Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 399
Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 399 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
17aŞekil I ve II'deki sistemlere gelen ışınların izlediği yolu çizme
Çözüm Yolu
Prizmalarda ışık tabana doğru kırılır. Tabanları eksene bakan ve dışbükey mercek ışınları toplar; uçları eksene bakan ve çukur mercek ışınları dağıtır.
- Prizmadan geçen ışığın tabana doğru saptığını kullan.
- Şekil I’de tabanlar eksene yakın olduğundan ışınları eksene doğru kırarak çiz.
- İnce kenarlı mercekten çıkan paralel ışınları karşı taraftaki odakta birleştir.
- Şekil II’de tabanlar eksenden uzakta olduğundan ışınları eksenden uzaklaşacak biçimde çiz.
- Kalın kenarlı mercekten çıkan ışınların geriye uzantılarını geliş tarafındaki odakta birleştir.
- Şekil II’de ışınları toplamak — tabanları dışa dönük prizmalar ve kalın kenarlı mercek ışınları dağıtır.
Kendini kontrol et: Şekil I’de eksene uzaklık azalırken Şekil II’de artıyor mu?
17bMercek sistemlerinin neden küresel yapıda olduğunu gerekçelendirme
Çözüm Yolu
Asal eksenden uzaklaştıkça yüzeyin eğimi artar, kırılma da artar. Bu yapı ışınları odakta toplayacak veya ıraksatacak biçimde yönlendirir.
- Prizmalarda tabana doğru sapmanın yüzeylerin eğimine bağlı olduğunu belirle.
- Merceğin eksenden farklı uzaklıklardaki bölümlerini farklı eğimlerde küçük prizmalar gibi düşün.
- Küresel yüzeylerin değişen eğiminin ışınlara farklı sapmalar vererek yakınsama veya ıraksama sağladığını açıkla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Merceğin eğri yüzeyleri, farklı yüksekliklerde gelen paralel ışınları uygun yönlere kırarak yakınsak veya ıraksak davranışı sağlar. (Yüzey eğiminin kırılma yönünü değiştirmesiyle mercek davranışı arasında bağ kurulmalıdır.)
- Bütün ışınların aynı açıyla kırıldığını söylemek — yüzey normali ışının merceğe ulaştığı noktaya göre değişir.
Kendini kontrol et: Merceğin merkezindeki ve kenarındaki yüzey normalleri aynı yönde mi?
18aX ve Y merceklerinin türünü tabloya yazma
Çözüm Yolu
X cismi büyük, düz görüntü verir (büyüteç gibi, yakınsak). Y cismi küçük gösterir ve ışınları dağıtır (ıraksak).
- X’teki görüntünün düz, sanal ve cisimden büyük olduğunu belirle.
- Büyütülmüş sanal görüntüyü odak içinde cisim bulunan ince kenarlı mercekle eşleştir.
- Y’deki görüntünün düz, sanal ve küçük olduğunu belirleyerek kalın kenarlı merceği seç.
- Her sanal görüntüyü kalın kenarlı merceğe bağlamak — ince kenarlı mercek de odak içindeki cismin sanal görüntüsünü oluşturur.
Kendini kontrol et: X’in büyütmesi birden büyük, Y’nin büyütmesi birden küçük mü?
18bY merceğinde oluşan görüntünün büyümesi için yapılacaklar
Çözüm Yolu
Iraksak mercek her zaman küçük, düz, sanal görüntü verir. Cisim merceğe yaklaştıkça görüntü büyür ve en çok cisim boyuna yaklaşır.
- Y’nin kalın kenarlı mercek olduğunu ve görüntüsünün düz, sanal, küçük kaldığını belirle.
- Cismi merceğe yaklaştırarak görüntü büyütmesinin artmasını sağla.
- Cisimden büyük görüntü istenirse ince kenarlı mercek seçip cismi odak içine yerleştir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Aynı cisim uzaklığında, odak uzaklığının mutlak değeri daha büyük kalın kenarlı mercek kullanılabilir. (Cisim ve mercek ortamı değişmeden büyütme artırılır; görüntü yine cisimden küçük kalır.)
- Cismi uzaklaştırmak — kalın kenarlı mercekte uzaklaştırılan cismin görüntüsü daha küçük olur.
- Y ile cisimden büyük görüntü beklemek — gerçek cismin kalın kenarlı mercekteki görüntüsü cisimden küçüktür.
Kendini kontrol et: Cismi yaklaştırınca görüntü büyüse de boyu cisim boyunun altında kalıyor mu?