönlü olduğundan teller birbirini çeker. X'in Y'deki alanı B = μ0·iX/(2πd); F = B·iY·L. Kuvvetler eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.
- Verilenler: X ve Y aynı yönde iX, iY akımı taşıyor, aralarındaki uzaklık d, uzunlukları L.
- X'in Y'nin bulunduğu yerde oluşturduğu manyetik alan: B = μ0·iX/(2π·d).
- Y'ye etkiyen kuvvet F = B·iY·L olduğundan F = μ0·iX·iY·L/(2π·d) bulunur.
- Sağ el kuralıyla akımlar aynı yönlü olduğundan kuvvet X'e doğrudur; Y de X'i kendine doğru çeker.
- Akımları büyük olan yıldırımın diğerine daha büyük kuvvet uyguladığını sanmak — etki-tepki gereği iki kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür.
- Formülde yalnızca tek telin akımını yazmak — kuvvet bağıntısında her iki telin akımlarının çarpımı (iX·iY) yer alır.
Kendini kontrol et: Bulduğun bağıntıda akımlar çarpım durumunda, aradaki d uzaklığı ise paydada yer alıyor mu ve kuvvet okları birbirine dönük mü?
28.bZıt yönlü akımlı Z ve T yıldırımları arasındaki kuvvetin yönü ve matematiksel modeli
Çözüm Yolu
Akımlar zıt yönlü olduğundan teller birbirini iter. Büyüklük, bir telin diğerinin yerinde oluşturduğu B ile F = B·i·L'den bulunur; iki kuvvet eşit ve zıt yönlüdür.
- Verilen: Z ve T telleri arası d, uzunluk L, akımlar iZ ve iT zıt yönlü.
- Zıt yönlü akım taşıyan paralel teller birbirini iter; Z'ye etkiyen kuvvet T'den uzağa, T'ye etkiyen Z'den uzağadır.
- Z'nin T'nin bulunduğu yerde oluşturduğu alan: B = μ0·iZ/(2π·d).
- T'ye etkiyen kuvvet F = B·iT·L = μ0·iZ·iT·L/(2π·d); Z'ye etkiyen kuvvet eşit büyüklükte, zıt yönlüdür.
- Zıt yönlü yüklerin birbirini çekmesiyle karıştırıp zıt yönlü akımların da çekeceğini düşünmek — zıt yönlü paralel akımlar birbirini iter.
Kendini kontrol et: Şekil II üzerinde Z'deki kuvvet oku sola, T'deki kuvvet oku sağa (birbirinden dışarı) bakıyor mu?
28.cAynı yönlü akımlı paralel tellerin çekmesi, zıt yönlülerin itmesi ifadesinin doğruluğu
Çözüm Yolu
Aynı yönlü akımlarda her telin oluşturduğu alan diğer telde kuvveti ona doğru oluşturur (çekim); zıt yönlüde akım yönü tersine dönünce kuvvet de tersine döner (itme).
- Bir telden geçen akımın, paralel diğer telin bulunduğu yerde sayfa düzlemine dik bir manyetik alan oluşturduğunu belirle.
- İkinci tel aynı yönde akım taşıdığında sağ el kuralına göre manyetik kuvvetin birinci tele doğru (çekme yönünde) oluştuğunu göster.
- Akımlardan birinin yönü ters çevrildiğinde kuvvet yönünün de tersine dönerek tellerin birbirini ittiğini belirtip ifadenin doğru olduğu sonucuna var.
- Durgun elektrik yüklerindeki 'aynı işaret iter, zıt işaret çeker' kuralını akım taşıyan tellere aynen uygulamak — paralel akımlarda durum tam tersidir.
Kendini kontrol et: a ve b şıklarındaki sağ el kuralı sonuçların bu genel ifadeyi bire bir doğruluyor mu?
29.aÇubuğa etki eden manyetik kuvvetin yönü ve çubuğun hangi yönde harekete başlayacağı
Çözüm Yolu
F = i·L x B ile akım +z, B -y olduğundan kuvvet +x yönündedir. Sürtünme yok ve rayların doğrultusu x olduğu için çubuk +x yönünde hareket eder.
- Sorudan ve koordinat sisteminden çubuktaki akımın +z yönünde, düzgün manyetik alanın ise -y yönünde olduğunu belirle.
- Sağ elin dört parmağını +z (akım) yönüne, avuç içini -y (aşağı, manyetik alan) yönüne çevir.
- Açılan başparmağın +x yönünü gösterdiğini bul; sürtünmesiz raylar x doğrultusunda olduğundan durgun çubuğun +x yönünde harekete başlayacağını açıkla.
- Üç boyutlu eksenlerde +z yönünü +x ile karıştırmak — sağdaki koordinat sistemine göre akım +z, raylar ise x doğrultusundadır.
- Avuç içini +y yönüne tutmak — manyetik alan okları aşağı (-y) yönlü olduğundan avuç içi aşağı bakmalıdır, aksi hâlde yön -x bulunur.
Kendini kontrol et: Sağ elinde dört parmak +z'yi ve avuç içi aşağıyı (-y) gösterdiğinde başparmağın sağa (+x yönüne) uzanıyor mu?